VI SA/Wa 1847/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Q. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowny oddala skargę w całości Urząd Patentowy RP zaskarżoną decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 245 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej także "pwp") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. odmawiającą udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowny "GIEŁDA NIERUCHOMOŚCI WARTOŚCIOWYCH" zgłoszony w dniu 12 listopada 2012 r. nr Z-406792 przez Q. (dalej także "skarżący" lub "strona"). Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym. W dniu 12 listopada 2012 r. zostało zgłoszone przez stronę w celu uzyskania prawa ochronnego oznaczenie słowne "Giełda Nieruchomości Wartościowych", przeznaczone do oznaczania towarów i usług zawartych w klasach: 19, 35, 36, 37, 39 i 42. W związku z dokonanym zgłoszeniem Urząd Patentowy RP pismem z dnia [...] lipca 2014 roku poinformował stronę o przeszkodach udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowe oznaczenie wynikających z art. 129 ust. 1 pkt 2 i 129 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 w związku z art. 145 ust. 2 pwp z uwagi na brak dostatecznych znamion odróżniających przedmiotowego oznaczenia. Wskazał także, że przedmiotowe oznaczenie jest wykorzystywane powszechnie przez wiele podmiotów prowadzących działalność związaną z nieruchomościami oraz wezwał stronę do zajęcia stanowiska w tej kwestii. Strona pismem z dnia 19 listopada 2014 r. zakwestionowała stanowisko organu. Powołując się na literaturę i orzecznictwo w przedmiocie interpretacji przepisów traktujących o zdolności odróżniającej oznaczeń strona stwierdziła, że wyrazem zdolności odróżniającej znaku towarowego jest posiadanie dostatecznych znamion odróżniających, ale znak towarowy nie musi charakteryzować się oryginalnością i nowością. Znak powinien odróżniać się w stopniu dostatecznym, a jego cechy powinny utkwić w pamięci kupującego. Zdaniem strony, zdolność odróżniającą powinno oceniać się w odniesieniu do konkretnych towarów oraz z punktu widzenia warunków obrotu tymi towarami. Zdolność odróżniająca powinna być postrzegana również pod względem pełnienia przez znak towarowy funkcji wskazywania na pochodzenie towarów. Ponadto dla oceny nabycia zdolności odróżniającej należy wziąć pod uwagę okoliczności faktyczne, takie jak czas używania znaku, jego udział w rynku, sposób i intensywność używania znaku oraz dane wskazujące na to, że dla znaczącej grupy klienteli znak taki identyfikuje towar ze względu na jego pochodzenie od konkretnego przedsiębiorcy. Strona poinformowała, że przedmiotowy znak towarowy należy oceniać całościowo (tj. wszystkie 3 elementy razem). Strona podkreśliła, że połączenie wszystkich wyrazów, a w szczególności dodanie do wyrażenia "giełda nieruchomości" przymiotnika "wartościowych" powoduje, że towary (usługi) będą postrzegane przez klientów/beneficjentów jako pochodzące jedynie od przedsiębiorstwa "Q. Development". Celem przymiotnika "wartościowych" nie jest zdaniem strony określenie wartości nieruchomości (nieruchomości o dużej wartości), ale raczej stworzenie oznaczenia, które w porównaniu z innymi elementami stanowi szczególnego rodzaju produkt inwestycyjny oferowany jedynie przez firmę "Q. Development", zwany "nieruchomościami wartościowymi", na który składa się wiele elementów łącznie. Powołując się na powyższe strona stwierdziła, że rejestracja przedmiotowego znaku nie pozbawia konkurentów możliwości informowania o swoich towarach, gdyż dopiero zestawienie wyrazów "giełda nieruchomości wartościowych" w takiej właśnie kolejności i układzie powoduje, że jest to określenie odróżniające produkty (towary i usługi) od produktów innych podmiotów. Skarżąca zauważyła, że przedmiotowe oznaczenie jest znane dla dużego kręgu odbiorców (w tym kupujących), z uwagi na dużą sieć dystrybucji poprzez pośredników i doradców oraz z uwagi na działania reklamowe i marketingowe. Znajomość określenia "nieruchomości wartościowych" i "giełda nieruchomości wartościowych" zdaniem strony jest kojarzona także w znacznej części instytucji finansowych oferujących produkty finansowe. Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. odmówił stronie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowny "GIEŁDA NIERUCHOMOŚCI WARTOŚCIOWYCH", zgłoszony w dniu 12 listopada 2012 r. nr Z-406792. Organ uznał, że powyższy znak towarowy ma wyłącznie charakter opisowy i nie posiada znamion odróżniających. Urząd stwierdził, że dla przeciętnego odbiorcy przedmiotowe oznaczenie stanowi jedynie informację o rodzaju towarów i świadczonych usług do oznaczania których ma służyć i jest zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych oraz wykorzystywane jest powszechnie przez wiele podmiotów. Strona w odwołaniu od ww. decyzji wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdziła, że o ile poszczególne wyrazy składające się na przedmiotowy znak faktycznie określają towary i usługi świadczone przez wielu przedsiębiorców, to zestawienie trzech konkretnych wyrazów łącznie powoduje wystarczającą zdolność odróżniającą, gdyż odbiorca otrzymuje towar sygnowany tym oznaczeniem w postaci produktu inwestycyjnego - nieruchomości wartościowych, które są inwestycją finansową jak papiery wartościowe. Strona ponadto poinformowała, że powyższe oznaczenie nabrało wtórnej zdolności odróżniającej, z uwagi na dużą, stale się powiększającą sieć dystrybucji, oraz z uwagi na rozległe działania reklamowe i marketingowe. Ponadto dokonanie zgłoszenia, w zakresie związanym z szeroko rozumianym obrotem nieruchomościami, potęguje rozpoznawalność znaku jako należącego do skarżącej. Urząd Patentowy RP wydając skarżoną decyzję wskazał, że oznaczenie słowne "GLEŁDA NIERUCHOMOŚCI WARTOŚCIOWYCH" dla towarów i usług w klasach 19, 36, 36, 37, 39 i 42 jest oznaczeniem ogólnoinformacyjnym i opisowym. Zdaniem organu poszczególne elementy oznaczenia "GIEŁDA NIERUCHOMOŚCI WARTOŚCIOWYCH" posiadają charakter wyłącznie opisowy, a ich łączne zestawienie stanowi zbitkę słowną i tego charakteru znaku nie zmienia. Oznaczenie "GIEŁDA NIERUCHOMOŚCI WARTOŚCIOWYCH" nie jest ani abstrakcyjne (fantazyjne), ani wyróżniające. Ponadto bezpośrednio kojarzy się z całokształtem działania rynku obrotu nieruchomościami, a więc nie spełnia cech jakie należy przypisać znakowi towarowemu. W ocenie organu oznaczenie, które nie posiada niezbędnych walorów odróżnialności np. w postaci dodatkowych fantazyjnych słów czy też wyróżniającej grafiki, jakie niewątpliwie mogą dostarczyć oznaczeniu cech odróżniających (fantazyjnych), a tym samym i indywidualnych, składające się jedynie ze słownego zapisu ogólnoinformacyjnego, a więc ogólnodostępnego, nie spełnia funkcji jaką powinien pełnić na rynku znak towarowy i jako takie, nie może uzyskać prawa ochronnego na znak towarowy. Odnosząc się do kwestii nabycia wtórnej zdolności odróżniającej organ zauważył, iż udowodnienie tej okoliczności należy do strony, która nie przedstawiła żadnych dowodów na potwierdzenie tego faktu. Urząd Patentowy podkreślił, że w tym zakresie dana nazwa musi wyróżniać się w obrocie gospodarczym, jako wskazująca na określonego producenta. Do dowodów taki fakt potwierdzających należą w szczególności: badanie opinii publicznej - czy dana nazwa kojarzy się z towarami i usługami do oznaczania których jest on przeznaczony, dowody handlowe (np. faktury), wszelkie sposoby reklamowania, długość używania znaku, zasięg terytorialny rozpoznawania znaku. Ocena powinna również uwzględnić interes konkurentów w zakresie swobody dostępu do oznaczeń opisowych. Ponadto wtórna zdolność odróżniająca musi być już wykształcona przed datą zgłoszenia znaku w Urzędzie Patentowym. W ocenie organu sporne oznaczenie nie może zatem spełniać prawidłowo funkcji odróżniającej, ponieważ nie ma żadnych cech, które pozwoliłyby przeciętnemu odbiorcy zindywidualizować dany towar i usługę na rynku wśród takich samych towarów i usług, ale pochodzących z innych źródeł. Strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Urzędu Patentowego RP z [...] maja 2015 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 i 3 pwp poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że znak towarowy słowny "Giełda Nieruchomości Wartościowych" nie ma dostatecznych znamion odróżniających oraz składa się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania rodzaju towaru, które weszły do języka potocznego i są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumentację przedstawioną w piśmie z dnia 19 listopada 2014 r. oraz odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należało uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p., nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających, o których mowa w art. 129 ust. 2 pkt 1-3 p.w.p., przy czym taki skutek powoduje spełnienie którejkolwiek z wymienionych w tym przepisie przesłanek. Podstawowym warunkiem, jaki musi spełniać oznaczenie aby uznano je za znak towarowy, jest posiadanie przez nie zdolności odróżniającej. Zdolność odróżniająca to ogół cech pozwalających zindywidualizować dany towar na rynku wśród towarów tego samego rodzaju pochodzących od innych przedsiębiorców. Znamiona odróżniające w ocenie Sądu zawierają się w strukturze znaku, są to cechy charakterystyczne dla danego oznaczenia, które pozwalają na skojarzenie, że towar oznaczany tym znakiem pochodzi od konkretnego producenta. Właściwość odróżniająca jest warunkiem spełnienia przez znak towarowy konstytutywnej dla niego funkcji oznaczenia źródła pochodzenia towaru od uprawnionego do znaku towarowego. Znak musi posiadać zarówno abstrakcyjną zdolność do odróżniania (zdolność do odróżniania w ogóle), jak i konkretną zdolność odróżniającą (w odniesieniu do konkretnych towarów). Z jednej strony forma przedstawieniowa znaku musi być "sama w sobie" na tyle charakterystyczna, aby mogła identyfikować towar. Z drugiej strony musi zapewnić kupującemu możliwość dokonania wyboru towaru według niej, bez konieczności ustalania pochodzenia towaru drogą okrężną (np. zmuszać do szukania na towarze nazwy producenta). Przedmiotowy znak towarowy jest znakiem słownym, którego elementami są trzy wyrazy tworzące nazwę: "Giełda Nieruchomości Wartościowych". Przepis art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. wyłącza możliwość udzielenia prawa ochronnego na oznaczenie, które nie ma dostatecznych znamion odróżniających, zgodnie natomiast z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., znamion odróżniających nie mają oznaczenia, które mają opisowy i informacyjny charakter. Sąd w przypadku rozpoznawanej sprawy podziela stanowisko Urzędu Patentowego, iż taki właśnie charakter ma znak "Giełda Nieruchomości Wartościowych", w związku z czym nie może być wykorzystywany do oznaczenia w obrocie gospodarczym towarów i usług dla których został zgłoszony. Podkreślić trzeba, iż zgłoszony znak jest stricte oznaczeniem słownym, nie mającym żadnego wyróżniającego desygnatu graficznego, a wyrazy z których się składa niewątpliwie pełnią funkcje, o których mowa w art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Także całościowa ocena znaku, tj. zwrotu zawierającego trzy różne elementy słowne, nie zmienia w istotny sposób jego informacyjnej i opisowej treści. W tym zakresie w szczególności nie można uznać za zasadną argumentację skarżącego, iż powyższe oznaczenie trzeba utożsamić z konkretnym produktem inwestycyjnym (finansowym) oferowanym na rynku przez przedsiębiorstwo skarżącego, którego przedmiotem są nieruchomości o znacznej wartości, co w wystarczający sposób wyróżnia go na tle produktów innych przedsiębiorców. W obszarze obrotu nieruchomościami oznaczenie "Giełda Nieruchomości Wartościowych" nie niesie bowiem jakiegokolwiek nowego (oryginalnego) przekazu i nie różni się od określeń powszechnie stosowanych na tym rynku przez wiele różnych podmiotów, których produkty niewątpliwie także dotyczą nieruchomości o znacznej wartości. Samo pojęcie "wartościowe" jest ponadto określeniem na tyle nieostrym i wieloznacznym, że może być rozumiane także inaczej niż wywodzi to skarżący, przykładowo jako "cenne" czy "unikatowe", z powodu zabytkowego charakteru nieruchomości, czy też ich lokalizacji. Pojęcia "nieruchomości wartościowe" nie doprecyzowuje również trzeci człon spornego oznaczenia, jakim jest "giełda", inaczej "rynek" na którym produkt skarżącej jest dystrybuowany. Jako całość oznaczenie "Giełda Nieruchomości Wartościowych" nie nabiera także innego – indywidualnego i abstrakcyjnego znaczenia - które mogłoby wyróżniać je w dostateczny sposób w obrocie gospodarczym. Ponadto jego brzmienie słowne, które per analogiam można porównać z określeniem (instytucją jaką jest Giełda Papierów Wartościowych), z natury rzeczy powodowałoby potencjalne uprzywilejowanie znaku skarżącej na rynku nieruchomości i tym samym wpływałoby na ograniczenie konkurencji. Z uwagi na powyższe prawidłowo Urząd Patentowy RP odmówił rejestracji spornego znaku, wskazując przy tym nie tylko na spełnienie przesłanki z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., ale także na inne przesłanki z art. 129 ust. 2 pkt 1-3 p.w.p. W niniejszej sprawie przedmiotowy znak towarowy był również badany pod kątem nabycia wtórnej zdolności odróżniającej. Stosownie do treści art. 130 p.w.p., oznaczenie początkowo pozbawione zdolności odróżniającej może zostać zarejestrowane, jeśli w wyniku jego używania w obrocie uzyskało ono charakter odróżniający, czyli tzw. wtórną zdolność odróżniającą. Omawiany przepis wyraźnie wskazuje jednak na to, że wtórną zdolność odróżniającą mogą uzyskać jedynie oznaczenia, o których mowa w art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p., czyli oznaczenia początkowo pozbawione konkretnej zdolności odróżniającej. Tym samym w doktrynie zgodnie przyjmuje się, iż oznaczenia nieposiadające abstrakcyjnej zdolności odróżniającej w ogóle nie mogą uzyskać wtórnej zdolności odróżniającej (zob. W. Włodarczyk, Zdolność odróżniająca..., s. 226; U. Promińska (w:) Prawo własności przemysłowej, s. 199-200; K. Szczepanowska-Kozłowska (w:) System Prawa Prywatnego, t. 14B, s. 601). Podkreślenia wymaga, że doktryna i orzecznictwo wypracowały katalog okoliczności, których wykazanie przez uprawnionego może prowadzić do powstania wtórnej zdolności odróżniającej oznaczenia, które pierwotnie nie mogłoby uzyskać ochrony jako znak towarowy. Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 22 czerwca 2006 r. w sprawie August Storck KG, C-25/05 P (pkt 75 wyroku) podkreślił, że przy ocenie, czy dany znak nabył charakter odróżniający w drodze używania, należy wziąć pod uwagę w szczególności: udział tego znaku w rynku, intensywność, zasięg geograficzny i długość okresu używania tego znaku towarowego, wysokość nakładów przedsiębiorstwa związanych z promocją, odsetek zainteresowanych kręgów odbiorców, który dzięki temu znakowi rozpoznaje towar jako pochodzący od określonego przedsiębiorstwa, jak również opinie izb handlowych i przemysłowych oraz innych zrzeszeń zawodowych. Od tego, jak kształtują się powyższe okoliczności zależy ustalenie jednoznacznego związku między znakiem a przedsiębiorcą, który go używał, który to związek stanowi o powstaniu wtórnej zdolności odróżniającej oznaczenia, czyli możliwości odróżniania towarów nim opatrywanych od towarów pochodzących od innych przedsiębiorców. Jest oczywiste, że długotrwałość używania znaku przed zgłoszeniem do rejestracji, duża intensywność reklamy towarów opatrzonych znakiem potwierdzona wydatkami w kolejnych latach, znacząca ilość towarów opatrzonych znakiem wprowadzonych do obrotu, powszechny sposób dystrybucji, etc. - są okolicznościami, z których można wyprowadzić wniosek o powstaniu wtórnej zdolności odróżniającej oznaczenia, które pierwotnie nie mogłoby uzyskać ochrony jako znak towarowy (por. wyrok ETS z dnia 4 maja 1999 r., C-108/97 w sprawie Windsurfing Chiemsee; wyroki NSA: z 11 czerwca 2014 r., II GSK 592/13; z dnia 8 listopada 2011 r. II GSK 1033/10). W tym miejscu należy podkreślić, że na uprawnionym do znaku ciąży obowiązek przedstawienia odpowiednich dowodów na okoliczność nabycia przez znak wtórnej zdolności odróżniającej. W przypadku rozpoznawanej sprawy Urząd Patentowy RP wskazał, że dla uzyskania przez oznaczenie wtórnej zdolności odróżniającej, konieczne jest przedstawienie dokumentów na okoliczności, że zainteresowany krąg odbiorców postrzega towar oznaczony tym tylko znakiem, z pominięciem wszelkich innych znaków, które również mogą być obecne, jako pochodzący z określonego przedsiębiorstwa. Takich dowodów w ocenie Sądu w niniejszej sprawie jednak nie przedstawiono. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.