VI SA/Wa 1866/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi A. J. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę A. J. wystąpiła do Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w konkursie na aplikację radcowską w roku 2004 i wpisanie na listę aplikantów radcowskich. W wyniku przeprowadzonego egzaminu konkursowego Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej – ROIRP) podjęła w dniu [...] czerwca 2004 r. uchwałę Nr [...], którą odmówiła wpisu A. J. na listę aplikantów radcowskich, albowiem kandydatka na wymagana ilość 120 punktów uzyskała 40. W wyniku zaskarżenia tej uchwały Krajowa Rada Radców Prawnych (dalej – KRRP), uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2004 r., uchyliła zaskarżoną uchwałę i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], która to ponowną uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. odmówiła wpisania A. J. na listę aplikantów radcowskich powołując się na nieosiągnięci przez kandydatkę wymaganej ilości punktów. ROIRP w [...] nie podzieliła argumentu odwołującej się, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., który wszedł w życie z dniem 4 marca 2004 wydany w sprawie P 21/02 (Dz. U. Nr 34, poz. 303), stanowiący o tym ,że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 Nr 123, poz. 1059 ze zm.), miał wpływ na postępowanie konkursowe. Zdaniem ROIRP w [...] procedura postępowania konkursowego rozpoczęła się przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny zatem do tego postępowania stosują się przepisy obowiązujące przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Fakt zamknięcia listy w dniu [...] maja 2004 r., czyli po wyroku Trybunału, w ocenie ROIRP w [...] nie miał wpływu na to postępowanie. Od uchwały tej A. J. wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia i wpisania na listę aplikantów radcowskich. Skarżąca powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dowodziła, iż z treści jego uzasadnienia wynika jednoznacznie, iż momentem wszczęcia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich jest data zamknięcia listy kandydatów. Ponieważ zamknięcie tej listy nastąpiło z dniem [...] maja 2004 r., czyli po ogłoszeniu wyroku Trybunału, jego orzeczenie miało w pełni zastosowanie do przedmiotowego postępowania. W konsekwencji powyższego, zasady określone art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, w ocenie skarżącej, przestały obowiązywać, a ponieważ spełniła ona przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 w związku z art. 33 ustawy o radcach prawnych, powinna zostać wpisana na listę aplikantów radcowskich. Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz art. 138 § 1 kpa, uchyliła zaskarżoną uchwałę i umorzyła postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ korporacji powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. wydany w sprawie P 21/02 (Dz. U. Nr 34, poz. 303), który wszedł w życie z dniem 4 marca 2004 r., stwierdzający niezgodność z konstytucją art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych. Treść wyroku Trybunału spowodowała, iż podstawa prawna zaskarżonej uchwały przestała funkcjonować, a zatem uchwała z tego powodu podlegała uchyleniu. Powyższe stanowiło także podstawę umorzenia postępowania wobec braku normy prawnej zezwalającej na przeprowadzenie konkursu. Na tę uchwałę A. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi A. J. opisała przebieg postępowania wywodząc, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego do jej wniosku powinny mieć zastosowanie przepisy z daty jego złożenia. Ponieważ skutkiem wydania orzeczenia przez Trybunał skarżąca, jak podnosiła w skardze, spełniła wszystkie wymagania określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 w związku z art. 33 ustawy o radcach prawnych, powinna zostać wpisana na listę aplikantów radcowskich. Nadto skarżąca uznała, iż został naruszony art. 32 Konstytucji RP, bowiem nie dokonano reasumpcji uchwał w stosunku do osób wpisanych na listę aplikantów radcowskich. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych, powołując się na argumentacje zawartą w zaskarżonej uchwale, wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Przedmiotem rozpoznania jest skarga na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., wydaną na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz art. 138 § 1 kpa, uchylającą uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] i umarzającą postępowanie. W myśl art. 33 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego przez okręgową izbę radców prawnych. Natomiast zasady przeprowadzania tego konkursu określała Krajowa Rada Radców Prawnych na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych. W dniu 18 lutego 2004 roku sygn. akt P 21/02, opublikowanym w Dz. U. z 4 marca 2004 roku Nr 34, poz. 303 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie zgodności z konstytucją niektórych przepisów prawa o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych określających zasady naboru na aplikacje adwokackie i radcowskie. W zakresie dotyczącym zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o radcach prawnych, związanych z naborem na aplikację radcowską, Trybunał Konstytucyjny powyższym wyrokiem orzekł, iż art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 Nr 123, poz. 1059 ze zm.) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza, co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Jednocześnie Trybunał stwierdził, iż art. 60 pkt 8b w/w ustawy nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji. W obszernym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał motywy swojego rozstrzygnięcia wskazując, że ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw obywatelskich powinny być unormowane w aktach prawnych o randze ustawowej. Ponieważ jednak przepisy zaskarżonej ustawy nie określały przesłanek i zakresu przeprowadzenia konkursów na aplikacje, umożliwiając dowolne normowanie tych kwestii w aktach prawnych wewnątrzkorporacyjnych, zostały one uznane za niezgodne z Konstytucją RP. W rozpoznawanej sprawie uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., odmawiająca skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich, została podjęta po dniu wejścia w życie powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Fakt zamknięcie listy kandydatów na aplikantów radcowskich po tej dacie wskazuje dodatkowo, iż całe postępowanie toczyło się po wydaniu i głoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jak stwierdził więc organ odwoławczy, podstawa prawna zaskarżonej uchwały ( Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r.) obecnie nie funkcjonuje w obrocie prawnym, a zatem uchwała z tego powodu nie może być utrzymana w mocy. Zapis ten wskazuje na to, iż umorzenie postępowania dotyczyło I instancji, a nie postępowania odwoławczego, czyli uchwała organu odwoławczego oparta została na art. 138 § 1 pkt 2 kpa, a nie pkt 3 tego przepisu, chociaż organ odwoławczy wyraźnie w rozstrzygnięciu tego nie ujął. Z uwagi na fakt, iż postępowanie przed Krajową Radą Radców Prawnych toczyło się w trybie odwoławczym, organ ten nie mógł stwierdzić nieważności zaskarżonej uchwały, a jedynie orzec zgodnie z art. 138 kpa. Niezależnie bowiem od oceny czy uchwała dotknięta była wadami kwalifikowanymi czy nie kwalifikowanymi, organ odwoławczy mógł jedynie zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 2 kpa i uchylić uchwałę oraz umorzyć postępowanie w pierwszej instancji. Uchylając zaskarżoną uchwałę i umarzając postępowanie Krajowa Rada Radców Prawnych powołała się na przesłankę bezprzedmiotowości z art. 105 kpa. Art. 138 § 1 pkt 2 kpa in fine wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania uchwały organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ma jednakże swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony przez kryterium umorzenia postępowania określonym w art. 105 § 1 kpa., dotyczącym tylko przypadków, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W rozpoznawanej sprawie przesłanka bezprzedmiotowości z art. 105 kpa. zaistniała, albowiem brak było podstaw prawnych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Jeżeli bowiem podstawa działania organu pierwszej instancji przestała istnieć, organ odwoławczy w żadnym razie nie był już władny dokonać oceny podjętej przez organ pierwszej instancji uchwały. W tej sytuacji organ odwoławczy mógł tylko, z zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji, ponieważ postępowanie to stało się - jak stanowi art. 105 § 1 kpa – bezprzedmiotowe. Sąd orzekający w sprawie nie mógł podzielić poglądu skarżącej, sprowadzającego się do stwierdzenia, iż spełniając wymagania, jak to wyrażono w skardze, z art. 24 ust. 1 pkt 1 oraz 3-5 w związku z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), a także mając na uwadze powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, organ korporacyjny był obowiązany wpisać ją na listę aplikantów radcowskich. Art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych określa sposób wyłaniania kandydatów upoważnionych do wystąpienia z wnioskiem o wpis na listę aplikantów radcowskich. Stosownie do tego przepisu, wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych, który to konkurs przeprowadza się raz w roku (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Zasady przeprowadzenia tego konkursu, zgodnie z art. 60 pkt 8b w/w ustawy o radcach prawnych, opracowywała Krajowa Rada Radców Prawnych. Jednakże podstawa określająca te zasady – art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych – na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego - przestała funkcjonować. Zatem nie można było spełnić żądania skarżącej wobec braku możliwości zastosowania art. 33 ust. 2 w/w ustawy, albowiem przepis ten nie przewiduje innej możliwości dokonania wpisu na listę aplikantów radcowskich, jak jedynie skutkiem udziału w konkursie i osiągnięcia przez kandydata wyniku pozytywnego, a podstawa ustalenia zasad przeprowadzenia konkursu przestała istnieć. Sąd orzekający w sprawie nie uznał, iż można przyjąć za uzasadnioną tezę, iż spełnienie warunku z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) ma wymiar wyłącznie formalny, co miałoby znaczyć, że warunek ten został spełniony przez sam fakt przystąpienia do konkursu. Celem bowiem egzaminu konkursowego nie jest samo uczestnictwo w nim kandydata na aplikanta radcowskiego lecz dokonanie sprawdzenia wiadomości. Konkurs nie ma charakteru kursu lub wykładu, w którym kandydat pozyskuje informacje określone programem lecz jest egzaminem, aczkolwiek kandydat nie otrzymuje po jego zakończeniu dyplomu lub świadectwa, jednakże otrzymuje uprawnienie dalszego szkolenia się i (w zakresie ograniczonym, gdyż pod patronatem) wykonywania zawodu. Sad administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.]). W związku z tym Sąd nie odniósł się do zarzutu o zasadności przyjęć na aplikację radcowską albowiem rozstrzygnięcia zapadłe w tamtych sprawach nie mogą stanowić przedmiotu skargi w rozpoznawanej sprawie, a także przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu w oparciu o art. 135 w/w ustawy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.