VI SA/Wa 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdzającą, że A. K., skarżąca w niniejszej sprawie, uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] czerwca 2010 r. – [...] lipca 2010 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. ww. Komisja na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu wskazano, że po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz po dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu radcowskiego, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżąca otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu radcowskiego (prawo karne) - ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne) – ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) – ocenę dostateczną, z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) - ocenę dobrą. Stosownie do treści art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającą oceny, w tym niedostateczną ocenę z drugiej części egzaminu Komisja, jak podała ustaliła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W odwołaniu od tej uchwały skarżąca zarzuciła: błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez egzaminatora –radcę prawnego, że sformułowany wniosek apelacyjny pozbawia sąd odwoławczy możliwości uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania podczas, gdy sąd odwoławczy nie jest związany wnioskami zawartymi w apelacji; błędne uznanie przez ww. egzaminatora, że sporządzona apelacja nie jest wniesiona z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony podczas, gdy co do zasady, wywiedzenie apelacji na niekorzyść oskarżonego w zakresie pierwszego czynu z aktu oskarżenia było zasadne i zgodne z interesem pokrzywdzonego; naruszenie art. 365 ust. 3 powołanej ustawy przez sporządzenie przez ww. egzaminatora opinii cząstkowej w sposób nieodpowiadający kryteriom oceny wskazanym w tym przepisie, bo co do kryteriów oceny w zakresie właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia egzaminator ograniczył się do stwierdzenia, iż "podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego z uwagi na brak podstaw do jego podniesienia w apelacji jest bezzasadny oraz do wskazania, że "żądanie apelacji – zmiany wyroku przez sąd odwoławczy jest poważnym uchybieniem procesowym. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie co do istoty przez podjęcie uchwały o uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego. Uchwałą nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyniku egzaminu radcowskiego na podstawie art. 368 ust. 1, 9, 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2010 r., Nr 10, poz. 65) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Obowiązkiem skarżącej było, zdaniem Komisji, sporządzenie takiej apelacji, która oprócz spełnienia wymogów formalnych spełniałaby także inne, tak zasadnicze wymogi jak prawidłowe przedstawienie zarzutów i wniosków. W tym zakresie praca egzaminowanej zawiera bardzo istotne uchybienia, które zostały podane przez obu egzaminatorów. Obowiązkiem skarżącej było bowiem przedstawienie w opracowanej apelacji prawidłowo sformułowanego wniosku, a więc mającego oparcie w obowiązujących przepisach, a nie jakiegokolwiek wniosku nawet sprzecznego z tymi przepisami. Z odwołania skarżącej wynika, że skoro od wniosku odwoławczego nie zależy w żadnym wypadku rodzaj rozstrzygnięcia sądu odwoławczego, to nie jest uchybieniem sformułowanie przez nią nawet tak oczywiście błędnego wniosku, jaki został wskazany w opracowanej przez nią apelacji. Błędnego stanowiska skarżącej w tym zakresie, nie można zdaniem Komisji, uznać za uchybienie nie wpływające na ocenę pracy egzaminowanej. Zdaniem skarżącej sformułowany przez nią wniosek odwoławczy - odnośnie czynu zarzuconego oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia - z uwagi na brzmienie art. 454 k.p.k. chociaż uniemożliwił sądowi odwoławczemu rozpoznanie sprawy zgodnie z tym wnioskiem, to jednak nie oznacza, iż sąd "utracił on możliwość uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji" i tym samym nie stanowi, w jej ocenie, podstawy do uznania za uzasadnioną oceny niedostatecznej. Takie stanowisko skarżącej, zdaniem organu, wskazuje na to, że skarżąca nie rozumie tego, co było jej obowiązkiem jako osoby zdającej egzamin radcowski z zakresu prawa karnego, skoro kilkakrotnie stwierdza, że mimo błędnego wniosku odwoławczego, błąd ten nie powoduje nieskuteczności apelacji, gdyż sąd nie jest związany wnioskiem odwoławczym. Oczywista błędność tego wniosku odwoławczego, tak rażąca wobec regulacji zawartej w art. 454 k.p.k. w powiązaniu z oczywistą błędnością zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego w odniesieniu do omawianego w tym miejscu czynu zarzuconego oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia dowodzi, że skarżąca błędnie rozumie istotę zarzutów apelacyjnych ujętych w art. 438 k.p.k. Komisja podniosła przy tym, że apelacja opracowana przez skarżącą zawiera jeszcze inne uchybienia. Dotyczą one braku zaskarżenia określenia terminu wykonania środka karnego orzeczonego na podstawie art. 46 § 1 k.k. oraz błędnie podniesionego zarzutu obrazy prawa materialnego - art. 69 § 4 k.k. i art. 69 § 1 i 2 kk. Sformułowanie tego ostatniego zarzutu potwierdza niezrozumienie istoty zarzutów odwoławczych określonych w art. 438 k.p.k. Egzaminowana nie dostrzega, zdaniem Komisji, błędu w tak przedstawionym zarzucie dotyczącym przepisów art. 69 § 4 k.k. i art. 69 § 1 i 2 k.k., a chcąc zapewnić właściwe reprezentowanie pokrzywdzonego i troskę o obronę jego interesów rozumianą również jako surowe ukaranie oskarżonego (skoro domaga się orzeczenia kary bez warunkowego zawieszenia jej wykonania) winna zarzucić zaskarżonemu wyrokowi rażącą niewspółmierność orzeczonej kary (poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania), a więc przedstawić zarzut określony w art. 438 pkt 4 k.p.k., a nie zarzut obrazy prawa materialnego. Ponadto w uzasadnieniu oceny cząstkowej sporządzonym przez egzaminatora SSA G. S. wbrew stwierdzeniu odwołującej się, wykazane zostało, że oprócz wywiedzenia apelacji na niekorzyść oskarżonego w zakresie czynu I z aktu oskarżenia, co było zgodne z interesem pokrzywdzonego, wniesienie apelacji w zakresie czynu II mogłoby spowodować rozstrzygnięcie niekorzystne dla oskarżyciela posiłkowego. Organ wskazał, że całkowicie pozbawiony słuszności jest zarzut odwołującej się, iż egzaminator - radca prawny naruszyła art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych sporządzając opinię cząstkową w sposób nie odpowiadający kryteriom oceny wskazanym w tym przepisie. Uzasadnienie niedostatecznej oceny cząstkowej sporządzone przez tego egzaminatora jest w zupełności wystarczające i wskazane w nim uchybienia dają w pełni podstawę do negatywnej oceny pracy skarżącej. W skardze na powyższą uchwałę skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 104 w zw. z art. 107 par. 1 i 3 k.p.a., polegające na braku spójności między rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonej uchwale (osnową) a jej uzasadnieniem i tym samym przekroczenie przez Komisję II stopnia granic uznania administracyjnego, - naruszenie art. 10 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65), poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, - naruszenie art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, poprzez przyjęcie przez Komisję II stopnia, że opinia sporządzona przez egzaminatora radcę prawnego, jest w zupełności wystarczająca, a uchybienia w niej wskazane dają w pełni podstawę do negatywnej oceny z drugiej części egzaminu radcowskiego, podczas gdy opinia ta nie odpowiada kryteriom oceny wskazanym w tym przepisie, jak również zawiera w sobie błędną interpretację roli wniosku odwoławczego i konsekwencji wynikających z jego błędnego sformułowania, a także jest miejscami nieczytelna z uwagi na sformułowania w niej zawarte. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skarżąca nawiązała do argumentacji przedstawionej w odwołaniu stwierdzając nadto, iż Komisja chociaż zgodziła się z wywodami co do roli wniosku odwoławczego i konsekwencji wynikających z błędnego sformułowania przez nią tego wniosku to wyciągnęła błędny w jej ocenie wniosek co do niezasadności podniesionego w odwołaniu zarzutu w tym zakresie, co doprowadziło do braku logicznej spójności między rozstrzygnięciem a uzasadnieniem. Podniosła nadto, iż w zw. z art. 10 § 1 kpa można było oczekiwać, że przed wydaniem rozstrzygnięcia będzie miała możliwość zapoznania się z pisemna opinią wydaną na podstawie § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia o komisji odwoławczej. Zdaniem skarżącej ustawodawca dopuszcza możliwość popełnienia uchybień w pracach i mimo to zaliczenia ich na ocenę pozytywną, a wszystko zależy od rodzaju popełnionych błędów. Ocena egzaminu w częściach od drugiej do piątej winna być dokonana przez pryzmat utrwalonej praktyki i udzielać odpowiedzi, czy środek zaskarżenia w rzeczywistości wywołałby korzystną zmianę w sytuacji prawnej reprezentowanej przez egzaminowanego strony. W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. ppsa - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie nosi bowiem znamion wadliwości w rozumieniu art. 145 § 1 ppsa. Uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest rozstrzygnięciem wydawanym w ramach uznania administracyjnego co oznacza, iż sądowa kontrola uchwał podejmowanych przez Komisje w tym zakresie polega na zbadaniu, czy organ dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował materiałem dowodowym uzasadniającym przyjęte rozstrzygnięcie i czy dokonał wszechstronnej, bez naruszenia art. 80 kpa oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych. Każdy wybór mieszczący się w granicach prawa nie może być co do zasady podważany przez sąd kontrolujący orzeczenie o charakterze uznaniowym. Uwzględniając taki zakres kontroli orzeczeń o powyższym charakterze Sąd uznał, iż organ podejmując zaskarżoną uchwałę nie naruszył przepisów powołanej ustawy ani też przepisów prawa procesowego stwierdzając, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, iż zadanie z prawa karnego zostało opracowane przez skarżącą w sposób uzasadniający ocenę niedostateczną, co skutkuje oceną negatywną z egzaminu radcowskiego. Stosownie do art. 364 ust. 1 powołanej ustawy egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek handlowych, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, konstytucyjnego i prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki zawodu. Istota i charakter egzaminu radcowskiego obligują zatem do tego, by rozwiązanie zadania egzaminacyjnego w tym zadania z prawa karnego zawierało prawidłowo zredagowane zarzuty i wnioski wraz z ich poprawnym uzasadnieniem. Powyższemu a także art. 365 ust. 2 powołanej ustawy określający kryteria oceny przeczy wyrażone tak w odwołaniu jak i skardze przekonanie, iż wiodącym i przesądzającym elementem tej oceny jest kryterium skuteczności rozumiane zresztą przez skarżącą w sposób subiektywny dostosowany do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy. Skarżąca bowiem uznaje, iż mimo przyznanego przez nią błędnego, bo z naruszeniem art. 454 kpk wniosku odwoławczego, tego rodzaju uchybienie nie jest uchybieniem na tyle istotnym aby dyskwalifikowało pracę i skutkowało oceną niedostateczną, bo Sąd Odwoławczy rozpoznający apelację nie jest tym wnioskiem związany. Z punktu widzenia powołanych przepisów nie chodzi jednak o to, czy błędy apelacji mogą być i w jakim zakresie sanowane przez Sąd odwoławczy, tylko o to, czy egzaminowany – kandydat do zawodu radcy prawnego wykazał się stosowną wiedzą w tym przypadku z zakresu postępowania karnego i rządzących tym postępowaniem określonych w kpk reguł procesowych. Nie zachodzi zatem zarzucany przez skarżącą brak spójności między rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem. Niekwestionowanie przez organ twierdzeń skarżącej co do niezwiązania organu odwoławczego wnioskami apelacji nie niweczy skutków, jakie dla oceny zadania z prawa karnego wywołuje naruszenie przez skarżącą art. 454 kpk. Podnieść przy tym należy, iż obowiązująca w postępowaniu odwoławczym bezwzględna wyrażona w art. 454 kpk zasada ne peius jest jedną z podstawowych zasad postępowania karnego i znajomość tej zasady przez kandydata do zawodu radcy prawnego jest wiedzą elementarną. Skarżąca wnioskując w sporządzonej apelacji we wskazanym w zadaniu stanie faktycznym o zmianę zaskarżonego wyroku, jak wskazano w uzasadnieniach obu ocen cząstkowych przepis ten, co ustalono w uchwale, naruszyła. W tym zakresie skarżąca ustaleń nie podważa. Wprawdzie drugi z egzaminatorów wskazując na powyższe uchybienie wystawił ocenę dostateczną, ale okoliczność w zaistniałym stanie sprawy nie uzasadnia przyjęcia, iż uznana za uzasadnioną ocena niedostateczna i ustalony w zw. z powyższym uchybieniem, a także pozostałymi wskazanymi uchybieniami tj. oczywistym i rażącym błędnie podniesionym zarzutem obrazy prawa materialnego w odniesieniu do czynu zarzucanego oskarżonemu w pkt I aktu oskarżenia (w tym zakresie skarżąca również ustaleń nie podważa) oraz pozostałymi wskazanymi w zaskarżonej uchwale nie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Podnieść przy tym dodatkowo należy, iż treść opinii egzaminatora – radcy prawnego nie daje podstawy do przyjęcia, iż została sporządzona z naruszeniem art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Opinia zawiera uzasadnienie, które jest jasne i czytelne. Podkreślenia w zw. z zarzutami skargi wymaga, iż nie jest istotnym sposób w jaki egzaminator uchybienie wiążące się z błędnym w świetle art. 454 kpk wnioskiem odwoławczym uzasadnił tylko okoliczność, czy do uchybienia w tym zakresie doszło i czy uzasadnia ono wraz z innymi uchybieniami ocenę niedostateczną zadania z prawa karnego, a jak wyżej wskazano zarzuty skargi w tym zakresie nie znajdują potwierdzenia ani w materiale dowodowym, trafnie ocenionym przez organ odwoławczy, ani też w obowiązujących mających zastosowanie w sprawie przepisach prawa. Nie stanowi również podstawy do uwzględnienia skargi zarzut oparty na podstawie art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 cyt. ustawy, który strona wiąże z nie zapewnieniem jej możliwości zapoznania się z opinią wydaną na podstawie § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości ds. odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Uchybienia natury procesowej, (a taki charakter ma powyższy zarzut), skutkuje w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uwzględnieniem skargi tylko wówczas, gdy mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził jednak, by zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na jej wynik. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.