VI SA/Wa 1945/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym oddala skargę Decyzją Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2011 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.) - dalej: ustawa o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez W. M., od decyzji wydanej przez Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] maja 2011 r., ustalającej, że W. M. podlegał w okresie od [...] stycznia 1999 r. do [...] maja 1999 r. oraz od [...] czerwca 1999 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję wydano w następujących ustaleniach: Pismem z dnia [...] marca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. zwrócił się do M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w W. z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez W. M. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS we wniosku wskazał, że W. M. i nie spełnia warunków podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej z uwagi na występowanie okoliczności wyłączających obowiązek tych ubezpieczeń. Na tę okoliczność MOW NFZ zwrócił się do Oddziału Działalności Gospodarczej Urzędu Miasta P. z prośbą o przesłanie wyciągu z ewidencji działalności gospodarczej potwierdzającego okresy prowadzenia działalności przez W. M. Z pisma Urzędu Miasta wynikało, że W. M.i posiadał wpis [...] do ewidencji działalności gospodarczej o wykonywaniu tej działalności w okresie od [...] marca 1992 r. do [...] maja 1999 r. (nr likw. [...]) oraz posiada również wpis (nr [...]) do ewidencji działalności gospodarczej, z datą rozpoczęcia wykonywania działalności od [...] czerwca 1999 r., do chwili obecnej wpis ten nie został wykreślony. Pismem z [...] marca 2011 r. MOW NFZ zawiadomił W. M. o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z dokumentami, a także do złożenia dodatkowych wyjaśnień mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W odpowiedzi W. M. wyjaśnił, iż swojej działalności twórczej nie traktuje jako działalności gospodarczej, gdyż nie przynosi ona żadnych profitów podlegających opodatkowaniu. Konieczność zarejestrowania działalności gospodarczej wynikała z faktu, że instytucje wspierające twórczość kulturalną nie były chętne do przekazywania środków finansowych w inny sposób niż na rachunek bankowy zarejestrowanego podmiotu gospodarczego. Jednocześnie wyjaśnił, iż oczywistym dla niego było, że skoro prowadzi działalność "non profit" i jest emerytem z uregulowanym statusem osoby ubezpieczonej to nie ciąży na nim dodatkowy obowiązek ubezpieczeniowy. W tych ustaleniach Dyrektor M. Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzją z [...] maja 2011 r. stwierdził, że W. M. podlegał od [...] stycznia 1999 r. do [...] maja 1999 r. oraz od [...] czerwca 1999 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił m.in., art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust.1 pkt 1 lit. c) i pkt 16, art. 69 ust. 1 i art. 82 ust.1 ustawy o świadczeniach, art. 8 pkt 1 lit. c), i pkt 10, art. 11 ust.1 i art. 22 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 z późn. zm.) dalej jako p.u.z., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 15, art. 12 ust.1 i art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45, poz. 391 z późn. zm.), art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. - Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.). Od powyższej decyzji W. M. złożył odwołanie domagając się jej uchylenia w całości. W uzasadnieniu wyjaśnił, że jego działalność polega głównie na tworzeniu utworów poetyckich i wydawaniu ich własnym sumptem. Oświadczył, że z działalności tej nie osiąga żadnych profitów. Prezes NFZ decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego podzielając stanowisko i argumentację zawartą w decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ stwierdził, że na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. oraz zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c o ubezpieczeniu w NFZ, a także art. 8 pkt 1 lit. c) p.u.z., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi. Zgodnie z brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z dniem 20 września 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888), wprowadzająca instytucję zawieszenia działalności. Okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej rozpoczyna się od dnia złożenia wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 27a ust. 2 i ust. 3 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Zgodnie z brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach, obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą lub osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym pisma Urzędu Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2011 r. wynikało, iż W. M. od dnia [...] marca 1992 r. do dnia [...] maja 1999 r. miał zarejestrowaną działalność gospodarczą oraz od [...] czerwca 1999 r. do chwili obecnej. Nie zgłaszał zawieszenia działalności. Prezes NFZ wskazał, iż odwołujący nie kwestionuje faktu prowadzenia pozarolniczej działalności literackiej w spornym okresie, a jedynie podkreśla, że nie uzyskuje z tego tytułu żadnych profitów. Organ odwoławczy stwierdził, iż działalność gospodarcza jest działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności z powodu braku płynności finansowej, czy też z powodu choroby przedsiębiorcy i niemożnością zastąpienia go w wykonywaniu czynności przez współpracownika lub pracownika firmy. Skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to należy domniemywać, że działalność ta jest prowadzona, a tym samym istnieje obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenia zdrowotne. Prezes Funduszu podkreślał, że ewentualny wymiar i ustalenie wysokości należnych składek należy do wyłącznej kompetencji właściwego miejscowo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast do obowiązków organów Funduszu należy jedynie ustalenie, czy ubezpieczony i za jaki okres był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Na powyższą decyzję W. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o uchylenie decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Do skargi załączył kserokopię zeznań podatkowych za lata 2006-2010, wskazując, że nie zdawał sobie sprawy z tego, że przedstawienie takich dowodów może mieć znaczenie w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym: "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej", a także przepisy powołane niżej. Z ustaleń organu administracji wynika, że skarżący zgłosił działalność gospodarczą wpisem do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] marca 1992 r. pod nr ew. [...] podkreślając dzień jej rozpoczęcia od dnia [...] marca 1992 r. Działalność tę wyrejestrował z ewidencji z dniem [...] maja 1999 r. (nr wpisu likwidacyjnego [...]). Następnie wpisem nr [...] zgłosił działalność gospodarczą, której wykonywanie rozpoczął z dniem [...] czerwca 1999 r. Wykonywania działalności tej nie przerwał, nie zawiesił. Ubocznie można wskazać, iż prawnie skuteczne zawieszenie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zostało wprowadzone dopiero przez art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 141, poz. 888) z dniem 20 września 2008 r. Jednocześnie należy podkreślić, iż uprawnienia emerytalne nabyte przez skarżącego nie wyłączyły go z objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Jak akcentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2006 r. wydanym w sprawie I UK 220/05, z określeniem przez samego przedsiębiorcę we wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej daty podjęcia tej działalności wiąże się co najmniej domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), że działalność gospodarcza została podjęta w tej właśnie dacie. Podobne stanowisko zaprezentował również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2006 r. w sprawie II GSK 179/06 stwierdzając, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Z tego powodu wpisowi nadawano zawsze charakter deklaratoryjny, a nie - konstytutywny. Nie kreował on również bytu prawnego przedsiębiorcy. Określanie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Zgodnie z ustaleniami organów Funduszu, czemu W. M. nie zaprzeczał, w okresach wykonywanej działalności gospodarczej skarżący nie odprowadzał składek na ubezpieczenie zdrowotne uznając, że skoro wykonywana przez niego działalność nie przynosi dochodów, takiego obowiązku nie miał. W tym miejscu należ zauważyć, że zgodnie z załączonymi do skargi dokumentami PIT za lata 2006 – 2010 z tej działalności skarżący przychody otrzymywał. Uwagę tę poczyniono jedynie ubocznie ze względu na to, iż dokumenty te nie stanowiły przedmiotu oceny przez organy Funduszu, jakkolwiek potwierdzają fakt wykonywania działalności gospodarczej przez skarżącego w wymienionych okresach. Zgodnie z art. 8 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153) – zmienionej ustawą z dnia 20 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz niektórych innych ustaw i następnie uchyloną z dniem 1 kwietnia 2003 r. przepisem art. 222 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391) - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, z zastrzeżeniem art. 2, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność lub osobami z nimi współpracującymi. Jak wynika z ustaleń organu skarżący wykonywał pozarolniczą działalność gospodarczą, w rozumieniu art. 7 pkt 18 wymienionej ustawy, przez którą to należy rozumieć działalność określoną art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Według powołanego przepisu art. 8 ust. 6 ustawy systemowej z dnia 13 października 1998 r. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważało się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, a więc jest to działalność, która była wykonywana przez skarżącego. Ponieważ zgodnie z cytowanym art. 8 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym należy zwrócić uwagę, iż według art. 7 pkt 19 tej ustawy przez ubezpieczenie społeczne rozumiane było ubezpieczenia emerytalne i rentowe określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 pkt 5 i 14 tej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegały, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej były osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi (pkt 5). Według art. 1a pkt 1 ustawy z 1997 o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym ubezpieczenie zdrowotne zostało oparte w szczególności na zasadzie solidarności społecznej. Oznacza to, że zgodnie z art. 22 ust. 1 wymienionej ustawy (po nowelizacji) jeżeli spełnione zostały przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 8, z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna być opłacana z każdego z tych tytułów odrębnie, z zastrzeżeniem ust. 3-7. Odpowiednikiem tego przepisu jest obecna regulacja w art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych z 2004 r., który stanowi, iż w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Według wymienionego przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach zdrowotnych obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Kwestia zawieszenia działalności gospodarczej została omówiona wcześniej. Skarżący w okresach wskazanych w decyzji był/jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. W sprawie istotnym jest rozumienie dwóch pojęć: "podleganie" ubezpieczeniu zdrowotnemu i "objęcie" tym ubezpieczeniem. Jak wyraził to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2006 r. w sprawie I UK 227/05 - "podleganie" ubezpieczeniu zdrowotnemu związane z obowiązkiem opłacania składki wynika z "objęcia" ubezpieczeniem społecznym. W art. 8 ust. 1 ustawy z 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym wśród "objętych" ubezpieczeniem wymieniono osoby prowadzące działalność gospodarczą. W kontekście ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym i ustawy systemowej z dnia 13 października 1998 r. kategoria osób objętych ubezpieczeniem społecznym jest szersza niż podlegających temu ubezpieczeniu. Podleganie wynika z objęcia ubezpieczeniem ale jest kategorią węższą niż objęcie. Objęcie ubezpieczeniem to przynależność do określonej kategorii podmiotów w razie spełnienia ustawowych przesłanek. Podleganie natomiast oznacza przyznanie (na ogół z mocy ustawy, czasem tylko na wniosek) prawa powiązanego z nałożeniem obowiązku. W tym rozumieniu skarżący w okresach wskazanych w decyzji podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba objęta ubezpieczeniem społecznym, która prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów według art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powiązany został nie z objęciem ubezpieczeniami społecznymi, a ze spełnieniem warunków do objęcia nimi, o czym stanowi m.in. lit. c) tego przepisu i ten warunek skarżący spełniał/spełnia wykonując gospodarczą działalność pozarolniczą w okresach wskazanych w decyzji. W. M. wykonując działalność gospodarczą, a więc działając w ramach wskazanych m.in. przez przepisy, kolejno: art. 8 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 22 ust. 1 wymienionej ustawy (po nowelizacji), art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i art. 82 ust. 1 tej ustawy, był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym miejscu należy zaznaczyć, co podkreślał Prezes Funduszu, iż co innego jest ewentualne naliczenie i wysokość składek ubezpieczeniowych, a co innego fakt objęcia ubezpieczeniem. Obowiązek opłacania składek powstaje skutkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez objęcie tym ubezpieczeniem ubezpieczonego, a ich wysokość określa właściwy terytorialnie dla ubezpieczonego Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ubocznie można zaznaczyć, że w przypadku skarżącego, dla obliczenia wysokości należnych składek za ubezpieczenie zdrowotne mogą mieć zastosowanie m.in. przepisy art. 22 ust. 4 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym /po znowelizowaniu/, obecnie przepis art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Skarżący w okresach wskazanych w decyzji jako objęty ubezpieczeniem zdrowotnym podlegał obowiązkowi opłacania składek, których ustalenie leży w kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Istotą obu decyzji administracyjnych jest natomiast stwierdzenie, że skarżący w okresach wskazanych w decyzji był objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o czym nadmieniono wcześniej. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.