VI SA/Wa 1948/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2010 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało z mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2010 r., którą skreślono M. B. z listy adwokatów. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż uchwałą z dnia [...] kwietnia 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka wpisała zainteresowanego, zatrudnionego w [...], aktualnie pełniącego funkcję Przewodniczącego [...], na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2009 r. ORA w [...] wszczęła postępowanie w sprawie skreślenia ww. z listy adwokatów wobec ustalenia, że nie rozwiązał on łączącego go stosunku pracy i nadal zatrudniony jest jako Przewodniczący [...], a następnie uchwałą z dnia [...] marca 2010 r. skreśliła M. B. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Od powyższej uchwały odwołał się zainteresowany. Utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało, iż w czasie prac nad ustawą - Prawo o adwokaturze, nie do pomyślenia wydawała się sytuacja, żeby sędzia, prokurator, notariusz lub inna osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania mogła ubiegać się o wpis na listę adwokatów, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd zdaniem Prezydium, konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w przepisie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. W ocenie organu ratio legis uchwalenia przepisu w powyższym brzmieniu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2009 r. Wskazał, iż od momentu wyboru na stanowisko Przewodniczącego [...] został zwolniony z obowiązku pełnienia służby w [...] i stan ten trwa po dzień dzisiejszy, nie posiada stanowiska powołania lub mianowania natomiast posiada całkowitą niezależność wynikającą z ustawy o związkach zawodowych. Podniósł, iż zarówno w dacie podjęcia uchwały o wpisaniu go na listę adwokacką, jak i w okresie późniejszym nie obejmował stanowiska w organach ścigania, zatem przesłanka z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o. a. nakazująca skreślenie z listy adwokatów nie dotyczy jego osoby. Wskazał, iż mimo wpisania go na listę adwokatów nie został dopuszczony do ślubowania i nie otrzymał legitymacji. Postawił zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP poprzez dyskryminowania go jako urzędnika państwowego i działacza związkowego. W odpowiedzi na skargę Prezydium NRA wniosła o oddalenie skargi zwracając uwagę, iż wykładnia celowościowa, funkcjonalna i systemowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. przemawia za stanowiskiem organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (uchwałę) lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Prezydium NRA, utrzymująca w mocy uchwałę ORA, na podstawie której skarżący został skreślony z listy adwokatów. ORA dokonując tego skreślenia powołała się na przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., uznając, że skarżący wypełnia ustawową przesłankę w nim wskazaną, mianowicie objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, bowiem - najogólniej ujmując - jest zatrudniony w [...], pomimo że aktualnie pełni funkcję Przewodniczącego [...]. W myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Komentowany przepis dotyczy więc, zdaniem Sądu, przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach czy wykonywaniu zawodu notariusza), jak i wykładnia systemowa. W ocenie Sądu jest to regulacja mająca na celu zapobieżenie sytuacji, w której adwokat świadcząc już pomoc prawną równocześnie sprawuje wymiar sprawiedliwości, piastując stanowisko, na które został powołany lub mianowany. Stosownie do art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Przy wykładni tego przepisu nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie rodzi obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem nie podjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewiduje sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.). Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. wprowadza więc jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. W niniejszej sprawie należy rozgraniczyć więc dwie kwestie: prawo do wyboru zawodu oraz prawo do wykonywania zawodu adwokata. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku z 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt II GSK 594/08), w którym stwierdzono m.in., że postanowienia ustawy - Prawo o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga zaś wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 a p.o.a. Ustalają one wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów i wyczerpują w całości przesłanki stanowiące podstawę tego wpisu. Jednakże sam wpis na listę adwokatów, będący niewątpliwie elementem niezbędnym, nie jest jednak wystarczający do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest złożyć ślubowanie, nadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze. Nie jest kwestionowane w orzecznictwie to, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Druga sytuacja powstaje zatem, gdy adwokat wskazał w trybie art. 70 prawa o adwokaturze kancelarię adwokacką, zespół adwokacki lub spółkę cywilną, jawną, partnerską czy komandytową, w której będzie wykonywał zawód adwokata. W rozpoznawanym przypadku skarżący nie złożył ślubowania, o którym mowa w art. 5 p.o.a., nie wyznaczył siedziby zawodowej i nie zawiadomił o tym fakcie właściwej rady adwokackiej, co powoduje zdaniem Sądu, że nie podjął on ostatecznie zawodu adwokata. Poza dyskusją pozostaje, że art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 prawa o adwokaturze zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze zawiera cały szereg regulacji umożliwiających wykonanie tego zadania i określa instrumenty prawne, jakie przysługują właściwym organom, gdy osoby uczestniczące w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji adwokackiej postępują sprzecznie z prawem (art. 80 p.o.a.). Bezspornie sytuacja, w której pozostający w stosunku pracy prokurator wykonywałby zawód adwokata jest nie do zaaprobowania. Przed jej powstaniem zabezpiecza jednak w sposób dostateczny art. 4 b ust. 1 pkt 1 prawa o adwokaturze. Ewentualne złamanie tego zakazu stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem skutkujące zastosowaniem środków określonych w art. 81 prawa o adwokaturze, włącznie z wydaleniem z adwokatury, a zatem umożliwiających wypełnienie w pełnym zakresie konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Reasumując Sąd uznał za pozbawione podstaw prawnych skreślenie skarżącego z listy adwokatów. Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią uchwałę ORA w [...] czyniąc to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonych uchwał Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.