VI SA/Wa 1961/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi K. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę K. G. (dalej zwana też "stroną", "skarżącą", "zdającą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. (dalej też jako: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia", "Komisja Odwoławcza") z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. (dalej też jako "Komisja Egzaminacyjna I stopnia") z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...], która stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Komisja Odwoławcza wskazała art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. - Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.) - dalej jako "prawo o notariacie", w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia: Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...] stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżąca z projektów aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną, natomiast z opinii prawnej otrzymała ocenę dobrą. Ponieważ zgodnie z treścią art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna I stopnia stwierdziła, że K. G. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Ze zbiorczego arkusza ocen wynika, że skarżąca z projektu pierwszego aktu notarialnego otrzymała jedną ocenę cząstkową dostateczną a drugą dobrą, co przełożyło się na końcową ocenę dostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego uzyskała 2 oceny cząstkowe niedostateczne, co skutkowało oceną ostateczną niedostateczną, zaś z opinii prawnej obie oceny cząstkowe dobre. Druga część egzaminu notarialnego, za którą skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną, polegała na opracowaniu projektu aktu notarialnego. W założeniach do niej wskazano, że zgodnie z oświadczeniami stron, ich zamiarem jest podpisanie aktu notarialnego pomiędzy dwiema spółkami (W. i K.) obejmującego umowy zamiany: a) prawa własności zabudowanej działki numer 100/1 oraz udziału stanowiącego 1/4 część we współwłasności działki numer 80/1 - na prawo własności lokalu niemieszkalnego numer U-1 położonego przy ulicy P. numer 12 w S., b) prawa własności zabudowanej działki numer 100/2 oraz udziału stanowiącego 1/4 część we współwłasności działki numer 80/1 - na prawo własności lokalu niemieszkalnego numer U-2 położonego przy ulicy P. numer 12 w S. W obu ocenach egzaminatorów podkreślono, że najpoważniejszym mankamentem pracy skarżącej był brak zgody Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę W. czynności prawnych w ramach umów zamiany, skutkujący nieważnością czynności. Dodatkowo wskazano na brak właściwego pełnomocnictwa dla prokurenta, czy też brak zgody obu komplementariuszy spółki Z.. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca wniosła o jej uchylenie i stwierdzenie pozytywnego wynik z egzaminu notarialnego. W odwołaniu podniosła zarzuty dotyczące obydwu projektów aktów notarialnych. Zdaniem skarżącej z projektu pierwszego aktu notarialnego winna otrzymać ocenę dobrą a z drugiego ocenę dostateczną. Komisja Odwoławcza po rozpatrzeniu odwołania utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] grudnia 2013 roku nr [...]. W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia w stosunku do niektórych zarzutów skarżącej uznała jej argumentację. Jednakże oceniając całościowo obie kwestionowane prace skarżącej uznała, że analiza treści sporządzonych projektów aktów notarialnych, nie pozwala na uwzględnienie odwołania, gdyż potwierdza zasadność ocen wystawionych przez egzaminatorów. Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], K. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o: - uchylenie zaskarżonej uchwały z dnia [...] marca 2014 r. w części dotyczącej pierwszego projektu aktu notarialnego; - uchylenie uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego; - ustalenie, że z projektu pierwszego aktu notarialnego otrzymała ocenę dobrą i tym samym, że z projektów aktów notarialnych, otrzymała w konsekwencji ocenę dostateczną; - orzeczenie, że z egzaminu notarialnego, który odbył się w dniach [...] listopada 2013 roku uzyskałam wynik pozytywny. W uzasadnieniu podniosła, że w jej ocenie Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w części dotyczącej I projektu aktu notarialnego podzieliła zdanie skarżącej. Wniosła więc o uznanie, że projektując pierwszy akt notarialny zachowała wymogi formalne aktu notarialnego, właściwie zastosowała przepisy prawa i wykazała się umiejętnością ich interpretacji oraz w sposób prawidłowy zaproponowała rozstrzygnięcie przedstawionych w kazusie problemów. Powyższe uzasadnia podwyższenie oceny na dobrą, a w konsekwencji uzyskanie oceny pozytywnej z drugiej części egzaminu. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia oraz utrzymana nią w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2013 r. nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie. K. G. w złożonej skardze w istocie formułuje zarzut wyłącznie wobec podtrzymania przez Komisję Odwoławczą oceny dostatecznej z pierwszej części aktu notarialnego. Nie neguje natomiast podtrzymania przez organ odwoławczy niedostatecznej oceny z drugiej części aktu notarialnego. Skarżąca wywodzi bowiem, że podwyższenie jej oceny z pierwszej części aktu notarialnego do oceny dobrej skutkować będzie otrzymaniem przez nią oceny dostatecznej z projektów aktów notarialnych. Ustosunkowując się do stanowiska skarżącej, należy na wstępie wskazać, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy z dnia 14 lutego 1991 - Prawo o notariacie. W myśl art. 74d § 1 i 2 ustawy – Prawo o notariacie, pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Art. 74d § 3 cyt. ustawy członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). Zgodnie z art 74e oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50. Stosownie do art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca formułuje na kanwie powyższych przepisów stanowisko, w myśl którego podwyższenie oceny pozytywnej z jednej części egzaminu, powodowałoby wskutek wyliczenia średniej, podwyższenie oceny z całego egzaminu. Pomimo więc wystawienia z jednej części egzaminu oceny negatywnej, poprawienie jej oceny z innej części z dostatecznej na dobrą, skutkowałoby uzyskaniem z całego egzaminu wyniku pozytywnego. Stanowisko takie nie znajduje jednakże odzwierciedlenia w treści przepisów. Podkreślić należy, że art. 74d § 1 i 2 ustawy – Prawo o notariacie wyraźnie wyróżnia trzy części egzaminu, pierwszą i drugą polegającą na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków a trzecią polegającą na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. A contrario, uzyskanie oceny niedostatecznej z jakiejkolwiek części egzaminu implikuje negatywny wynik z całego egzaminu, bez względu na skalę ocen pozytywnych z innych części. Nawet więc uzyskanie przez kandydata oceny celującej z dwóch części egzaminu, przy jednoczesnej ocenie negatywnej z trzeciej części, skutkować będzie ustaleniem negatywnego wyniku z całego egzaminu. Reasumując, kwestia ewentualnego podwyższenia oceny z pierwszej części egzaminu, z której skarżąca otrzymała ocenę pozytywną, pozostaje bez wpływu na wynik egzaminu. Nie znajduje przy tym oparcia w przepisach ustawy – Prawo o notariacie, podjęta w skardze próba zakwalifikowania dwóch części egzaminu polegających na przygotowaniu aktów notarialnych, jako jednej części, z której wystawia się jedną ocenę. Wykładnia taka jest wprost sprzeczna z sama treścią ww. przepisów, statuujących obydwa zadania w ramach odrębnych części egzaminu. Warto wskazać, że na kanwie analogicznej sytuacji zaistniałej na gruncie ustalenia wyniku z egzaminu radcowskiego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 roku sygn. akt II GSK 1949/11 wskazał na niedopuszczalność kwestionowania oceny pozytywnej z egzaminu zawodowego. Wyjaśnił, że Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznająca odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego, stosując "odpowiednio" art. 138 k.p.a. może zatem jedynie utrzymać w mocy uchwałę stwierdzającą negatywny wynik egzaminu albo taką uchwałę uchylić i stwierdzić pozytywny wynik egzaminu. Organ odwoławczy nie może na podstawie "odpowiednio" stosowanego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej pozytywny wynik egzaminu i orzec co do istoty poprzez ustalenie pozytywnego wyniku tego egzaminu. Decyzja reformatoryjna jest następstwem uznania przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem. Tego rodzaju rozstrzygnięcie należy wydać, jeżeli zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego analiza w świetle obowiązujących przepisów prowadzą do wniosku, że sprawę należy rozstrzygnąć inaczej niż to miało miejsce w zaskarżonej decyzji. Kompetencja merytoryczno-reformatoryjna organu odwoławczego oparta jest na zmianie treści uprawnienia lub obowiązku prawnego strony postępowania. Powyższe rozważania w pełni uzasadniają stanowisko, iż odesłanie do "odpowiedniego" stosowania przepisów k.p.a. oznacza, że organ odwoławczy może jedynie utrzymać w mocy uchwałę stwierdzającą negatywny wynik egzaminu albo taką uchwałę uchylić i stwierdzić pozytywny wynik tego egzaminu. Odwołanie służy od decyzji rozumianej jako rozstrzygnięcie sprawy rozpatrywanej przez organ pierwszej instancji. W związku z tym w odwołaniu mogą być podnoszone zarzuty dotyczące rozstrzygnięcia (osnowy) łącznie z zarzutami odnoszącymi się do uzasadnienia decyzji, jeżeli istnieje sprzeczność między treścią decyzji a jej uzasadnieniem. Nie jest natomiast dopuszczalne zaskarżenie w drodze odwołania wyłącznie uzasadnienia decyzji ze względu na znaczenie, jakie przypisuje się uzasadnieniu oraz z uwagi na brak podstawy prawnej do podjęcia decyzji w tej sprawie przez organ odwoławczy (zob. A. Wróbel, komentarz do art. 127 k.p.a., LEX/el. 2012). Zdaniem Sądu stanowisko powyższe znajdzie zastosowanie również w niniejszej sprawie. Zatem bezprzedmiotowa jest ocena zaskarżonej uchwały w kontekście zasadności, bądź nie, podwyższenia wyniku z zakwestionowanej w skardze części pierwszej egzaminu, skoro nie rzutuje ona na rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto należy mieć na uwadze to, że sąd administracyjny jest sądem prawa a nie rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, czy też superarbitrem, władnym zastępować Komisję w jej kompetencjach polegających na wystawianiu ocen z pracy egzaminacyjnych. Zauważyć jedynie wypada, że w niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do w sposób wyczerpujący i pełny do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., w tym również dotyczących tej części egzaminu, z której skarżąca uzyskała ocenę pozytywną. Sąd zauważa, że obowiązkiem Komisji II stopnia było stosownie do art. 15 k.p.a. rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy. Zasadnie organ odwoławczy skonstatował, że o negatywnym wyniku egzaminu składanego przez skarżącą, przesądziło uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu, obejmującej sporządzenie projektu aktu notarialnego. Nie dokonując oceny samej pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, Sąd podziela argumentację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, co do charakteru i stopnia poczynionych w pracy skarżącej błędów skutkujących wystawieniem jej oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu. Nie można bowiem przyjąć, że błąd w pracy skutkujący nieważnością czynności sporządzanej przez notariusza, pozwala na uzyskanie przez kandydata do wykonywania tego zawodu oceny pozytywnej. Również wskazane przez Komisję Odwoławczą pozostałe błędy związane z nienależytą reprezentacją spółki K. przez prokurenta, czy też braku zgody komplementariuszy spółki komandytowo – akcyjnej Z., w zbiegu z niewykazaniem zgody na dokonanie czynności przez właściwego ministra, uzasadniały postawioną przez Komisję tezę o braku podstaw dla oceny pozytywnej z tej części egzaminu. Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego, co do wagi popełnionych przez skarżącą uchybień zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski należy uznać za poprawne. Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zarzucanych w skardze naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego. Wobec niezasadności zarzutów skargi na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.