VI SA/Wa 1967/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej K. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pani K. S. ukończyła w 2002 r. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu W. Od 1 czerwca 2005 r. do 31 marca 2006 r. pracowała jako referent stażysta, praktykant, asystent sędziego w Sądzie Rejonowym w G. Od 1 kwietnia 2006 r. do 31 marca 2008 r. była zatrudniona w ww. Sądzie na stanowisku asystenta sędziego. W 2007 r. po odbyciu aplikacji sądowej złożyła w dniach 6-7,25 września 2007 r. z wynikiem dobrym plus egzamin sędziowski. Od 1 kwietnia 2008 r. zainteresowana została mianowana referendarzem sądowym w Sądzie Rejonowym w G., gdzie pełni tę funkcję do chwili obecnej. W dniu 16 stycznia 2008 r. K. S. złożyła do Okręgowej Rady Adwokackiej w Z. wniosek o wpis na listę adwokatów w tej Izbie w trybie art. 65 i 66 ust.1 pkt 2 Ustawy Prawo o adwokaturze. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Z. postanowiła odmówić K. S. wpisu na listę adwokatów tej Izby. W uzasadnieniu uchwały, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. o niezgodności art. 66 ust.1 pkt 2 Ustawy Prawo o adwokaturze (Poa) organ wskazał, że z woli ustawodawcy utrzymana została wielkość reglamentowanych zawodów prawniczych a organy samorządu adwokackiego rozstrzygając sprawy wniosków o dokonanie wpisu na listę adwokatów są uprawnione do dokonania samodzielnej oceny czy ubiegający się o wpis kandydat spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 Poa. W ocenie organu, zebrany materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że wnioskodawczyni swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię (w sferze etyczno-moralnej) prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. O posiadaniu tego przymiotu mogłyby świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje adwokatów, które pozwoliły ocenić postępowanie i zachowanie wnioskodawczyni w dłuższym okresie czasu. Dowody przedstawione przez stronę dotyczą jedynie okresu dwumiesięcznego przy czym jedyną styczność z praktycznym wykonywaniem zawodu adwokata wnioskodawczyni miała w Kancelarii Adwokackiej i Notarialnej w okresie od 1 lutego do 31 marca 2003 r. natomiast opinia adw. J. A. dotyczy kwestii posiadania przez Panią K. S. wiedzy prawniczej i jej poziomu intelektualnego, nie udzielono natomiast żadnych informacji o przygotowaniu zawodowym do zawodu adwokata. Po rozpatrzeniu odwołania K. S. od powyższej uchwały, Naczelna Rada Adwokacka uchwałą z dnia [...] maja 2008 r. [...] postanowiła jednogłośnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniosła, że ORA w Z. należycie uzasadniła swoje stanowisko powołując się na brak odpowiedniej praktyki zawodowej Zainteresowanej. Organ stwierdził również, że odwołanie stanowi w zasadzie polemikę ze stanowiskiem ORA, które to stanowisko Prezydium NRA w pełni podziela i dlatego nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, postanowiło utrzymać w mocy zakwestionowaną uchwałę. Od powyższej uchwały, korzystając z unormowania zawartego w art. 68 ust.6 a) Poa, Pani K. S. wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] lipca 2008 r Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 68 ust. 6a) oraz w zw. z art. 66 ust.1 pkt 2 w zw. art. 4b) ust.1 pkt 1 i art. 72 ust.1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 2 § 2 , art. 151 § 1 i art. 151b) § 4 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że organy samorządu adwokackiego podejmując decyzję o odmowie wpisu skarżącej na listę adwokatów nie wzięły pod uwagę wszystkich przesłanek mających wpływ na przedmiotowy wpis. Minister podniósł, że organy samorządu ograniczyły swoje postępowanie do uznania, że wymieniona przez okres dotychczasowego zatrudnienia nie nabyła doświadczenia zawodowego wymaganego do wykonywania zawodu adwokata. W decyzji wyjaśniono również pojęcie rękojmi w rozumieniu art. 65 pkt 1 Poa. Minister stwierdził, że od 1 kwietnia 2008 r. zainteresowana jest zatrudniona na stanowisku referendarza sądowego. Odwołując się do treści art. 4b ust.1 pkt 1 Poa oraz art. 72 ust.1 pkt 4 Poa organ wskazał, że adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy, ponadto okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku m.in. objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Zachowanie skarżącej byłoby sprzeczne z treścią art. 4b ust.1 pkt 1 Poa w sytuacji jednoczesnego wykonywania przez wymienioną obowiązków referendarza sądowego oraz zawodu adwokata. Zdaniem organu, skoro referendarz może w zakresie swoich kompetencji wydawać orzeczenia także kończące sprawę w sposób merytoryczny, to czynności takie mają charakter orzeczniczy. Organ dodatkowo podał, że Zainteresowana nie wykazała, iż posiada zgodę pracodawcy na wykonywanie zawodu adwokata, choć z przepisów art. 2 § 2 , art. 151 § 1 i art. 151b) § 4 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury wynika, że zgoda na podejmowanie przez referendarza sądowego dodatkowego zatrudnienia jest niezbędna. W aktach brak jest dowodu , iż kandydatka podjęła starania dotyczące zakończenia wzmiankowanego stosunku pracy. Na powyższą decyzję K. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zarzuciła: - obrazę przepisów prawa materialnego art. 72 ust.1 pkt 4 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez błędną wykładnię - naruszenie art. 2 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 175 ust.1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że referendarz sądowy sprawuje wymiar sprawiedliwości - naruszenie art. 151b) § 4 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 11 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o pracownikach sądów i prokuratury, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi K. S. podkreśliła m.in. że Minister Sprawiedliwości przytaczając motywy podane przez organy samorządu adwokackiego nie zajął ostatecznie stanowiska czy doświadczenie zawodowe zainteresowanej jest wystarczające dla dokonania wpisu, bowiem dopatrzył się nowych powodów przemawiających za odmową dopuszczenia skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. Ponadto stwierdziła, że przepisy przytoczone przez Ministra nie dotyczą osób dopiero starających się o wpis na listę. Do skargi dołączyła oświadczenie w którym podaje, że z chwilą uzyskania wpisu na listę adwokatów rozwiąże aktualny stosunek pracy, tak aby z dniem rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata była to jedyna prowadzona przez nią działalność. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że w chwili podjęcia uchwały o wpisie referendarz sądowy nie tylko pozostaje w stosunku pracy ale wykonuje czynności w organach wymiaru sprawiedliwości Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy uchwalę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o odmowie wpisu skarżącej K. S. na listę adwokatów swoje stanowisko uzasadnił zakazem wpisania na listę adwokatów osoby zatrudnionej na stanowisku referendarza sądowego. Organ stwierdził, że sprzeciwia się temu zarówno przepis art. 4b ust.1 pkt 1 Poa jak i art. 72 ust.1 pkt 4 tejże ustawy. W ocenie Sądu, argumentacja organu nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 68 ust. 4 "Okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów tylko wtedy gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 lub art. 67 Poa natomiast wśród tych przepisów nie ma ogólnego zakazu dokonania wpisu referendarza sądowego na listę adwokatów. Poza tym przepisy na które powołuje się Minister Sprawiedliwości tj. art. 4b ust. 1 pkt 1 oraz art. 72 ust.1 pkt 4 Poa nie dotyczą wpisu na listę adwokatów, ale dotyczą wykonywania zawodu adwokata. Z tego względu nie jest konieczne prowadzenie na potrzeby niniejszej sprawy rozważań w kwestii statusu referendarza sądowego. Z tego samego powodu za zbędne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy również uznać udzielenie odpowiedzi na pytanie czy zatrudnienie na stanowisku referendarza sądowego jest objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu powołanego przepisu art. 72 ust.1 pkt 4 Poa skoro omawiany zakaz, co już podkreślono, dotyczy łączenia wykonywania zawodu adwokata z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, nie dotyczy zaś wpisu na listę adwokatów. Zdaniem Sądu, wpis na listę adwokatów oznacza prawo do wykonywania zawodu adwokata i nie jest równoznaczny z wykonywaniem zawodu adwokata. Wpis na listę adwokatów w myśl art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze "uważa się za dokonany jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały". W niniejszej sprawie, skarżąca składając wniosek o wpis na listę adwokatów wyraziła tym samym zamiar uzyskania wpisu i w przyszłości po uzyskaniu tegoż wpisu wykonywania zawodu adwokata. Nie ma uzasadnienia prawnego, aby już na tym etapie, jeszcze przed dokonaniem wpisu zrzekała się zajmowanego stanowiska referendarza sądowego. Dopiero bowiem po ostatecznym uzyskaniu wpisu, chcąc wykonywać zawód adwokata skarżąca powinna zrzec się stanowiska referendarza sądowego, albowiem nie może wykonywać zawodu referendarza równolegle z zawodem adwokata, bowiem stoją temu na przeszkodzie przywołane wyżej przepisy art. 4b ust. 1 pkt 1, art. 72 ust. 1 pkt 4 Poa. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza art. 4b ust.1 pkt 1 Poa jak i art. 72 ust.1 pkt 4 tejże ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie organ stwierdził, że miało miejsce uchybienie po stronie Wnioskodawczyni polegające na braku zgody pracodawcy na wykonywanie zawodu adwokata. Organ nie nadał jednak temu uchybieniu żadnego waloru w aspekcie przesłanek do uzyskania wpisu. Stąd powyższe stwierdzenie zawarte w motywach zaskarżonej decyzji nie może zostać poddane kontroli Sądu, gdyż w tym zakresie uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, jeżeli organ podtrzyma zaprezentowane stanowisko i uzna, że opisane uchybienie ma znaczenie dla decyzji o wpisie zamieści w rozstrzygnięciu uzasadnienie faktyczne i prawne odnoszące się do wzmiankowanej kwestii. Należy zgodzić się ze skarżącą, że Minister Sprawiedliwości przytaczając stanowisko organów samorządu adwokackiego nie ocenił prawidłowości podjętych rozstrzygnięć. Na gruncie rozpatrywanej sprawy brak stanowiska organu w tym zakresie uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. skoro z przyczyn podanych wyżej odpadły przesłanki na których Minister oparł swoje rozstrzygnięcie. Nie zajęcie stanowiska w aspekcie spełniania bądź nie spełniania przez skarżącą przesłanki z art. 65 pkt 1 Poa uniemożliwia dokonanie sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę w tym zakresie organ uwzględni dorobek orzecznictwa sądowego m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2001 r., II SA 725/00, Lex nr 53476, w którym to orzeczeniu Sąd stwierdził, że "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię w rozumieniu art. 65 Prawa o adwokaturze składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie, postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką, do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata." Z kolei w wyroku z dnia 18 czerwca 2001 r., II SA 1610/00 LEX nr 53475 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "przez nieskazitelność", należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej ale wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje adwokatów. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu. Mając powyższe na uwadze, ponownie rozpoznając sprawę, po dokonaniu wyczerpującej analizy materiału dowodowego organ powinien ocenić czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu a więc także ta, określona w art. 65 pkt 1 Poa. Mając na uwadze powyższe, na podstawie powołanych przepisów p.p.s.a., Sąd uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2008 r. O niewykonywaniu uchylonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. a kosztach postępowania obejmujących uiszczony przez skarżącą wpis sądowy w wysokości 200 złotych – na podstawie art. 200 p.p.s.a.