VI SA/Wa 1978/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. H. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyznaczenia terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz J. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez J. H. jest uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2007r. Nr [...] utrzymująca w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia [...] lipca 2007r Nr [...] na mocy której odmówiono J. H. wyznaczenia terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego. Zaskarżona uchwała została wydana na podstawie art. 138 §1pkt1 k.p.a oraz art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (tj. Dz.U. z 2002r., Nr123, poz. 1059 ze zm.) Do wydania powyższej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący J. H. w latach 1985-1988 odbył aplikację radcowską w OIRP w K. i W. W 1988r. w OIRP w W. złożył egzamin radcowski z wynikiem niedostatecznym. Wniosek o wyznaczenie terminu i dopuszczenie do poprawkowego egzaminu radcowskiego inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie został złożony 25 maja 2007r. Przed złożeniem ww. wniosku, prowadzone było w OIRP w Ł. postępowanie, również z wniosku skarżącego, o wpis na listę aplikantów radcowskich IV roku aplikacji w latach 2007/2008. Postępowanie to zakończyło się wydaniem w dniu [...] lutego 2007r. uchwały Nr [...] o odmowie wpisu J. H. na listę aplikantów. Powyższa uchwała nie została zaskarżona przez zainteresowanego. W toku postępowania administracyjnego skarżący początkowo twierdził, że przystąpił do egzaminu poprawkowego i go zdał natomiast stosowne dokumenty powinny być w zasobach archiwalnych organu. Jednakże, gdy wyniki postępowania o odtworzenie akt nie przyniosły pozytywnego rezultatu, J. H. oświadczył, że szanuje wynik tego postępowania. Ostatecznie organ uznał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala na przyjęcie, iż skarżący nie przystąpił do egzaminu poprawkowego a także, że nie jest wpisany na listę aplikantów radcowskich. Podstawę do uwzględnienia wniosku o dopuszczenie do składania poprawkowego egzaminu radcowskiego na zasadach sprzed nowelizacji ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. radcach prawnych J. H. upatruje w treści art. 36 1 tego aktu. We wniosku wszczynającym postępowanie strona podnosi, że egzamin radcowski zdawała zgodnie z zasadami sprzed nowelizacji ustawy, tak więc zgodnie z art. 37 pkt 1 ustawy o radcach prawnych skarżący przestał być aplikantem lecz nie stracił uprawnień do zdawania egzaminu radcowskiego, gdyż ówczesne przepisy nie przewidywały ilości ewentualnych "podejść" do egzaminu radcowskiego. W ocenie strony, przepisy przejściowe wprowadzone w rozdziale 2 art. 17 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz. U. Nr 33 poz.175 ze zm.) nie mają do jego sytuacji zastosowania, gdyż dotyczą aplikantów. Natomiast dodany po art. 36 - art. 36 1 odnoszący się do zdawania egzaminu radcowskiego (w brzmieniu pierwotnym, z mocą obowiązującą do czasu nowelizacji ww. ustawy, ustawą z dnia 30 czerwca 2005r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw opublikowaną w Dz. U. z 2005r. Nr 163, poz. 1361 ze zm.) można, zdaniem skarżącego, zastosować do statusu prawnego i sytuacji wnioskodawcy. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały odmawiającej skarżącemu wyznaczenia terminu i dopuszczenia ww. do poprawkowego egzamin radcowskiego organ stwierdził, że art. 36 1 ustawy o radcach prawnych w jej pierwotnym brzmieniu i obowiązującym w tym brzmieniu do dnia 31 grudnia 2005r. stanowił, że aplikacja radcowska kończy się egzaminem radcowskim, który może być powtórzony w razie niepomyślnego wyniku jeden raz w terminie ustalonym przez radę okręgowej izby radców prawnych. Oznaczało to, zdaniem organu, że do dnia 31 grudnia 2005r. rada okręgowej izby radców prawnych władna była do rozpatrzenia wniosku danej osoby do wyznaczenia terminu egzaminu poprawkowego. Organ zaakcentował, że wzmiankowany przepis po pierwsze: został znowelizowany z dniem 1 stycznia 2006r., po drugie: z dniem 31 grudnia 2006r. utracił moc bowiem został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006r. sygn. akt K 30/06 za niezgodny z Konstytucją RP. W tym stanie rzeczy, w ocenie organu, art. 36 1 ustawy o radcach prawnych nie może stanowić podstawy prawnej do uwzględnienia żądania wnioskodawcy. Reasumując organ stwierdził, że J. H. nie jest wpisany na listę aplikantów a zatem nie może żądać wyznaczenia terminu dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego, zaś rada okręgowej izby radców prawnych utraciła z dniem 31 grudnia 2005r uprawnienie w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. H. zarzucił zakwestionowanej uchwale naruszenie art. 36 1 ust 1 i 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że przepis ten nie może mieć zastosowania w stanie faktycznym ustalonym w sprawie skarżącego. Nadto zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie statusu prawnego strony uprawniającego do złożenia egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu ponowił argumentację prezentowaną w toku postępowania administracyjnego. Zaakcentował, że w jego ocenie nie utracił statusu aplikanta, gdyż po niezdanym egzaminie radcowskim nie został skreślony z listy aplikantów. Ponadto, w ocenie strony, utrata mocy obowiązującej znowelizowanego art. 36 1 ustawy o radcach prawnych z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody do uwzględnienia żądania skarżącego, gdyż należy przyjąć, iż przepis ten obowiązuje w swojej treści sprzed nowelizacji. Zdaniem strony, w tej sytuacji, w gestii rady okręgowej izby radców prawnych leży zarówno wyrażenie zgody na przystąpienie do poprawkowego egzaminu radcowskiego jak i rada ustala termin jego złożenia. Na rozprawie w dniu 26 lutego 2008r. skarżący przedłożył kopię uchwały z dnia [...] lutego 2008r. Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z której wynika, że odmówiono stronie wydania zaświadczenia o treści : 1) J. H. wpisany jest na listę aplikantów radcowskich prowadzoną przez Radę OIRP w W. 2) J. H. skreślony został z listy aplikantów na podstawie uchwały Rady OIRP w W.; podanie w zaświadczeniu danych dotyczących uchwały. W uzasadnieniu przedłożonej Sądowi uchwały, Rada OIRP stwierdziła m.in. że w stanie prawnym obowiązującym w 1988r. aplikant radcowski po upływie przepisanego okresu aplikacji był skreślany z listy aplikantów radcowskich. Organ podkreślił, że J. H. ukończył aplikację radcowską zorganizowaną przez Okręgową Komisję Arbitrażową i przystąpił do egzaminu radcowskiego, nie przysługuje mu obecnie status aplikanta radcowskiego. W piśmie procesowym z dnia 26 lutego 2008r. stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy J. H. ponawia dotychczasową argumentację i dodatkowo akcentuje, że na gruncie ustawy o radcach prawnych w jej pierwotnym brzmieniu oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 września 1983r. w sprawie aplikacji radcowskiej - w szczególności §16 ust.1 tego aktu - aplikantem radcowskim jest nie tylko osoba, która ukończyła aplikację radcowską i przystąpiła do egzaminu radcowskiego, ale także osoba, która uzyskała ocenę negatywną z egzaminu, do czasu złożenia egzaminu poprawkowego w nowym terminie wyznaczonym (z urzędu) przez właściwy do tego organ. Organem tym był ówcześnie prezes okręgowej komisji arbitrażowej a po wejściu w życie ustawy z 24 maja 1989r. właściwa rada okręgowej izby radców prawnych. Strona wywodzi, że ponieważ termin egzaminu poprawkowego nie został skarżącemu wyznaczony zatem nadal posiada status aplikanta radcowskiego. Brak jest również uchwały o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny może uchylić zaskarżony akt (lub stwierdzić jego nieważność) tylko wówczas, jeśli stwierdzi, że akt ten narusza prawo materialne – w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy lub procesowe – w stopniu mogącym mieć wpływ istotny. Należy ponadto podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Kompetencja sądu wyraża się w możliwości zastosowania środków przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności organów administracji publicznej wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Skarga zasługuje na uwzględnienie z innych powodów niż w niej wskazano. W pierwszej kolejności należy podnieść, że art. 36 1 ustawy o radcach prawnych na którym strona opierała swoje żądanie, a który to przepis w pierwotnym brzmieniu stwierdzał, że egzamin radcowski mógł być powtórzony w razie niepomyślnego wyniku w terminie ustalonym przez radę okręgowej izby radców prawnych został najpierw zmieniony przez art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U.05.163.1361) z dniem 1 stycznia 2006 r. w ten sposób, że egzamin radcowski miały przeprowadzać specjalnie w tym celu powołane komisje. Ostatecznie zaś znowelizowany art. 361 ust. 1 został uznany za niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. (Dz.U.06.206.1522). Zgodnie z ust. 9 tego wyroku wymieniony wyżej przepis utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r. Jak z powyższego wynika, na dzień złożenia wniosku (25 maja 2007r) Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych nie miała uprawnień do wyznaczenia skarżącemu terminu i dopuszczenia do poprawkowego egzaminu radcowskiego. Należy w tym miejscu dodać, że uprawnienie to Rada OIRP utraciła już z dniem 1 stycznia 2006r. na mocy ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Sąd nie podziela przy tym zapatrywania J. H., że uchylenie przez Trybunał Konstytucyjny znowelizowanego przepisu art. 36 1 ustawy o radcach prawnych jako niezgodnego z Konstytucją RP powoduje przywrócenie mocy prawnej przepisu derogowanego wcześniej przez zakwestionowaną normę. W konsekwencji Sąd uznaje za wadliwy pogląd strony, że aktualnie z uwagi na treść ww. wyroku TK wydanego w sprawie K 30/06, w gestii rady okręgowej izby radców prawnych leży zarówno wyrażenie zgody na przystąpienie do poprawkowego egzaminu radcowskiego jak i rada ustala termin jego złożenia. Odnosząc się argumentacji strony w tym zakresie należy zauważyć, że problem tzw. reanimacji uchylonych norm prawnych pojawił się w orzecznictwie już w końcu lat 90-tych. Chodziło o to, czy skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją rozciągają się na przywrócenie mocy obowiązującej aktowi wcześniej uchylonemu a jeżeli tak, to czy owo "przywrócenie" następuje ipso iure czy też może być dokonane orzeczeniem Trybunału. Problem ten ujawnił się w sprawie K 44/00 gdzie Trybunał dopuścił taką możliwość (v. OTK ZU 1999 Nr 7, poz.165). Pogląd ten wzbudził dyskusję i szereg krytycznych uwag. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyłącza się do stanowiska wedle którego Trybunał Konstytucyjny wypowiada się jedynie w kwestii konstytucyjności lub jej braku, ewentualnie ma możliwość określenia terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (aktu). Trybunał nie ma natomiast kompetencji do przywrócenia wcześniejszego brzmienia przepisu, którego niekonstytucyjność stwierdził (tak też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 maja 2007r. w sprawie K 42/05 OTK-A 2007/6/49). Reasumując, w niniejszej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 nie przywracał wcześniejszego, przednowelizacyjnego brzmienia omawianego przepisu art.361 ustawy o radcach prawnych. Zasadą jest, że organ rozpoznając sprawę w trybie postępowania administracyjnego załatwia ją przez wydanie decyzji pozytywnej albo negatywnej. Odmowa, jak i uwzględnienie wniosku, jest rozstrzygnięciem merytorycznym, a to wymaga by istniała podstawa prawna do wydania takiego rozstrzygnięcia. Skoro w niniejszej sprawie w chwili złożenia wniosku podstawy prawnej działania organu nie było, bo odpadła w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 30/06 zatem nie można było wydać decyzji odmownej. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W omawianej sytuacji organ pierwszej instancji powinien zatem rozważyć, czy zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 kpa. W ocenie Sądu, stwierdzone uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje uchyleniem zarówno zaskarżonej uchwały jak i utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. z dnia [...] lipca 2007r Nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. O kosztach postępowania obejmujących wpis sądowy orzeczono na postawie art. 200 p.p.s.a. Natomiast o niewykonywaniu uchylonych uchwał na podstawie art. 152 p.p.s.a. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ samorządu radcowskiego uwzględni pogląd prawny zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu.