VI SA/Wa 1995/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ") decyzją z [...] czerwca 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 953), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1440 ze zm.; dalej: "u.d.p."), załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), a także art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1907 ze zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia na M.Z. (dalej: "skarżąca") kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Do wydania ww. decyzji doszło w następującym stanie faktycznym. W dniu 27 czerwca 2016 r. o godzinie 05:58:44 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej nr [...] granica m. [...] - [...] (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...], poruszającego się wraz z naczepą o numerze rejestracyjnym [...]. Właścicielem ww. pojazdu we wskazanej dacie, według danych zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców była skarżąca, a dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony. W przedmiotowym pojeździe znajdowało się urządzenie pokładowe viaBOX, którego użytkownik posiadał podpisaną umowę z operatorem systemu elektronicznego poboru opłat w trybie przedpłaconym. W chwili przejazdu na koncie użytkownika w systemie viaToll nie było środków na pokrycie należnej opłaty. Wobec powyższego pismem z 13 września 2016 r. GITD zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty, pouczając jednocześnie o treści art. 10 § 1 k.p.a. W piśmie z 5 października 2016 r. skarżąca wskazała na wadliwe działanie urządzenia pokładowego. W związku z tym organ wystąpił do Kapsch Telematic Services sp. z o.o. – podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat (dalej też: "operator systemu") do złożenia wyjaśnień dotyczących przedmiotowej sprawy. W piśmie z 21 października 2016 r. operator systemu poinformował, że w dniu 27 czerwca 2016 r. nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat oraz bramownic. Skarżąca dokonała w dniu 11 lipca 2016 r. wymiany urządzenia pokładowego o nr [...] , które nie funkcjonowało poprawnie i nie nawiązywało komunikacji ze stacją programującą, przy czym jego status nie został określony jako uszkodzony. Urządzenie to zostało przekazane producentowi w celu utylizacji. Następnie 19 września 2016 r. skarżąca zareklamowała (wymienione w dniu 11 lipca 2016 r.) urządzenie, podnosząc, iż z uwagi na jego uszkodzenie nie rozliczono opłaty za przejazd w dniu 27 czerwca 2016 r. Z załączonego przez operatora systemu wykazu transakcji wynika, że środki pieniężne na koncie użytkownika wyczerpały się 27 czerwca 2016 r. ok. godz. 5:10, a doładowanie kwotą (za pośrednictwem strony internetowej operatora systemu) nastąpiło 30 czerwca 2016 r. o godz. 13:39:07. Decyzją z [...] stycznia 2017 r. GITD organ nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1.500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, zarzucając organowi błędną ocenę stron oraz zakresu postępowania i w konsekwencji podstawy prawnej nałożenia kary. Podniosła, iż urządzenie pokładowe viaBOX nie funkcjonowało poprawnie i zostało wymienione w ramach reklamacji (jako nieuszkodzone zewnętrznie), za co nie może ponosić odpowiedzialności. Tymczasem skarżąca jest traktowana na równi z podmiotami, które w ogóle nie zawarły umowy z operatorem systemu i nie dokonały opłaty. Dodała, że operacje na koncie użytkownika mogą pojawić się z kilkugodzinnym opóźnieniem, dlatego informacja o posiadanych środkach w punkcie obsługi klienta jest niewiarygodna. Skarżąca nie może odpowiadać za sprawność działania systemu naliczania opłat. To operator systemu ponosi odpowiedzialność za rozliczanie środków na koncie i realizacje opłat. W piśmie z 30 marca 2017 r. (w odpowiedzi na wezwanie organu) operator systemu podał, że po weryfikacji urządzenie viaBOX o nr [...] (zareklamowane w dniu 11 lipca 2016 r.) zostało skalsyfikowane jako niefunkcjonalne z powodu wyczerpanej baterii, a użytkownikowi zwrócono kaucję. Jednocześnie operator systemu wyjaśnił, iż urządzenie viaBOX jest klasyfikowane jako uszkodzone wówczas gdy posiada fizyczne, zewnętrznie widoczne usterki np. głębokie rysy, brak nitów, jest rozszczelnione. Urządzenie uszkodzone może mieć status "funkcjonalne" albo "niefunkcjonalne". Użytkownik nie otrzymuje zwrotu kaucji za uszkodzone urządzenie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, GITD powołaną na wstępie decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ wyjaśnił, że wszystkie decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych, a zatem organ nie miał możliwości wydania decyzji o innej treści, ani miarkowania wysokości kary. Następnie opisał schemat prawidłowego działania urządzenia viaBOX wskazując, że podczas przejazdu kierujący miał możliwość sprawdzenia, czy na koncie użytkownika viaBOX znajdują się dostępne środki pieniężne, jak również zwrócił uwagę na ciążący na użytkowniku obowiązek monitorowania stanu konta viaBOX. GITD stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. W tym zakresie dał on wiarę przesłanym przez podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat informacjom dotyczącym przedmiotowego przejazdu i uznał je za wystarczające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Powyższą decyzję skarżąca uczyniła przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji pierwszoinstancyjnej, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, błędną kwalifikację prawną czy też własną interpretację przepisów. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że 27 czerwca 2016 r. podczas użytkowania urządzenia pokładowego viaBOX o numerze [...] nastąpiła jego awaria, ponieważ jeden sygnał dźwiękowy wskazywał saldo w kwocie powyżej 120 zł oraz prawidłowy pobór, podczas gdy w rzeczywistości stan konta był inny i w niekontrolowany sposób zszedł do zera. Sytuacja ta została zakwalifikowana jako umyślny przejazd bez opłaty drogowej. Nadto w toku postępowania ustalono, iż po wymianie urządzenia zostało ono zutylizowane bez sprawdzenia przyczyny jego awarii, a jednocześnie wskazano na zużycie baterii. Jest to dla skarżącej niezrozumiałe. Skarżąca podkreśliła też, że wymiana urządzenia została dokonana w najbliższym punkcie obsługi, a podczas przejazdu drogą krajową nr [...] nie było punktów obsługi klienta, w których byłoby możliwe sprawdzenie urządzenia. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że w dniu 1 czerwca 2017 r. (a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji) weszła w życie ustawa z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935). Według art. 16 ww. ustawy nowelizującej k.p.a., do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. k.p.a.) w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a – 96n ustawy zmienianej. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte zawiadomieniem z 13 września 2016 r. (czyli przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kpa) i zakończone ostateczną decyzją GITD z [...] czerwca 2017 r. (czyli po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej k.p.a.). Wobec wypełnienia dyspozycji przepisu art. 16 ustawy nowelizującej k.p.a., zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdują przepisy kpa w brzmieniu sprzed nowelizacji z uwzględnieniem przepisów o mediacji (art. 96a – 96n znowelizowanego k.p.a.). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. W myśl art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Art. 13k ust. 4 u.d.p. stanowi, że kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu, to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Jednocześnie – stosownie do art. 13k ust. 6 pkt 1 u.d.p. - na podmiot, o którym mowa w art. 13k ust. 4 u.d.p., nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia, o których mowa w ust. 1 lub ust. 2 pkt 2, dotyczące danego pojazdu samochodowego - stwierdzone w trakcie jednej doby. Natomiast według art. 13k ust. 7 u.d.p., za dobę, w rozumieniu ust. 6 tego art., uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakłada się w drodze decyzji administracyjnej (art. 13k ust. 9 u.d.p.). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz.1406; dalej: "rozporządzenie"), przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik: 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową"; 2) odbiera urządzenie od pobierającego opłatę elektroniczną; 3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową; 4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1; 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2. Umowa jest zawierana w formie pisemnej (§ 3 ust. 2 rozporządzenia) i zawiera w szczególności: 1) dane użytkownika, o których mowa w ust. 4; 2) dane pojazdu, dla którego urządzenie zostało wydane, obejmujące w szczególności numer rejestracyjny, dopuszczalną masę całkowitą oraz oznaczenie klasy EURO; 3) wskazanie trybu wnoszenia opłaty elektronicznej zgodnie z § 6 ust. 1; 4) określenie dostępnych sposobów wnoszenia opłaty elektronicznej; 5) wskazanie formy zabezpieczenia, w przypadku wyboru trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2; 6) określenie warunków udostępniania urządzenia przez pobierającego opłatę elektroniczną za kaucją (§ 3 ust. 3 rozporządzenia). W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia, opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: 1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem. Natomiast stosownie do treści § 7 ust. 1 rozporządzenia wniesienie opłaty elektronicznej w trybie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1, następuje przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. W niniejszej sprawie okoliczności przejazdu są bezsporne między stronami. Należący do skarżącej zespół pojazdów (wyposażony w urządzenie viaBOX) poruszał się w dniu 27 czerwca 2016 r. o godzinie 05:58:44 po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] granica miasta [...] – [...] (skrzyżowanie z drogą gminną [...]), prawidłowo oznakowanym tabliczkami [...]. Powyższy odcinek drogi krajowej został wyszczególniony w pkt 13 lit. b załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Natomiast sporna między stronami jest kwestia funkcjonalności urządzenia pokładowego (viaBOX) i wiążący się z tym rzeczywisty stan konta użytkownika. Zdaniem Sądu, organ w sposób niebudzący wątpliwości wykazał, że w niniejszej sprawie przejazd odbywał się bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej. Skarżąca w momencie spornego przejazdu nie posiadała odpowiednich środków na koncie do opłacenia przejazdu po płatnym odcinku drogi. Poza sporem pozostaje, że obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia – viaBOX-u. Brak środków finansowych na koncie tego urządzenia w toku wykonywania przejazdu po drogach, wskazanych w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., uniemożliwia uiszczenie opłaty elektronicznej. Nieuiszczenie opłaty elektronicznej powoduje obowiązek organu administracji publicznej nałożenia na kierującego kary administracyjnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, w tym pism operatora systemu, wynika, że w dniu spornego przejazdu systemu poboru opłat działał prawidłowo. Ze szczegółowego wykazu opłat należnych i pobranych za okres od 21 czerwca 2016 r. do 28 lipca 2016 r. wynika, że w dniu 21 czerwca 2016 r. za pośrednictwem strony internetowej doładowano konto kwotą 50 zł, w dniu 27 czerwca 2016 r. po godz. 5:10 wyczerpały się środki pieniężne na tym koncie, a następnie 30 czerwca 2016 r. konto zostało doładowane kwotą 100 zł (także za pośrednictwem strony internetowej). Wprawdzie skarżąca wymieniła urządzenie viaBOX o numerze [...]jako niefunkcjonalne w dniu 11 lipca 2016 r. o godz. 21:15, jednakże do tej daty opłaty były naliczane i rozliczane prawidłowo. Jeszcze bowiem w tym samym dniu, tj. 11 lipca 2016 r. o godz. 21:00:06 została z niego pobrana opłata elektroniczna, co oznacza, iż urządzenie pokładowe działało poprawnie. Dlatego okoliczność, iż nie funkcjonowało ono 11 lipca 2016 r. o godz. 21:15 (z powodu wyczerpania baterii, jak ostatecznie wskazał operator systemu w piśmie z 30 marca 2017 r.) nie czyni zasadnym argumentu skarżącej, że w dniu przejazdu (tj. 27 czerwca 2016 r.) przedmiotowe urządzenie również nie działało prawidłowo. Nie można też uwzględnić twierdzenia skarżącej, iż podczas przejazdu na drodze krajowej nr 92 nie było żadnego czynnego punktu obsługi, a pierwszym był ten, w którym dokonano wymiany urządzenia. Skarżąca bowiem, będąc użytkownikiem systemu viaTOLL, zawsze ma możliwość bezpośredniego śledzenia wysokości stanu konta - przez logowanie, infolinię, za pomocą wiadomości SMS. Również kierowca pojazdu może sprawdzić poziom środków pieniężnych na koncie użytkownika poprzez naciśnięcie przycisku na urządzeniu, w każdym punkcie Dystrybucji i Punkcie Obsługi Klienta lub za pośrednictwem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta viaTOLL. Z obowiązujących unormowań wynika, że organy Inspekcji Transportu Drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa - mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których skarżący dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Organ przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, jaką należy nałożyć za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej kieruje się jedynie danymi widniejącymi w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, które są tożsame z danymi zawartymi w dowodach rejestracyjnych pojazdów. Sąd stwierdza, że w wyniku dokonanych ustaleń kara pieniężna w wysokości 1.500 zł została nałożona prawidłowo. Sąd uznał, że poczynione przez organ administracji ustalenia w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia wspomnianej kary pieniężnej wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń. Organ oparł swoje rozstrzygnięcia na materiale dowodowym wyczerpująco zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Stanowisko wyrażone w obu wydanych decyzjach GITD uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśnione zostały motywy podjętych rozstrzygnięć, a przytoczona przez organ argumentacja w tym zakresie jest wyczerpująca. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 k.p.a., w szczególności decyzja zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne skonstruowane zgodnie z przepisem art. 107 § 3 kpa. Stan faktyczny opisany w decyzji nie wymagał czynienia dodatkowych ustaleń. Natomiast w uzasadnieniu prawnym przytoczono przepisy i wyjaśniono podstawy prawne decyzji. Z kolei sam fakt, że strona skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem GITD, nie przesądza o tym, iż w sprawie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.