VI SA/Wa 2003/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] lipca 2007 r. [...] ustalającą, iż S. J. uzyskał podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] czerwca 2007 r. [...] punktów, co oznacza negatywny wynik egzaminu. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. S. J. w dniu [...] czerwca 2007 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. /dalej zwaną Komisją Egzaminacyjną/. Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. Komisja Egzaminacyjna nr [...] ustaliła wynik egzaminu konkursowego S. J. na [...] punktów i powołując się na przepis art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., zwanej dalej u.r.pr.) uznała, że uzyskana liczba punktów jest mniejsza niż wymagana, a zatem S. J. uzyskał negatywny wynik egzaminu. S. J. wniósł odwołanie od powyższej uchwały wnosząc o jej uchylenie i wydanie rozstrzygnięcia o uzyskaniu przez niego pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, ewentualnie o uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, iż co do zasady poprawnie odpowiedział na 190 pytań, ponieważ w pytaniu 43 popełnił mechaniczny błąd przepisując odpowiedź z arkusza pytań do arkusza odpowiedzi i zamiast poprawnej odpowiedzi "C", zaznaczył omyłkowo odpowiedź "B". Zarzucił także organowi, iż pytania testowe nr 71, 117 i 230 zostały błędnie sformułowane, odpowiedzi zaś wskazane przez organ jako prawidłowe, były błędne. Co do pytania 71 dotyczącego skutków zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego ujawnionego w księdze wieczystej, skarżący podnosił, iż zamieszczone w pytaniu odpowiedzi są błędne, ponieważ nie obejmują całości stanów faktycznych, do których odnosi się pytanie. Co do pytania 117 dotyczącego momentu, od którego biegnie termin do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności, skarżący zarzucał, że pytanie jest nieprecyzyjne, a to powoduje, iż więcej niż jedna odpowiedź może być uznana za prawidłową. Co do pytania 230 dotyczącego podmiotu ustalającego liczbę stanowisk sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, skarżący stwierdził, że we wskazanych przez organ odpowiedziach brak jest odpowiedzi poprawnej. Skarżący podnosił, iż w związku z wątpliwościami jakie wzbudzają powyższe pytania, próg 190 poprawnych odpowiedzi pozwalający osiągnąć pozytywny wynik egzaminu konkursowego powinien zostać obniżony, a co za tym idzie wynik egzaminu dla skarżącego należałoby zweryfikować jako pozytywny. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] ustalającą, iż S. J. uzyskał podczas egzaminu konkursowego przeprowadzonego [...] czerwca 2007 r. [...] punktów. Jako podstawę prawną decyzji Minister wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 3310 ust. 2 u.r.pr. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przechodząc do merytorycznej oceny odwołania Minister Sprawiedliwości dokonał analizy zarzutów podniesionych przez skarżącego dotyczących zakwestionowanych pytań testowych. Minister ustosunkował się szczegółowo do zarzutów dotyczących pytań nr: 71,117, 230. W uzasadnieniu swego stanowiska zanalizował szczegółowo przepisy leżące u podstaw wskazanych pytań, rozważył podane w teście odpowiedzi i uznał, iż zarzuty skarżącego, co do wskazanych pytań są bezzasadne. Organ nie zgodził się z zarzutem, iż są one sformułowane niejasno lub nie posiadają prawidłowej odpowiedzi i powołując się na przepisy dotyczące poruszanych w pytaniach zagadnień wykazał, że pytania są zredagowane poprawnie, a wskazane w kluczu odpowiedzi na kwestionowane pytania są prawidłowe, zaś zarzuty skarżącego - nieuzasadnione. Organ ponadto wskazał, iż w pytaniu nr 192 był błąd pisarski polegający na zamieszczeniu w jego treści nieprawidłowego przyimka "w" zamiast "na". Taka zmiana spowodowała, iż każda z zaproponowanych odpowiedzi mogła być prawidłowa. Skarżący udzielił jednak na to pytanie odpowiedzi zgodnej z kluczem i otrzymał za nią 1 punkt, który został uwzględniony w łącznej sumie punktów. Organ wskazał ponadto, że omyłkowe zakreślenie błędnej odpowiedzi na pytanie nr 43 nie stanowi podstawy do przyznania skarżącemu innej niż w zaskarżonej uchwale liczby punktów, bowiem przepisy przyznają punkty tylko za odpowiedzi poprawne i nie przewidują punktów za odpowiedzi nieprawidłowe niezależnie od tego, czy przyczyną błędu była niewiedza, czy tylko pomyłka techniczna. Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ uznał, iż należy ustalić, że skarżący uzyskał łącznie [...] punktów, zatem wobec wymaganych 190 punktów, wynik egzaminu jest negatywny, a odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. S. J. wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra wnosząc o jej uchylenie w całości i wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu na aplikację radcowską, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucał naruszenie: - art. 339 ust. 1 i 3 u.r.pr., poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej, według której skarżący osiągnął negatywny wynik egzaminu na aplikację radcowską uzyskując [...] punktów, gdy tymczasem z uwagi na wadliwość 2 z 250 pytań testowych tj. pytania nr 71 i 230, próg od którego uznaje się wynik egzaminu za pozytywny, ze 190 powinien zostać obniżony do 188, a tym samym wynik egzaminu skarżącego powinien zostać określony jako pozytywny. - art. 331 ust. 3 ustawy r.pr. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez przyjęcie przez organ, iż egzamin sprawdzający, nie sprawdza poziomu wiedzy, a dokładność wypełnienia arkuszu ocen; - art. 107 ust. 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, w której organ nie odniósł się do kwestii podnoszonych przez skarżącego, dotyczących m.in. nie dokonywania dodatkowych skreśleń i adnotacji przy pytaniu nr 43 na arkuszu testowym, a więc nie wskazał przyczyn, dla których tym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację podniesioną w odwołaniu i szczegółowo przedstawił swoje stanowisko, co do pytań 71 i 230. Wskazał ponadto, że z uwagi na to, iż pytania nr 71 i 230 są niezgodne z art. 339 ust. 1 u.r.pr., próg określony w art. 339 ust. 3 u.r.pr. powinien zostać odpowiednio obniżony o dwa punkty tj. do 188 punktów, to zaś powoduje, że osiągnięty przez skarżącego wynik upoważniał go do otrzymania oceny pozytywnej z przedmiotowego egzaminu. Według skarżącego fakt omyłkowego wpisania nieprawidłowej odpowiedzi do arkusza odpowiedzi w pytaniu 43 potwierdza okoliczność, iż w arkuszu testowym przy tym pytaniu nie ma dodatkowych oznaczeń, które znajdują się przy wielu innych pytaniach. W arkuszu odpowiedzi nie została również przekreślona poprawna odpowiedź i wpisana błędna, co miało miejsce w przypadku innych pytań. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe merytoryczne stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do pytań nr 71 i 230 i wskazał, że prawidłowa była tylko jedna odpowiedź na każde z nich. Ponadto wskazał, iż w pkt. 4 pouczenia znajdującego się na pierwszej stronie testu wyraźnie zaznaczono, że odpowiedzi prawidłowe należy zaznaczać wyłącznie na karcie odpowiedzi, a odpowiedź zaznaczona na teście nie będzie uwzględniona. Zwrócił uwagę, iż adnotacje dokonywane przez skarżącego na teście nie są jednoznaczne i oczywiste. Stąd też oczywistość zaznaczenia przez skarżącego na teście poprawnej odpowiedzi na pytanie nr 43 budzi poważne wątpliwości. Podkreślił, że nietrafny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. i 107 k.p.a., gdyż organ szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu decyzji tok swego rozumowania, poczynione ustalenia i przepisy, na których się oparł. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej zwana p.p.s.a./ Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu analizowana w ten sposób skarga S. J. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r. nie narusza przepisów prawa. Na wstępie wskazać należy, iż postępowanie związane z ustaleniem wyniku egzaminu konkursowego jest postępowaniem administracyjnym, a orzeczenie Ministra wydane w wyniku rozpatrzenia odwołania kandydata od uchwały Komisji Egzaminacyjnej jest decyzją administracyjną. Prawidłowość tego poglądu została ostatecznie przesądzona wyrokiem NSA z dnia 22 listopada 2007 r. /II GSK 241/07/. Odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2 u.r.pr., jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a., a orzeczenie Ministra zasadnie ma formę decyzji II instancji. Skoro, jak wykazano wyżej postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym, a orzeczenie Ministra jest decyzją II instancji, to jej wydanie musi być poprzedzone ponownym zbadaniem sprawy administracyjnej zgodnie z wymogami kpa. Tą sprawą administracyjną jest ustalenie wyniku egzaminu, a ponowne jej zbadanie w II instancji nie oznacza oczywiście ponownego przeprowadzenia egzaminu, lecz jedynie weryfikację ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe i prawidłowości opartego na tych ustaleniach, określonego przez Komisję, wyniku egzaminu. Ocena odpowiedzi na poszczególne pytania stanowi jedynie elementy ustaleń dokonanych przez organ /Komisję Egzaminacyjną, a potem Ministra/. Prawidłowo poczynione ustalenia, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe pozwalają na niewadliwe ustalenie wyniku egzaminu. Rzeczą Sądu jest więc skontrolowanie, czy organy obu instancji /Komisja Egzaminacyjna i Minister/ oparły się na prawidłowych ustaleniach, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe. Nieprawidłowość ustaleń co do poprawności odpowiedzi, prowadzi do wadliwości ustalenia wyniku egzaminu, który jest na nich oparty. Prawidłowość ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe prowadzi wprost do merytorycznej prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu. Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skarżącego Sąd stoi na stanowisku, że w zakresie jego kognicji, jako sądu administracyjnego, mieści się ocena poprawności dokonanych przez Ministra Sprawiedliwości ustaleń, co do prawidłowości oceny udzielonych przez skarżącego odpowiedzi na pytania testowe. Tylko takie stanowisko umożliwia rzetelną i pełną ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zatem, sąd administracyjny, choć oczywiście nie jest powołany do ponownego sprawdzania testu egzaminacyjnego, jest zobligowany do skontrolowania, czy Minister, w świetle wymogów stawianych przez kpa, należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu skarżącego w zakresie ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe. Tego właśnie wymaga kontrola legalności decyzji Ministra. Należy przypomnieć, że w myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Skarżący S. J. zarzucił w skardze, że Minister w decyzji nieprawidłowo ustalił wynik jego egzaminu konkursowego, z uwagi na niewłaściwe sformułowanie pytań nr 71 i 230, a także nieuznanie za poprawną odpowiedzi na pytanie nr 43 w sytuacji, gdy na arkuszu odpowiedzi zdający na skutek omyłki zaznaczył nieprawidłową odpowiedź na to pytanie. Zdaniem skarżącego żadna z odpowiedzi na pytanie nr 71 nie jest prawidłowa, a pytanie nr 230 sformułowane jest nieprecyzyjnie i nie zawiera uzupełnienia, które zdaniem skarżącego było konieczne. W tej sytuacji udzielenie zakreślonych przez skarżącego odpowiedzi powinno być punktowane. Stanowisko skarżącego jest nieuzasadnione. Istotę testu wyboru, który zawiera wynikającą z ustawy informację, że tylko jedna z trzech odpowiedzi jest poprawna, stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane do wyboru odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo też są w części poprawne. Do zdającego, który wie, że tylko jedna odpowiedź jest poprawna, należy wybór jednej odpowiedzi najlepszej, zarazem najbardziej oczywistej i najpełniejszej. Nie jest rzeczą zdającego rozważanie, bez specjalnego polecenia w pytaniu testowym, wyjątków ani rozwiązań szczególnych /jak to uczynił skarżący w rozważaniach na temat pytania nr 71 dotyczących skutków zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego ujawnionego w księdze wieczystej/, ani też poszukiwanie dodatkowych okoliczności i procedur, nie podanych w pytaniu, /jak przy pytaniu 230 dotyczącym podmiotu ustalającego liczbę stanowisk sędziowskich w NSA/. Nie jest też uprawnione, wobec jednoznacznych sformułowań wymagań ustawowych, co do treści pytań testowych, czynienie założenia, że wszystkie odpowiedzi są wadliwe. Test ze swej istoty nie pozwala na przedstawienie pełnej wiedzy kandydata, co do całokształtu zagadnień, których dotyczą pytania, nie pozwala na wskazanie sytuacji wyjątkowych i odstępstw od reguł, nie daje pola na polemikę, dyskusję czy przedstawienie wątpliwości, które przecież niejednokrotnie istnieją. Kandydat przystępujący do egzaminu testowego te reguły zna i powinien je stosować przy rozwiązywaniu testu. Mając na względzie powyższe rozważania Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut wadliwego i nieprecyzyjnego sformułowania pytań nr 71 i nr 230. Treść pytań jest jednoznaczna, zaś należyta znajomość zagadnień, których dotyczą, pozwala na wybór jednej poprawnej odpowiedzi. Jak już wskazano wyżej wyciągnięta przed nawias informacja, że tylko jedna odpowiedź jest poprawna, pozwala na stosunkowo łatwy wybór trafnej odpowiedzi, w szczególności jeżeli jej treść wynika wprost z przepisu ustawy. Prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 71 wynika wprost z treści art. 246 kc, zaś prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 230 wynika wprost z art. 33 Prawa o ustroju sądów administracyjnych. Wskazać należy, że przy rozwiązywaniu testu, wybór poprawnej odpowiedzi może zostać dokonany zarówno przez eliminację odpowiedzi oczywiście wadliwych jak i przez wskazanie odpowiedzi dobrej w zależności od tego, który sposób jest dla zdającego łatwiejszy. W razie wątpliwości pamiętając o założeniu, że dobra jest tylko jedna odpowiedź, należało wybrać odpowiedź stanowiącą regułę, nie zaś poddawać tę regułę w wątpliwość przez dowodzenie, że istnieją od niej wyjątki i przyjmować, że wszystkie odpowiedzi są błędne. Takie założenie jest, jak wskazano wyżej, nieuprawnione. Zważywszy powyższe w ocenie Sądu merytorycznie prawidłowe jest stanowisko Ministra, że pytania nr 71 i nr 230 są sformułowane poprawnie, zaś odpowiedzi udzielone przez skarżącego są błędne i nie mogą być punktowane. Stanowisko to zostało dogłębnie i szczegółowo uzasadnione, zgodnie z wymogami art. 107 § 1 k.p.a., zatem nie budzi zastrzeżeń Sądu. W ocenie Sądu nie są też uzasadnione zarzuty nieprzyznania punktu za odpowiedź na pytanie 43, którą na arkuszu odpowiedzi skarżący omyłkowo zaznaczył wadliwie. Wynik testu zawarty jest w arkuszu odpowiedzi i tylko ten arkusz jest dowodem prawidłowego wyboru odpowiedzi. Nie jest dopuszczalne i byłoby zaprzeczeniem wszelkich reguł egzaminu testowego poszukiwanie prawidłowych odpowiedzi na pytanie testu na jakiejkolwiek innej karcie. Wynik testu jest zawarty na arkuszu odpowiedzi i wiedzy kandydata nie można dowodzić w inny sposób. Oczywista omyłka w zakreśleniu właściwej odpowiedzi w teście w swoim skutku nie różni się niczym od świadomie wybranej złej odpowiedzi i nie ma możliwości weryfikowania intencji kandydata przez badanie innego dokumentu niż karta odpowiedzi. Stanowisko odmienne podważałoby sens egzaminu testowego jako obiektywnego sprawdzianu wiedzy zaprezentowanej przez kandydata i sprawiłoby, że wynik testu nigdy nie byłby jednoznaczny. W tym stanie rzeczy stanowisko Ministra, co do nieprzyznania punktu za pytanie nr 43, na które skarżący odpowiedział błędnie na skutek zaznaczenia wadliwej odpowiedzi w wyniku oczywistej omyłki, jest w ocenie Sądu zgodne z prawem. Przedmiotem oceny jest bowiem obiektywnie istniejący arkusz odpowiedzi, a nie intencje kandydata. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej Minister wystarczająco wnikliwie zbadał prawidłowość ustaleń, co do oceny udzielonych przez skarżącego odpowiedzi na pytania testu oraz uzasadnił, dlaczego uznał negatywną ocenę udzielonych odpowiedzi za właściwą i skutkującą negatywnym wynikiem egzaminu. Zważywszy powyższe Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.