VI SA/Wa 2009/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) w związku z art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 z późn. zm.), dalej także: "u.p.a.", sprzeciwił się wpisowi P. C. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący", "strona") na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu na mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. Z akt sprawy wynika, że P. C. w dniu 23 maja 2016 r. złożył w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę adwokatów w związku uzyskaniem pozytywnego wyniku z egzaminu. Do wniosku załączył kwestionariusz osobowy i życiorys, odpis dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, protokół ślubowania aplikanta adwokackiego, zaświadczenie o odbyciu aplikacji adwokackiej, uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego nr [...] , informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego z dnia 9 maja 2017 r. oraz oświadczenie z dnia 18 maja 2017 r. o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu dyscyplinarnym pod sygn. akt [...]. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uznała, że wniosek P. C. zasługuje na uwzględnienie i wpisała wnioskodawcę na listę adwokatów uznając, że daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W tych okolicznościach została wydana wymieniona na wstępie decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2017 r. Organ przytoczył przy tym treść art. 65 ustawy Prawo o adwokaturze, wskazując, że wiadomo mu z urzędu, jak również z oświadczenia wnioskodawcy, że toczy się w jego sprawie postępowanie dyscyplinarne. Rzecznik Dyscyplinarny ORA w [...] postawił stronie zarzut polegający na tym, że w dniu 3 czerwca 2015 r. podczas widzenia z tymczasowo aresztowanym przebywającym w zakładzie karnym, przekazał mu list, tzw. "gryps" od brata, podejrzanego w tej samej sprawie, tj. zarzut przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 ustawy Prawo o adwokaturze. Wskazano, że strona przyznała się do popełnionego czynu wskazując na swoją lekkomyślność i zaskoczenie sytuacją, a także wyjaśniła, że ów "gryps" nie miał żadnego znaczenia dla prowadzonego postępowania. Minister wyjaśnił, że postępowanie dyscyplinarne, na skutek uchylenia przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w [...] pozostaje w toku. Dlatego też w ocenie Ministra nie można przyjąć, że P. C. daje swym dotychczasowym zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Przywołał przy tym szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego w których dokonano wykładni pojęć "nieskazitelnego charakteru" oraz "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu". Wyjaśnił, że zachowanie strony jest sprzeczne z art. 217 § 1 kkw, a swoim zachowaniem strona naruszyła nie tylko § 29 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, ale również normy Kodeksu Karnego Wykonawczego. W ocenie organu, strona aspirująca do zawodu adwokata nie może dopuścić się takich przewinień, udowadniają one bowiem, że kandydat nie daje gwarancji sumiennego wykonywania obowiązków adwokata oraz przestrzegania określonych standardów i zasad etyki. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2017 r. wniósł P. C. zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie, zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Wydanej decyzji zarzucił, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszenie: 1. art. 65 pkt 1 u.p.a. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż jednorazowe, niestwierdzone prawomocnym orzeczeniem zdarzenie, mogące mieć charakter deliktu dyscyplinarnego utożsamiane jest ze stwierdzeniem braku przymiotu nieskazitelności kandydata do zawodu adwokata, a tym samym, że przekonanie o braku nieskazitelności kandydata może być budowane w oparciu o jednorazowe zachowanie danej osoby lub o pojedynczy fakt mogący stwarzać stan niepewności, czy osoba ta jest nieskazitelnego charakteru; 2. art. 65 pkt 1 u.p.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż pojęcie nieskazitelności może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu adwokata; 3. przepisów postępowania, w szczególności: art. 7, 8, 77 k.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywatela polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej przy wydaniu decyzji administracyjnej przez brak podjęcia przez organy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, braku dogłębnej analizy i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, skutkujące wydaniem decyzji o sprzeciwie po niedostatecznie wnikliwym zbadaniu sprawy z przekroczeniem granic uznania administracyjnego; 4. art. 107 § 3 k.p.a. przez niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, nie zawierające żadnych ustaleń w zakresie aktywności skarżącego w okresie przed datą złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, które nie przybrały cech umożliwiających stwierdzenie przez niego przymiotu nieskazitelnego charakteru, w szczególności wobec tego, że organ wpisowy, jakim jest Okręgowa Rada Adwokacka w [...], w dniu [...] czerwca 2017 r. podjęła uchwałę o jego wpisie na listę adwokatów, uznając, że jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata; 5. błąd w ustaleniach faktycznych prowadzący do dokonania niewłaściwej oceny osoby P. C., poprzez uwzględnienie tylko jednej negatywnej okoliczności dotyczącej skarżącego, a pominięcie szeregu innych okoliczności wskazujących, iż skarżący daję rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek wzmianki na temat niezwykle szerokiej działalności społecznej i zawodowej skarżącego, która niewątpliwie wskazuje, iż zdarzenie będące przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego było wyłącznie incydentalnym wydarzeniem i nie może rzutować na całokształt oceny jego osobowości. Podkreślił, że od blisko dekady jest bardzo zaangażowany w sprawy społeczne, zwrócił uwagę na zajmowane przez niego stanowisko Prezesa w Stowarzyszeniu "[...]" oraz sekretarza w Radzie Organizacji Pozarządowych, a także zwrócił uwagę na udzielanie porad prawnych pro bono dla mieszkańców poszczególnych gmin oraz w biurze posła. Podniósł, że wykazał się odpowiednią odwagą cywilną oraz umiejętnością brania odpowiedzialności za własne naganne uczynki, przyznał się bowiem do zarzucanych czynów i złożył obszerne wyjaśnienia w sprawie. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, a stan faktyczny sprawy oparł jedynie na ustaleniach związanych z prowadzonym - nieprawomocnym postępowaniem dyscyplinarnym. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko w sprawie. Sąd postanowieniem na rozprawie oddalił wnioski dowodowe strony zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekające w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle wyżej wskazanych kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości, który sprzeciwił się wpisowi P. C. na listę adwokatów prowadzonej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...], dokonanemu uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2017, nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej uchylenie. W szczególności organ nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Ponadto, w ocenie Sądu, wydając sporną decyzję Minister Sprawiedliwości nie dopuścił się naruszenia norm prawa materialnego. Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu, w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. Podstawą złożenia sprzeciwu może być niespełnienie przez kandydata kryteriów wymienionych w przepisach u.p.a. W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości, wydając swoje rozstrzygnięcie w przedmiocie sprzeciwu od wpisu skarżącego na listę adwokatów, nie dopuścił się obrazy przepisów art. 69a ust. 1 oraz art. 65 pkt 1 u.p.a. Minister Sprawiedliwości wydając zaskarżoną decyzję, w sposób prawidłowy zastosował regulację prawną wyrażoną w przepisie art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, przyjmując zasadnie, że skarżący z uwagi na popełnienie czynu, który jak trafnie wskazano w treści zaskarżonej decyzji, pozostaje w sprzeczności z art. 217 § 1 kkw, naruszył nie tylko § 29 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, ale również normy Kodeksu Karnego Wykonawczego. W tych okolicznościach sprawy, zdaniem Sądu, orzekający w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki umożliwiającej wpisanie na listę adwokatów, wynikającej z art. 65 pkt 1 u.p.a. W przepisie tym mowa jest o nieskazitelnym charakterze i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, które to pojęcia nie zostały zdefiniowane w ww. ustawie. Pojęcia te zdefiniowane zostały natomiast w orzecznictwie - jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność (vide: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt: II SA 725/00 i WSA w Warszawie z 30 maja 2011 r., sygn. akt: VI SA/Wa 444/11). Pojęcie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, będzie wykonywany prawidłowo. Składają się na nią cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. O nieskazitelności charakteru z kolei świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zaś postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata (vide: wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt: II SA 725/00). O posiadaniu wyżej wymienionych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej również w dłuższym okresie czasu i do oceny tej są uprawnione organy właściwe w sprawie. Zdaniem Sądu, ocena Ministra Sprawiedliwości w tej sprawie nie jest dowolna, zaś przytoczona przez organ argumentacja jest logiczna i przekonywująca. Organ dokonał właściwej oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Bezsporne bowiem w sprawie jest, że Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w [...] prowadzi wobec skarżącego postępowanie dyscyplinarne, w trakcie którego Rzecznik Dyscyplinarny ORA w [...] postawił stronie zarzut przewinienia dyscyplinarnego z art. 80 u.p.a. Fakt ten ma istotny wpływ na ocenę nieskazitelności charakteru skarżącego pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, należącego do zawodów zaufania publicznego. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd, jak również Minister Sprawiedliwości, nie kwestionują bynajmniej funkcjonującej w polskim prawie karnym instytucji domniemania niewinności, jednakże spełnienie przesłanek dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata stawia przed kandydatem do tego zawodu zdecydowanie wyższe wymagania i standardy zachowań niż tylko te, które wynikają z zapisów ustaw: Kodeks karny czy Kodeks karny wykonawczy. Aplikant adwokacki, którym był skarżący w chwili popełnienia czynów stanowiących podstawę jego odpowiedzialności, powinien wykonywać swoje obowiązki ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej, przepisów prawa oraz stosując zasady etyki i wykonywania zawodu, zgodnie ze złożonym ślubowaniem. Postawione skarżącemu zarzuty poddają w wątpliwość jego nienaganny charakter i uprawdopodobniają odmienne postępowanie, niż to którym kierować winien się aplikant adwokacki. Nadużycie zaufania publicznego pokładanego w osobie aspirującej do zawodu adwokata, co zostało wykazane poprzez przedstawienie zarzutów wobec skarżącego, ocenić należy zatem jako istotną przeszkodę dla należytego wykonywania zawodu adwokata. Podważa bowiem jego uczciwość i wiarygodność, a tym samym zaprzecza dawaniu przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Dlatego też w przekonaniu Sądu organ prawidłowo uznał, że skarżący utracił przymiot nieskazitelnego charakteru, a więc niezbędnej - w świetle powołanego przepisu art. 65 pkt 1 cyt. ustawy - przesłanki do wpisu na listę adwokatów. Nie może tego faktu zmienić argumentacja skarżącego dotycząca wykonywania przez niego w sposób nienaganny obowiązków zawodowych, liczne zaangażowanie w sprawy społeczne, czy udzielanie porad prawnych pro bono. Skarżący sprzeniewierzył się bowiem zasadom postępowania w swoim przyszłym zawodzie. Niedopuszczalną sytuacją byłoby powierzenie osobie możliwości wykonywania zawodu adwokata, która swoim zachowaniem z jednej strony świadczyłaby, iż jest pracowita, niekonfliktowa, samokrytyczna, ma odwagę cywilną oraz poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, a z drugiej strony dopuszczałaby się naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów prawa karnego. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania, odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. Sąd zobowiązany jest ponadto wyjaśnić, że oddalając na rozprawie wniosek dowodowy skarżącego działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd zauważa, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00). Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż nie może prowadzić to do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą Sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że uwzględnienie wniosku dowodowego wskazanego przez stronę skarżącą w treści skargi nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał Sądowi możliwość dokonania pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.