VI SA/Wa 2021/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego postanawia odmówić przyznania skarżącej, M. C. prawa pomocy w żądanym zakresie W załączonym do skargi kasacyjnej wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF, którego braki formalne uzupełniono w dniu [...] maja 2014 r.), skarżąca M. C. (reprezentowana przez adwokata K. C.) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z chwilą podjęcia decyzji o ubieganie się na stanowisko komornika sądowego i złożenia wniosku "zaprzestała nawiązywania współpracy z nowymi stałymi klientami, co skutkuje brakiem źródła dochodu od dłuższego czasu z uwagi na przedłużające się postępowanie". Wobec powyższego skarżąca nie jest w stanie ponieść opłaty od skargi kasacyjnej, gdyż stanowiłoby to dla niej znaczne obciążenie skutkujące uszczerbkiem dla jej utrzymania koniecznego. Z informacji zamieszczonych w formularzu wniosku wynika, iż skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca oświadczyła też, że prowadzi działalność gospodarczą, ale nie uzyskuje z tego tytułu dochodów. Jako składniki majątku wymieniła następujące nieruchomości: [...]. Dodała, iż wszystkie te nieruchomości wystawiła na sprzedaż. Pismem Sądu z [...] czerwca 2014 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni: a. zeznania podatkowego skarżącej za rok 2013, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b. dokumentów wskazujących wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącą w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (w zależności od formy opodatkowania np. ostatni PIT-5, kopie księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów), c. wyjaśnienia, jak skarżąca pokrywa koszty eksploatacyjne posiadanych nieruchomości mieszkaniowych, wskazanych w rubryce 7 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy; a w przypadku wynajmu przedmiotowych nieruchomości nadesłania kopii umów najmu, d. wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (a w przypadku braku rachunków bankowych zobowiązano skarżącą do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał: 1. zeznanie podatkowe PIT-37 skarżącej, z którego wynika, że w roku 2013 osiągnęła łączny dochód w kwocie [...] zł z tytułu stosunku pracy, działalności wykonywanej osobiście oraz innych źródeł (przy przychodzie w wysokości [...] zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie [...] zł), 2. zeznanie podatkowe PIT-36L skarżącej, z którego wynika, że w roku 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniosła stratę w wysokości [...] zł (przy przychodzie w wysokości [...] zł i kosztach uzyskania przychodów w kwocie [...] zł), 3. urzędowe poświadczenia odbioru dokumentów, o których mowa w pkt 1 i pkt 2, przesłanych drogą elektroniczną, 4. oświadczenie skarżącej (bez daty), w którym wskazała, iż "od listopada ubiegłego roku nie ma jej w Polsce", a koszty eksploatacyjne ponoszą jej rodzice. Postanowieniem referendarza sądowego z 18 lipca 2014 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z [...] września 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając uwagę Sądu na błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie posiadanej przez skarżącą nieruchomości rolnej oraz błędne założenie, że skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżąca, pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych. Jednocześnie z akt sądowych sprawy wynika, że skarżąca dysponuje (co najmniej jednym) rachunkiem bankowym, z którego przelała na konto Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi (dowód wpłaty – karta 26 akt). Nie jest zatem wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była na nim wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci kilku nieruchomości, który od roku zamierza spieniężyć (nie wyjaśniła jednak precyzyjnie, dlaczego dotychczas nie sprzedała żadnej z tych nieruchomości), jak również sama (dobrowolnie) pozbawiła się możliwości zarobkowych, zaprzestając współpracy z klientami. Skoro zatem, skarżąca nie przesłała na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budzi oświadczenie zawarte w złożonym przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uniemożliwiła dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Samo oświadczenie skarżącej wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia jej od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawczyni była wzywana, a co wykonała jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.