VI SA/Wa 2031/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi P. "S." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2007 r., Główny Inspektor Transportu Drogowego, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez P. Spółkę z o.o. z siedzibą w S. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2007 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości [...] zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną tej decyzji organ wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 42 ust. 1, art. 87, art. 92 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874) oraz lp. 4.1, lp. 6.3.2, lp. 6.3.3. załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007r., Nr 125, poz. 874), § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U z 2006 r., Nr 151, poz. 1089), art. 3 ust.1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671), lp.1.6.5.6, lp.8.1.4.1., lp.8.1.5. Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 178, poz. 1481- dalej jako umowa ADR). Do powyższych rozstrzygnięć organów obu instancji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] lutym 2007 r., w miejscowości W. przeprowadzono kontrolę należącego do strony skarżącej pojazdu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...] wraz z naczepą, kierowanego przez S. K. W toku kontroli stwierdzono: - wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych - kierowca okazał do kontroli kartę opłaty Seria i Nr [...] ważną do [...] lutego 2007r., nie okazał innej, ważnej na dzień kontroli karty opłaty, - wykonywanie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych pojazdem bez wymaganych gaśnic lub wyposażonym w gaśnice niespełniające warunków określonych w umowie ADR bowiem w pojeździe znajdowały się 3 gaśnice, z których tylko jedna gaśnica o pojemności 6 kg spełniała wymagania umowy ADR, gaśnica 2 kg miała mieć przeprowadzone badanie kontrolne w lipcu 2006 r., zaś gaśnica 6 - kg w październiku 2006 r., - wykonywanie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych pojazdem bez wymaganego wyposażenia awaryjnego gdyż zgodnie z instrukcją pisemną w jednostce transportowej powinien znajdować się piasek lub inna substancja absorbująca, której kierowca nie posiadał, a zatem w związku z ujemną temperaturą powietrza w dniu kontroli i zmarzniętą ziemią kierowca w razie awarii nie mógłby skorzystać z przygodnego źródła piasku lub innej substancji. Kierowca pojazdu złożył pisemne oświadczenie, w którym uznał swoją winę, iż nie sprawdził ważności gaśnic i zapomniał pobrać z firmy opłatę drogową. W piśmie z dnia [...] lutego 2007 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie może ponosić odpowiedzialności za postępowanie kierowcy, który nie dopełnił swoich obowiązków. Ponadto zdaniem strony, temperatura powietrza była dodatnia i w żaden sposób nie przeszkadzała w skorzystaniu z przygodnego źródła piasku. Po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wydał decyzję z dnia [...] marca 2007 r., na podstawie której – działając w oparciu o przepis art. 93 ust. 1 w zw. z art. 92 ust. 1 i ust. 4 i art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088 ze zm.), lp. 4.1., lp. 6.3.2., lp. 6.3.3. załącznika do ustawy o transporcie drogowym w związku ze stosownymi przepisami Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 178, poz. 1481) oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671), – nałożył na skarżącą spółkę karę pieniężną w łącznej wysokości [...],- złotych, w tym karę [...] zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, karę [...] zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego towarów niebezpiecznych pojazdem bez wymaganych gaśnic lub wyposażonym w gaśnice niespełniające warunków określonych w umowie ADR oraz karę [...] zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego towarów niebezpiecznych pojazdem bez wymaganego wyposażenia awaryjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w świetle przepisu art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym sankcje administracyjno-karne za naruszenie przepisów dotyczą przedsiębiorcy. Organ wskazał, że wyjaśnienia strony nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. W odwołaniu od tej decyzji strona, wnosząc o jej uchylenie podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Stwierdziła, iż nie może ponosić odpowiedzialności za nieprawidłowe działania kierowców. Ponadto kierowca S. K. w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2007 r. przyznał, iż nie dopełnił obowiązków pracowniczych i to on , w ocenie strony, jest odpowiedzialny za stwierdzone naruszenia. Na tę okoliczność skarżąca przedstawiła dokument - Zakres Obowiązków Uprawnień i Odpowiedzialności Kierowcy. Zdaniem strony wszczęcie postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy jest fakultatywne gdyż z przepisu art. 92a ust. 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym wynika, że wszczęcie postępowania wobec kierowcy nie wyklucza wszczęcia postępowania administracyjnego także wobec przedsiębiorcy lub podmiotu, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, realizującego przewóz drogowy. W tej sytuacji, zdaniem strony, organ naruszył cytowany przepis nie nakładając na kierowcę grzywny. W wyniku rozpatrzenia odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego w dniu [...] września 2007 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę dowody i argumenty strony, fakty stwierdzone w protokole kontroli oraz obowiązujące przepisy prawa Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej naruszeń, a zatem zachodzą przesłanki do nałożenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym za naruszenia przepisów ustawy odpowiedzialność ponoszą niezależnie przedsiębiorca, jak i kierowca. Różnica polega jednakże na tym, iż orzekanie w sprawach odpowiedzialności kierowcy odbywa się na zasadach określonych w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, natomiast orzekanie w sprawach odpowiedzialności przedsiębiorcy odbywa się na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz ustawie o transporcie drogowym. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia statuuje odpowiedzialność opartą na zasadzie winy i co istotne przewiduje możliwość korzystania ze środka jakim jest pouczenie, w tym wypadku - pouczenie kierowcy. Za działalność przedsiębiorstwa zawsze ponosi odpowiedzialność osoba, która je prowadzi - z podmiotowego punktu widzenia - przedsiębiorca. To na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób (w tym kierowcy), którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje. Zgodnie bowiem z zasadą ryzyka pracodawcy (tzw. ryzyko osobowe) to pracodawca obciążony jest skutkami niewłaściwego doboru pracowników i zmuszony jest ponosić straty wynikłe wskutek ich niezaradności i braku należytego przygotowania do pracy (Ludwik Florek, Tadeusz Zieliński, Prawo pracy, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004). Reguła ta obowiązuje tak na gruncie prawa cywilnego, jak i administracyjnego. Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym karze pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy, podlega ten kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem. Zatem karę pieniężną za dane naruszenie nakłada się na przedsiębiorcę, a nie na kierowcę prowadzącego kontrolowany pojazd. Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego i jest stroną niniejszego postępowania, co jednak nie wyklucza dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji jako bezzasadnej i naruszającej prawo. Zdaniem skarżącej przepis art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym wyraźnie przewiduje, że w razie stwierdzenia naruszenia obowiązku posiadania w pojeździe dokumentów wymaganych kierowca tego pojazdu podlega karze grzywny. Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 1 i 2 pkt b tejże ustawy kierowca pojazdu w czasie przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego obowiązany jest posiadać przy sobie i okazywać na żądanie organu uprawnionego do przeprowadzania kontroli kartę opłaty drogowej i dokumenty, których wymaga się przy przewozie niebezpiecznych towarów. Wskazane przepisy stwierdzają wyraźnie, że odpowiedzialność za niedopełnienie tych obowiązków ponosi kierowca pojazdu. Skarżąca zaznaczyła, że w spółce obowiązuje Zakres Obowiązków Uprawnień i Odpowiedzialności Kierowcy, który również przewiduje odpowiedzialność kierowcy w przypadku naruszeń tego typu. W ocenie strony kluczowe dla sprawy jest oświadczenie kierowcy zatrzymanego pojazdu – S. K. z dnia [...] lutego 2007 r. , w którym przyznał, że naruszył Zakres Obowiązków Uprawnień i Odpowiedzialności Kierowcy. W oświadczeniu uznał swą winę, która polegała na tym, iż nie sprawdził ważności gaśnic i zapomniał o pobraniu opłaty drogowej ze stacji paliw w S. Tymczasem organy, które wydały przedmiotowe decyzje, całkowicie pominęły tak istotne dla sprawy oświadczenie kierowcy. Jednocześnie skarżąca ponownie powołała się na przepis art. 92a ust. 3 ustawy o transporcie drogowym jako dający podstawę do ukarania kierowcy. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga P. Spółki z o.o. z siedzibą w S. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego nie narusza prawa. Zdaniem Sądu wymierzając karę pieniężną w łącznej wysokości [...] zł organy inspekcji transportu drogowego obu instancji prawidłowo przyjęły, że w chwili kontroli spełnione zostały wszelkie przesłanki dla uznania, że doszło do naruszenia przepisów prawa w zakresie wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz przewozu drogowego towarów niebezpiecznych pojazdem bez kompletu sprawnych gaśnic i wyposażenia pojazdu w piasek lub inną substancję absorbującą. Należy wskazać, iż ustalenia faktyczne poczynione w trakcie kontroli z dnia [...] lutego 2007 r. nie były kwestionowane przez stronę w odwołaniu. Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej zawartych w skardze należy na wstępie zaznaczyć, iż w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, iż finansowa odpowiedzialność administracyjno-karna co do zasady ma charakter obiektywny i opiera się na samym fakcie naruszenia (tak m.in.: D. Szumiło-Kulczycka, Prawo administracyjno-karne, Zakamycze, Kraków 2004, s. 150 i powołana tam uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1995 r., III AZP 16/95, a także wyrok NSA z dnia 14 października 1998 r., IV SA 1792/96, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1994 r., SA/Lu 49/94, czy też wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2001 r., III SA 2661/00). Podnieść należy, iż z uwagi na dolegliwość finansową, kary orzekane przez sądy wykazują podobieństwo do kar pieniężnych nakładanych przez organy administracji. Istota tkwi jednakże w odmiennych funkcjach, które spełniają obie formy represji państwa. Kara administracyjna nie jest bowiem odpłatą za popełniony czyn, lecz stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo zarządzających zadań administracji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt P 19/06 - stwierdził, iż odpowiedzialność karnoadministracyjna to odpowiedzialność typu represyjno-porządkowego, będąca przejawem interwencjonizmu państwowego w sferach, jakie uznane zostały przez ustawodawcę za szczególnie istotne. Odpowiedzialność ta, oparta na zasadzie winy obiektywnej, może posługiwać się sankcjami bezwzględnie oznaczonymi i wówczas przybiera postać odpowiedzialności ustawowej. Ma zastosowanie do osób fizycznych, prawnych, oraz jednostek nieposiadających osobowości prawnej. Trybunał wskazał, iż postępowanie represyjne różni od postępowania nierepresyjnego to, że wiążą się z nim inne cele i funkcje niż ze stosowaniem środków prawnych o charakterze prewencyjno-ochronnym i zabezpieczającym. Trybunał wyraźnie zaznaczył w tym kontekście, iż art. 42 ust. 1-3 Konstytucji RP odnosi się tylko do odpowiedzialności karnej i postępowania karnego i nie powinien być rozciągany na wszelkie inne postępowania, w których stosowane są jakiejkolwiek sankcje i dolegliwości, albowiem prowadziłoby to do zakwestionowania całej filozofii winy i odpowiedzialności na gruncie prawa cywilnego i administracyjnego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednocześnie, iż w prawie administracyjnym sankcja odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż przez zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków wynikających z dyrektyw administracyjnych, zapewnia ich poszanowanie i efektywne urzeczywistnienie. Dzięki temu normy sankcjonujące motywują adresatów norm sankcjonowanych do postaw legalistycznych. W konsekwencji należy przyjąć – kierując się wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w przedmiotowym orzeczeniu z dnia 15 stycznia 2007 r., iż istotą kary administracyjnej jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Proces wymierzania kar pieniężnych należy zatem rozstrzygać w kontekście stosowania instrumentów władztwa administracyjnego. Kara ta nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie należy w tej sytuacji uznać, iż argumentacja strony skarżącej dotycząca kwestii braku zawinienia nie ma w niniejszej sprawie jakiegokolwiek istotnego znaczenia bowiem unormowania ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, powołane w zaskarżonych decyzjach organów obu instancji, nie uzależniają nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązujących w transporcie drogowym regulacji od ustalenia winy przedsiębiorcy. Wbrew twierdzeniom strony ukaraniu przedsiębiorcy nie sprzeciwia się treść przepisu art. 92 a ust. 3 ustawy o transporcie drogowym. Konieczność zastosowania prawem przewidzianych dolegliwości wobec przedsiębiorców wykonujących transport drogowy bez dopełnienia stosownych obowiązków, które nakładają na nich przepisy wspólnotowe oraz przepisy ustawy o transporcie drogowym, jest konsekwencją samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. W ocenie Sądu obiektywny fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji. Taka formuła odpowiedzialności powoduje, że w tego typu sytuacjach zasada domniemania niewinności nie znajduje zastosowania. Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest w takim układzie odniesienia bezprawność czynu rozumiana jako zachowanie sprawcy niezgodne z przepisami prawa. Z obowiązujących powszechnie unormowań prawa wynika bezspornie, iż organy inspekcji transportu drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa – mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których przedsiębiorca dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Według Sądu także okoliczność powierzenia wykonania danej usługi przewozowej profesjonalnym i wyszkolonym kierowcom jest w tej sytuacji bez znaczenia. W konsekwencji także powoływane przez stronę skarżącą oświadczenie kierowcy z dnia [...] lutego 2007 r., dotyczące przyjęcia odpowiedzialności za powstałe uchybienie pozostaje bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Zdaniem Sądu należy zatem uznać, iż organy inspekcji transportu drogowego obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ odwoławczy, jak również organ I instancji oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej i pełnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.