VI SA/Wa 2057/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emila Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2006 r. bez numeru w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w T. z dnia [...] marca 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego Z. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] października 2006 r. p. Z. M. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w T. o wpis na listę adwokatów. Do wniosku dołączył dokumenty poświadczające ukończenie studiów wyższych, zdanie egzaminu sędziowskiego, niekaralność, kwestionariusz osobowy, życiorys. W życiorysie wskazał m. in., iż po zdaniu egzaminu na aplikację sędziowską w okresie od [...] września 1996 r. do [...] grudnia 1998 r. był zatrudniony na stanowisku etatowego aplikanta sądowego w okręgu Sądu Okręgowego w W. Po zdanym egzaminie sędziowskim, wobec braku etatów asesorskich rozwiązał umowę o pracę i znalazł zatrudnienie poza sądownictwem, wskazał miejsca pracy i zajmowane stanowiska. Okręgowa Rada Adwokacka w T. uchwałą z dnia [...] października 2005 r. postanowiła nie uwzględnić wniosku zainteresowanego. W uzasadnieniu powołała się na przeprowadzoną w dniu [...] października 2005 r. rozmowę kwalifikacyjną, której wynik jednogłośnie uznano za negatywny. Powyższą uchwałę zaskarżył Z.M.. Uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2006 r., podjętą po rozpatrzeniu złożonego odwołania, uchylono zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w T. i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, iż w aktach osobowych brak jest protokołu z przeprowadzonej rozmowy, co nie pozwala na dokonanie oceny stanowiska zajętego przez ORA w T., zwłaszcza, że odwołujący przedstawia swoją wersję przebiegu rozmowy. Organ wskazał na sposoby utrwalania treści przeprowadzonej rozmowy z kandydatem na adwokata oraz zalecił zbadanie zagadnienia rękojmi dla prawidłowego wykonywania zawodu adwokata przez odwołującego się. Okręgowa Rada Adwokacka w T. na podstawie art. 65 pkt 1-3, art. 66 ust. 1 pkt 2 i art. 69 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze uchwałą z dnia [...] marca 2006 r. ponownie rozpatrzyła wniosek negatywnie. W uzasadnieniu uchwały powołała się na rozmowę kwalifikacyjną przeprowadzoną z p. Z. M. i stwierdziła, iż na pytania z zakresu znajomości adwokackiej i obrończej nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi. W aktach sprawy znajduje się zapis rozmowy kwalifikacyjnej, bez wskazania daty przeprowadzonej rozmowy. Od powyższej uchwały odwołał się Z. M., dalej cyt. jako skarżący. Podnosił, iż wbrew zaleceniom Naczelnej Rady Adwokackiej, ORA w T. nie przeprowadziła z nim rozmowy kwalifikacyjnej, nie zgadzał się ze stwierdzeniem, że brak wyczerpujących odpowiedzi w zakresie tajemnicy adwokackiej i obrończej daje podstawę do odmowy wpisu na listę adwokatów, zarzucał, iż podczas rozmowy z dnia [...] października 2005 r. poprzez pytania dotyczące nowelizacji k.p.c. próbowano sprawdzać jego wiedzę prawniczą. Uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2006 r., podjętą po rozpatrzeniu złożonego odwołania, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w T.. W uzasadnieniu uchwały, po przedstawieniu stanu sprawy wskazano, że w toku postępowania międzyinstancyjnego doszło do zmiany stanu prawnego. Przywołano istotę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. W ocenie Prezydium NRA zakres doświadczenia zawodowego skarżącego nie pozwala uznać, iż jest on należycie przygotowany do wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem organu, utrata mocy obowiązującej przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze powoduje, iż wniosek skarżącego nie znajduje oparcia w aktualnym stanie prawnym. W uchwale zamieszczono pouczenie o prawie odwołania się do Ministra Sprawiedliwości w terminie 14 dniu od dnia jej doręczenia. Skarżący odwołał się od uchwały do Ministra Sprawiedliwości, który postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania. Pismem z dnia 10 sierpnia 2006 r. p. Z. M. złożył skargę na powyższą uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania sądowego oraz wnosząc o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie prawa art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy o adwokaturze, poprzez uznanie, że przepis ten utracił moc w całości i przyjęcie, że zakres jego doświadczenia zawodowego nie pozwala na uznanie, iż jest należycie przygotowany do wykonywania zawodu adwokata oraz naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały podawanych przez niego okoliczności faktycznych w zakresie praktyki zawodowej. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. wydanym w sprawie K 6/06, uznał przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy o adwokaturze za niezgodny z Konstytucją ale tylko w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Zarzucił pominięcie jego doświadczenia prawniczego i pracy zawodowej. Powtórzył zarzuty z odwołania odnośnie przeprowadzenia rozmowy kwalifikacyjnej: przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wbrew wytycznym organu II instancji, nie przeprowadzono z nim ponownie rozmowy kwalifikacyjnej. Wniosek o przywrócenie terminu uzasadniał błędnym pouczeniem o trybie zaskarżenia uchwały. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka podtrzymała swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu uchwały i wniosła o oddalenie skargi. Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. określonym jako "uzupełnienie odpowiedzi na skargę" powołując się na zmianę stanowiska Ministra Sprawiedliwości jak i Prezydium NRA odnośnie statusu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy o adwokaturze wnosiła o uchylenie własnej uchwały oraz uchwały ORA w T.. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 2057/06 Sąd przywrócił termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2006 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w T. z dnia [...] marca 2006 r., odmawiającą p. Z. M. wpisu na listę adwokatów. Skarżący ubiegał się o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 65 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.). Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. W dniu 4 maja 2006 r. wszedł w życie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 (Dz. U. Nr 75 poz. 529), który orzekł m. in., że art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, ze przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca." W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, wina być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji." W rezultacie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Inaczej mówiąc, Trybunał stwierdził niekonstytucyjność powołanego przepisu nie z tego powodu, co w nim jest, ale z powodu jego niedookreśloności, odnoszącej się do wymaganego okresu stażu zawodowego, maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis innego niż adwokacki egzaminu prawniczego, weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa oraz praktycznego doświadczenia prawniczego. W świetle uzasadnienia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., zdaniem Sądu, za prawidłowe należy uznać badanie przez organy samorządu, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Jednym ze sposobów badania czy kandydat spełnia ww. przesłankę, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy – prawo o adwokaturze, może być rozmowa członków okręgowej rady adwokackiej z kandydatem. Naczelna Rada Adwokacka jako organ odwoławczy, winna - zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania – ponownie, merytorycznie rozstrzygnąć sprawę wpisu skarżącego na listę adwokatów. Jej rola nie może ograniczać się tylko do kontroli prawidłowości zaskarżonej uchwały okręgowej rady adwokackiej. Podejmując uchwałę NRA związana jest rygorami procedury administracyjnej, winna więc przestrzegać m. in. w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie NRA naruszyła wskazane przepisy w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. W decyzji błędnie wskazała, iż nastąpiła utrata mocy obowiązującej art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, co uzasadnia negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącego jako nie znajdującego oparcia w aktualnym stanie prawnym. Nie odniosła się do żadnego zarzutu podniesionego w odwołaniu od uchwały ORA w T. 4 Skarżący zarzucał m.in., że nie przeprowadzono z nim rozmowy pomimo wytycznych w tym względzie. W aktach znajduje się wprawdzie zapis rozmowy kwalifikacyjnej przeprowadzonej ze skarżącym ale bez daty jej przeprowadzenia. Zatem trudno ustalić, czy jest to zapis rozmowy przeprowadzonej po uchyleniu pierwotnej uchwały i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia czy też zapis rozmowy wcześniej przeprowadzonej. Naczelna Rada Adwokacka nie zbadała, czy skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, co uzasadniałoby odmowę wpisu na listę adwokatów. Pominięcie przedłożonego materiału dowodowego przez Okręgową Radę Adwokacką i podjęcie odmowy wyłącznie o przeprowadzoną rozmowę nie zwalniało NRA, jako organu odwoławczego od ponownego rozpoznania sprawy. Skarżący, ubiegając się o wpis na listę adwokatów nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym, wskazał tylko w życiorysie swoje miejsca pracy i zajmowane stanowiska. Zatem NRA mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego winna ocenić, czy przedłożona dokumentacja jest wystarczająca dla oceny rękojmi. Stosownie do art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy, w przypadku gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, zaś o kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.