VI SA/Wa 207/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia (spr.) Sędziowie : Sędzia Sędzia WSA Protokolant: Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2005 r. sprawy ze skargi M. D. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 2004 r. nr [...]; 2. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz M. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2004 roku, działając na podstawie art. 33 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. Nr 19, poz.145 z póz. zm./, postanowiła odmówić wpisania M. D. na listę aplikantów radcowskich, albowiem w przeprowadzonym postępowaniu konkursowym uzyskała ona 115 pkt, to znaczy ilość mniejszą niż wymagana do przyjęcia na aplikację radcowską. Nie wykazała się tym samym, w ocenie Rady, znajomością niezbędnego minimum wiedzy prawniczej uprawniającej do wpisu na listę aplikantów. Po rozpoznaniu odwołania M. D. od uchwały Rady Okręgowej Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 2004 roku, Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2004 roku nr [...] uchwaliła utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę. Zdaniem Krajowej Rady Radców Prawnych brak było podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały. Rada OIRP w [...] nie naruszyła zasad postępowania konkursowego, które zostało przeprowadzone zgodnie z postanowieniami regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych i aplikantów radcowskich, wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. W wyniku tego postępowania M. D. uzyskała 115 punktów, a więc poniżej minimum ustalonego na 120 punktów. Na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. D. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie przepisów art. 7, 31 ust. 3, 65 ust. 1 87 Konstytucji RP mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż uchwała nr [...] z dnia [...] maja 2004 roku podjęta przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] została podjęta prawidłowo i w oparciu o przepisy prawa, 2. naruszenie przepisów art. 33 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż uchwała nr [...] z dnia [...] maja 2004 roku została podjęta prawidłowo i w oparciu o przepisy prawa, 3. Naruszenie przepisów art. 6, 7 i 8 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż uchwała nr [...] została podjęta prawidłowo i w oparciu o przepisy prawa, 4. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż dotychczasowe przepisy dotyczące postępowania konkursowego na aplikacje radcowskie do czasu ich zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny korzystały z domniemania konstytucyjności ze wszelkimi ich następstwami, co do podjętych w oparciu i nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego, 5. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niedogłębne zbadanie akt tj. błędne przyjęcie, że konkurs na aplikację radcowską w [...] odbył się przed opublikowaniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku, sygn. akt P 21/02 tj. 4 marca 2004 roku – na co może wskazywać treść uzasadnienia przedmiotowej uchwały w części dotyczącej korzystania przez przepisy, w oparciu o które wydana była uchwała OIRP w [...], z domniemania konstytucyjności wraz z wszelkimi jego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał Konstytucyjny. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wnosiła o jej oddalenie podnosząc, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy dotychczasowe, także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z Konstytucją – do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał – korzystały z domniemania konstytucyjności ze wszystkimi jego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego. Pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją, nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału. W szczególności przeprowadzone, przed ogłoszeniem wyroku, konkursy na aplikację radcowską zachowują swą skuteczność. Fakt rozpoczęcia procedury konkursowej przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku przemawia też, ze względu na specyfikę sytuacji kandydatów oraz potrzebę ochrony zaufania do prawa, za dopuszczeniem kontynuowania już rozpoczętego postępowania konkursowego na zasadach dotychczasowych. Najbardziej klarowną cezurą określającą moment rozpoczęcia postępowania konkursowego jest przy tym, z punktu widzenia uczestników i praw jednostkowych, moment zamknięcia listy zgłoszonych kandydatów, który w przedmiotowej sprawie nastąpił przed ogłoszeniem wyroku. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. nr 19, poz.145 ze zm./ z art. 17 ust.1 w zw. z art. 17 ust.2 oraz art. 87 Konstytucji orzekł, że art.60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz.1059, Nr 126, poz.1069 i Nr 153, poz.1271 oraz z 2003 r. Nr 124, poz.1152/ jest niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W obszernym uzasadnieniu Trybunał podniósł, że powierzenie - w drodze ustawy zwykłej - samorządowi radców prawnych prowadzenia aplikacji jest możliwe, zgodne z Konstytucją i może być merytorycznie uznane za zasadne. Nie jest ono jednak, w przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego, równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego jedynie w ustawie blankietowo /i tylko w sferze kompetencyjnej/ określania zasad naboru na aplikacje. Prowadzenie aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie selekcji kandydatów na aplikacje. Zgodnie z art. 65 ust. Konstytucji każda ingerencja w zakres wolności wyboru oraz wolności wykonywania zawodu wymaga - dla uznania jej konstytucyjności - uregulowania, co najmniej ustawowego. Dopuszczalność wkraczania w zakres konstytucyjnie gwarantowanej wolności tylko na podstawie ustawy oraz nieodzowna przejrzystość zasad postępowania konkursowego prowadzą do uznania za niezbędne ustawowego określenia zasad postępowania konkursowego. Dotyczy to zwłaszcza zakresu, w jakim przebieg i wyniki konkursu stanowią przesłanki do podejmowania decyzji wyznaczających zakres korzystania przez uczestników konkursu z ich wolności określonych w art. 65 Konstytucji. W konkluzji Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów, określających granice i reguły ingerowania - poprzez ustalone uchwałą KRRP zasad konkursu na aplikacje - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. W demokratycznym państwie prawa kryteria te powinny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego /przede wszystkim w ustawach/. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego. W niniejszej sprawie obie decyzje zostały wydane na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z art. 33 ust 2 ustawy wpis na listę aplikantów nastąpić może jedynie po przeprowadzeniu odpowiedniego konkursu, którego istotne elementy określają samodzielnie i na zasadzie wyłączności Krajowa Rada Radców Prawnych. Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs na podstawie regulaminu wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. Wobec tego, że przepis art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwości ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W istocie więc, w rozpoznawanej sprawie obie decyzje administracyjne wydane zostały na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 60 pkt 8b ustawy. W ocenie sądu, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się Krajowa Rada Radców Prawnych nie ma mocy normatywnej, albowiem przedstawia jedynie motywy i sposób argumentacji Sędziów Trybunału Konstytucyjnego biorących udział w wydaniu orzeczenia. W przeciwieństwie do sentencji orzeczenia, nie przysługuje mu moc powszechnie wiążąca, ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne /ma przekonać o racjonalności i słuszności orzeczenia/ i edukacyjne (tak również w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 roku SK 32/01 OTK-A 2004/4/35). Zgodnie z art. 145 a § 1 kpa w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1) lit b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje sąd do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższych rozważań sąd orzekł jak w wyroku.