VI SA/Wa 2071/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego F. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] sierpnia 2011 r., znak: [...] stwierdzającą, że F. K. od 1 kwietnia 2003 r. do 1 maja 2011 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 "K.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez F. K. od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej powoływany jako: "Prezes NFZ") wskazał, że niniejsze postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie tj. z pisma Urzędu Gminy i Miasta W. z dnia 20 czerwca 2011 r. znak: [...] wynika, że F. K. posiadał wpis do ewidencji pod numerem [...] . Ww. wpis został dokonany w ewidencji działalności gospodarczej w 1989 r. (data rozpoczęcia działalności 20 luty 1969 r.). Działalność usługowa w branży murarstwo była wykonywana sezonowo. Ww. wpis został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1 maja 2011 r. decyzją o wykreśleniu wpisu Nr [...] z dnia 5 maja 2011 r. Zdaniem organu odwoławczego, F. K. (zwany dalej także "skarżącym") nie udowodnił, iż pomimo posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej przedmiotowej działalności nie prowadził. W piśmie z dnia 11 lipca 2011 r. skarżący poinformował, że prowadził działalność gospodarczą w zakresie murarstwo od 1969 r. do 2011 r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji wyjaśnił natomiast, że prowadził działalność sezonowo i w okresie zimowym miał zawieszoną działalność gospodarczą. Prezes NFZ zauważył, iż działalność gospodarcza jest związana z koniecznością ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Dlatego przedsiębiorca powinien liczyć się z tym ryzykiem, obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy też z powodu choroby przedsiębiorcy, braku zleceń, itp. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2007 r., I UK 300/06, LEX nr 338807). Skoro bowiem dana osoba figurowała w tej ewidencji działalności gospodarczej - to oznacza, że w tym czasie była przedsiębiorcą. Jeżeli natomiast taka osoba nie prowadziła działalności gospodarczej to powinna o tym fakcie powiadomić przede wszystkim organ prowadzący wspomnianą ewidencję - poprzez wyrejestrowanie się z tejże ewidencji. F. K. jako przedsiębiorca miał obowiązek zaznajomienia się z przepisami prawnymi regulującymi jego obowiązki w sferze jego uprawnień i obowiązków z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, a brak wiedzy w tym nie upoważnia do zwolnienia z ich wypełnienia. Organ ponadto dodał, że wnioskodawca tj. ZUS poinformował, że skarżący nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności z uwagi na występowanie okoliczności wyłączających obowiązek tych ubezpieczeń. Niemniej jednak, zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach - w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Dodatkowo, w myśl art. 24 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ - jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ww. ustawy, z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Jednocześnie organ zauważył, iż zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach oraz art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowne nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c (prowadzenie działalności gospodarczej), w przypadku, gdy osoba ta: - uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu (z działalności gospodarczej) w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub - opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Odnosząc się z kolei do prośby skarżącego o zwolnienie go z obowiązku uregulowania składek na ubezpieczenie zdrowotne, organ wskazał, iż zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, ewentualnego rozłożenia na raty bądź umorzenia dla Pana F. K. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w decyzję Prezesa NFZ F. K. podniósł, że działalność gospodarczą w zakresie murarstwa prowadził od 1969 r. do maja 2011 r. Wskazał, że w miesiącach letnich robił drobne remonty ze względu na niskie świadczenie emerytalne i z tego tytułu jedynie w okresie letnim płacił podatki do Urzędu Skarbowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Organ stwierdził, że F. K. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą (murarstwo) od 1 kwietnia 2003 r. do 1 maja 2011 r. (tj. do dnia wykreślenia wpisu w ewidencji działalności gospodarczej). Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. - zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu w NFZ" - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, a według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W myśl art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o systemie" obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r.: "osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności", a od dnia 20 września 2008 r. "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej". Zgodnie z art. 36a ust. 2 ustawy o systemie obowiązującym od dnia 7 marca 2009 r. zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej powoduje ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia, w którym rozpoczyna sic zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności gospodarczej. W celu potwierdzenia, że osoba skutecznie zgłosiła zawieszenie działalności gospodarczej, powinna przedstawić dokumenty świadczące, że zgłosiła ten fakt w organie ewidencyjnym. W okresie zawieszenia działalności gospodarczej, osoba która dokonała jej zawieszenia przestaje podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, określonego w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach. W niniejszej sprawie skarżącej twierdził, że przedmiotową działalność gospodarczą (murarstwo) od czasu przejścia na emeryturę, co miało miejsce w 2003 r. wykonywał sezonowo jedynie w okresie letnim. Wskazywał również, iż wyłącznie za letnie miesiące odprowadzał do Urzędu Skarbowego należne podatki. Organ natomiast uznał, że F. K. w okresie objętym decyzją figurował w ewidencji działalności gospodarczej natomiast o zaprzestaniu jej wykonywania powinien zawiadomić przede wszystkim organ prowadzący przedmiotową ewidencję, nie zgłosił też zawieszenia wykonywania tej działalności, co należało uczynić poczynając od 20 września 2008 r. W konsekwencji organ uznał, że skarżący nie udowodnił, iż pomimo posiadania wpisu do ewidencji nie prowadził działalności gospodarczej. Ze stanowiskiem organu nie sposób się zgodzić. Organ pominął bowiem wskazane wyżej wyjaśnienia skarżącego dotyczące sezonowości prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (od 2003 r.). Organ pominął także wskazywaną przez skarżącego okoliczność rozliczania się z Urzędem Skarbowym jedynie w miesiącach letnich. Jest przy tym oczywiste, że sam fakt płacenia podatków wyłącznie w okresie letnim nie może być okolicznością przesądzającą o sezonowości prowadzonej działalności gospodarczej ale wespół z innymi dowodami np. z treścią pism składanych przez skarżącego do Urzędu Skarbowego od 2003 r. może doprowadzić do innych ustaleń niż poczynił je organ w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że w uwzględnionym przez organ dowodzie z dokumentu tj. piśmie Urzędu Gminy i Miasta W. z dnia 20 czerwca 2011 r. widnieje adnotacja "działalność usługowa w branży murarstwo była wykonywana sezonowo". Organ przytaczając treść tego pisma w żaden sposób nie odniósł się do powyższej wzmianki. W ocenie Sądu powyższe okoliczności stanowią o naruszeniu art. 7, 77 i 107 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albowiem organy administracyjne zarówno pierwszej jak i drugiej instancji wydały decyzje bez dostatecznego wyjaśnienia istotnych okoliczności. W orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego kwestia sezonowości prowadzonej działalności gospodarczej, przerw w jej wykazywaniu z różnych względów a także rozpoczęcia i zakończenia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej była już niejednokrotnie wyjaśniana. Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu swoich wyroków (m.in. wyrok z 15 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 191/06) wskazywał, że jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu na okoliczność faktyczną, że mimo istnienia wpisu do ewidencji, działalność gospodarcza w rzeczywistości nie jest czy nie była wykonywana. W najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (v. np. wyrok z 18 listopada 2011 r. sygn. akt I UK 156/11) rozstrzygnięto również konsekwencje zaniechania zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej z punktu widzenia objęcia ubezpieczeniem (v. cytowany wyżej art. 13 pkt 4 ustawy o systemie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekający w tej sprawie podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w powyższym wyroku a mianowicie, że podstawowe znaczenie dla objęcia zabezpieczeniem ma fakt wykonywania – lub niewykonywania działalności. Zgłoszenie rozpoczęcia działalności lub jej zawieszenia ma znaczenie jedynie jako domniemanie faktyczne. Zakłada się, że skoro czynności tego rodzaju dokonano, to działalność się rozpoczęła lub uległa zawieszeniu. Nie wyklucza to dowodu przeciwnego. Przede wszystkim jednak zawieszenie działalności gospodarczej różni się ewidentnie od zaprzestania prowadzenia działalności, gdyż zawieszenie jest znaczącym ograniczeniem działalności a nie jej czasowym zaprzestaniem. W okresie zawieszenia przedsiębiorca ma prawo wykonywać m.in. czynności niezbędne do zachowania źródeł przychodu (v. art. 14a) ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1585 ze zm.). Natomiast w okresie faktycznego czasowego zaprzestania wykonywania działalności żadne czynności nie są podejmowane. W rezultacie, zdaniem Sądu, nie można wywodzić zbyt daleko idących konsekwencji (skutków) z nieskorzystania przez przedsiębiorcę, z możliwości zawieszenia działalności gospodarczej. Gdyby bowiem formalne zgłoszenie zawieszenia działalności było bezwzględnie wiążące prowadziłoby to do oceny, że faktyczne wykonywanie działalności w okresie zawieszenia nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca przy tym uwagę, że dowód dla obalenia wzmiankowanego wyżej domniemania faktycznego wynikającego z wpisu do ewidencji powinien być zaoferowany przez zainteresowanego. Jak już wyżej wspomniano skarżący, działający w postępowaniu administracyjnym bez fachowego pełnomocnika, wyjaśniał w pismach charakter prowadzonej działalności, powoływał się na określone fakty. Organ nie dokonał oceny tych wyjaśnień. Należy również dodać, że w razie wątpliwości organ może przesłuchać stronę, czy też zwrócić się o stosowne wyjaśnienia do organów wskazywanych przez F. K. W świetle powyższego skarżącemu nie można było postawić zarzutu bezczynności czy też bierności w prowadzonym dotychczas postępowaniu administracyjnym. Na organie natomiast ciążył obowiązek zebrania materiału dowodowego i wyczerpującej jego oceny dokonanej w aspekcie wszystkich dowodów zebranych w sprawie. Z mocy natomiast art. 9 kpa miał organ obowiązek udzielania stronie należytej informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Oczywiście udzielanie stronie informacji należy odróżnić od doradztwa prawnego. W rozpatrywanej sprawie, z powyższego obowiązku organ się nie wywiązał. Należy w tym miejscu ponownie zaakcentować, że skarżący występował w sprawie samodzielnie, a treść pism przez niego składanych oraz znajdujące się w aktach postanowienie Urzędu Gminy M. z dnia [...] czerwca 2011 r. o przekazanie według właściwości tj. do Urzędu Miasta i Gminy W. pisma skarżącego o potwierdzenie prowadzenia działalności gospodarczej wskazują na zasadność zarzutu naruszenia art. 9 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy postawionego przez Sąd organowi zarówno I jak i II instancji. Należy bowiem w tym miejscu przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być powinno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc. (wyrok NSA z 28 listopada 2002 r. II SA/PO 577/01, "Kpa – orzecznictwo, piśmiennictwo" pod red. A. Wróbla Zakamycze 2002). Z przedstawionych wyżej względów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. O niewykonywaniu uchylonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ppsa. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. W toku ponownego rozpoznania sprawy, stosownie do treści art. 153 ppsa, organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w niniejszym wyroku.