VI SA/Wa 2085/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2007 r. sprawy ze skargi M. G. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Pan M. G. złożył w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w K. wniosek o wpis na listę radców prawnych uzasadniając to tym, że spełnia ustawowe przesłanki wpisu na listę radców prawnych, w szczególności wyczerpuje przesłanki zawarte w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych; w podstawie faktycznej wniosku powołał się na fakt zdania w roku 1991 egzaminu sędziowskiego. Wnioskodawca złożył w dniu [...] maja 2006 r. (datownik wpływu biura OIRP) wniosek o wpis na listę radców prawnych w trybie określonym w art. 24 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy korporacyjnej. W toku postępowania przed organem wpisowym Wnioskodawca zaproszony został na dzień [...] czerwca 2006 r. do uczestniczenia w posiedzeniu Komisji ds. Wpisów Rady OIRP w K., podczas którego mógł odpowiadać na pytania i składać oświadczenia dotyczące swojego wniosku, zaś w dniu [...] czerwca 2006 r. uczestniczył w posiedzeniu Rady OIRP w K. rozpatrującej Jego wniosek wpisowy. Rada OIRP w K. uchwałą z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] odmówiła wpisu wskazując na to, że Wnioskodawca nie spełnia przesłanki rękojmiowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, podnosząc w uzasadnieniu swej uchwały z dnia [...] czerwca 2006 r., że dotychczasowy przebieg pracy Wnioskodawcy jak też brak wykonywania chociażby pośrednio szeroko pojętej obsługi prawnej, uzasadniają twierdzenie, że nie istnieją dostatecznie silne podstawy, aby przyjąć, że sprosta On obowiązkom, jakie będą na nim ciążyły w związku z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Odwołanie od powyższej uchwały wniósł Pan M. G. W odwołaniu od uchwały odmawiającej wpisu, Wnioskodawca podniósł, że spełnia wszystkie przesłanki ustawowe do wpisu na listę radców prawnych, zaś Jego doświadczenie zawodowe jest wystarczające dla prawidłowego wykonywania zawodu. W dalszej części uzasadnienia odwołania Wnioskodawca opisał czynności zawodowe, które w Jego przekonaniu uzasadniają przyjęcie założenia, że posiada On wystarczającą praktykę zawodową do świadczenia pomocy prawnej jako radca prawny. W dalszym ciągu Skarżący wywodzi, iż posiada nieskazitelny charakter i daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] sierpnia 2006 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające odmowę wpisu na listę radców prawnych z powodu niespełnienia przesłanki ustawowej zawartej w art. 24 ust. 1 pkt 5, tj. że Wnioskodawca nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w przyszłości. Organ odwoławczy skontrolował ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji i stwierdził, że Wnioskodawca ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu [...] w roku 1989 z oceną "dostateczny". W latach 1989 - 1991 odbył aplikację sądową i w roku 1991 zdał egzamin sędziowski na ocenę "dostateczny". Od roku 1992 Wnioskodawca pracował zawodowo, od roku 1993 do chwili obecnej w strukturach Urzędu Skarbowego w D. Utrzymując w mocy odmowną uchwałę o wpisie organ odwoławczy szczegółowo zanalizował stan prawny, obowiązujący w sprawach wpisowych po czerwcowej (2005) nowelizacji ustawy o radcach prawnych oraz uwzględnił wnioski co do wykładni obowiązującego prawa, wynikające z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt. K6/06; w szczególności organ odwoławczy uwzględnił dwie konstatacje Trybunału (oceniającego nowelizację korporacyjnej ustawy adwokackiej), w pełni odnoszące się do prawnych uwarunkowań wykonywania zawodu radcy prawnego, tj. kwestię odmienności programu i profilu kształcenia aplikacyjnego sędziów, notariuszy i prokuratorów (z uwzględnieniem systemowej bliższości aplikacji sądowej i notarialnej niż aplikacja prokuratorska), przede wszystkim jednak kwestię praktycznej możliwości świadczenia pomocy prawnej przez osoby legitymujące się zdanymi przed wieloma laty egzaminami zawodowymi, jeżeli z okoliczności analizowanego wypadku nie wynika, że wnioskodawca może wykazać się realnie odbytą i udokumentowaną praktyką w świadczeniu elementów "obsługi prawnej" (pomocy prawnej w rozumieniu art. 4, 6 i 7 ustawy o radcach prawnych). Od powyższej uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych M.G. wniósł za pośrednictwem organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarga została wniesiona w terminie i została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Skarżący domaga się uchylenia uchwały organu odwoławczego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podał między innymi, że: Reasumując można stwierdzić, że u podstaw negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia było przyjęcie stanowiska o braku spełnienia przez niego "przesłanki rękojmiowej" wynikającej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. A ta, zdaniem Prezydium wynika z "historycznego waloru zdanego przed laty egzaminu zawodowego" a także z faktu, że "pracował zawodowo w obrębie poszczególnych specjalizacji". Gdyby jednakże podobną miarę przyłożyć do innej kategorii podmiotów, do których nie stosuje się wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, a wymienionych w art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, tj. profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, to art. 24 ust. 1 ustawy byłby zapewne wobec nich przepisem martwym. Osoby takie bowiem z reguły nie tylko nie posiadają zdanego "innego egzaminu korporacyjnego" (gdyby posiadały to zbędny byłby zapis art. 25 ust. 1 pkt 1 - gdyż wystarczyłby art. 25 ust. 1 pkt 2 a ich wiedza zdobyta podczas studiów ma walor historyczny, ale jednocześnie co do zasady są osobami, które "pracują zawodowo w obrębie poszczególnych specjalizacji" - poszczególnych dziedzin prawa. Przez to de facto byłyby pozbawione możliwości ubiegania się o wpis. Ponadto w opinii skarżącego Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych podejmując uchwałę w jego sprawie i oceniając "rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" nie kierowało się przesłanką "dotychczasowego zachowania", wymienioną w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, ale przyjętymi przez siebie domniemaniami. Natomiast w pełni skarżący podziela argumentację powołaną w zaskarżonej uchwale, iż "na tego rodzaju rozumieniu relacji pomiędzy klauzulą "rękojmi" a pozostałymi wymogami przewidzianymi w art. 24 ustawy o radcach prawnych zdaje się opierać obecna w orzecznictwie sądowym argumentacja, która wyklucza objęcie zakresem pojęcia rękojmi oceny kwalifikacji i wiedzy kandydata, z uwagi na to, że określone zostały już one odrębnymi warunkami przewidzianymi w art. 24 ustawy o radcach prawnych. Innymi słowy - skoro ustawa odrębnie reguluje przesłankę rękojmi oraz wymogi dotyczące kwalifikacji stricte zawodowych (art. 24 i 25 ustawy o radcach prawnych), jak i sposób ich formalnego potwierdzenia, należy uznać, że dotyczą one odmiennych cech i kryteriów oceny kandydatów. Gdyby bowiem przyjąć, że pojęcie rękojmi obejmuje także posiadanie przez kandydata niezbędnych dla wykonywania zawodu radcy prawnego kwalifikacji zawodowych, postanowienia określające wymogi merytoryczne jakie spełniać powinien kandydat byłyby w tym zakresie zbędne". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonych uchwałach. Wojewódzkiej Sąd Administracyjny wniósł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p. p. s. a.). Rozpoznając przedmiotową sprawę pod tym kątem stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zdaniem Sądu zarówno zaskarżona uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, jak i utrzymana nią w mocy uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. z dnia [...] czerwca 2006 r. nie naruszają przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną odmowy wpisania skarżącego M. G. na listę radców prawnych, stanowił przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie budzi wątpliwości, iż organy samorządu radcowskiego rozstrzygając sprawę wniosku o wpis na listę radców prawnych są uprawnione do dokonania samodzielnej oceny, czy kandydat spełnia ustawowe przesłanki do wpisu, w tym przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych tj. czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz czy jest nieskazitelnego charakteru. Ocena ta nie może jednak nosić cech dowolności, ale powinna być dokonana w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a poczynione ustalenia powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonych uchwał, zwłaszcza że art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych jest normą zawierającą kryteria ocenne. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił stanowisko organów samorządu radcowskiego, iż ocena rękojmiowa wniosków wpisowych powinna uwzględniać stopień praktycznego przygotowania wnioskodawców do świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ustaw korporacyjnych, zaś dowodami na spełnienie powyższej przesłanki gwarancyjnej są wykazane przez kandydata okresy faktycznie wykonywanej pracy (świadczonych usług) na polu "obsługi" lub "pomocy prawnej" pozostające przy tym w nieodległym związku czasowym z datą złożonego wniosku. Organ II instancji w treści zaskarżonej uchwały bardzo szeroko uzasadnił swoje stanowisko: "Skarżący pracował od wielu lat w skarbowości i jego doświadczenie zawodowe (w ocenie organu) nie poparte aplikacją radcowską, nie wykracza poza wykonywanie obowiązków zawodowych w tej dziedzinie. Egzamin sędziowski z roku 1991 dokumentuje posiadanie w odległym czasie kwalifikacji sędziowskich, nie wykazuje jednak sam przez się znajomości zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego. Aktualne zajęcia zawodowe bez wątpienia dokumentują dużą wiedzę skarżącego jako praktyka skarbowości, pozostają jednak w dalszym ciągu bez związku z nabyciem przez Niego praktycznej wiedzy o sposobach prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego." Przy podejmowaniu niniejszego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął również pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06. Trybunał Konstytucyjny orzekał m.in. w kwestii zgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361), stwierdzając, iż w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Uzasadniając swoje stanowisko Trybunał podtrzymał w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca. W konkluzji uzasadnienia w sprawie K 30/06 Trybunał stwierdził, iż "wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto - nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych - innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż radcowska aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu radcy osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym - profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu i w tym zakresie pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji". W sytuacji skarżącego od zakończenia jego edukacji prawniczej upłynęło już kilkanaście lat. Egzamin sędziowski skarżący zdał w 1991 r. a studia ukończył w 1989 r. Następnie jego praca była związana wyłącznie z aparatem skarbowym, dlatego też w ocenie Sądu organy samorządu radcowskiego mogły dojść do wniosku, że nie spełnia on przesłanki o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.