VI SA/Wa 2124/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2011 r. sprawy ze skargi U. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] o odmowie wpisu U. R. (zwaną dalej skarżącą) na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: U. R. odbywała aplikację radcowską na podstawie egzaminu wstępnego zdanego w dniu [...] grudnia 2005 r. W dniach [...] października 2009 r. oraz w dniu [...] listopada 2009 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, który złożyła z wynikiem niedostatecznym. Jak wynika z protokołu egzaminu ustnego skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną z bloku prawa spółek handlowych, prawa upadłościowego i naprawczego, bloku prawa administracyjnego, postępowania administracyjnego oraz prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a także z bloku prawa finansowego, podatkowego, ustawy o rachunkowości, prawa celnego, dewizowego i bankowego. Skarżąca nie zdała egzaminu radcowskiego, ponieważ otrzymanie, w czasie egzaminu ustnego, oceny niedostatecznej nawet tylko z jednego bloku oznaczało niezdanie egzaminu radcowskiego. U. R. w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. skierowanym do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej podniosła zarzuty wobec prawidłowości przeprowadzenia części ustnej egzaminu. W odpowiedz na powyższe zarzuty Przewodnicząca Komisji Egzaminacyjnej stwierdziła, że zarzuty są bezpodstawne i nieodpowiadające rzeczywistemu przebiegowi egzaminu (pismo z [...] listopada 2009 r. k. 56). W dniu [...] grudnia 2009 r. skarżąca złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych, a nadto wniosła o dokonanie oceny zgodności przeprowadzenia przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] egzaminu radcowskiego w zakresie części ustnej i o przeprowadzenie, w razie takiej konieczności, egzaminu sprawdzającego lub innych stosownych czynności, w celu ustalenia ostatecznego wyniku jej egzaminu zgodnie z zasadami określonymi w Uchwale Nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. W dniu [...] grudnia 2009 r. Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą Nr [...] odmówiła skarżącej wpisu na listę radców prawnych. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca podtrzymała swój wniosek o wpis na listę radców prawnych. Podkreśliła, że ukończyła ze średnio dobrym wynikiem aplikację radcowską, która przygotowała ją w sposób profesjonalny do wykonywania zawodu, a w czasie trwania aplikacji Rada OIRP nie stwierdziła jej nieprzydatności do wykonywania zawodu radcy prawnego. Podkreśliła, że utrata uprawnień związanych z przynależnością do samorządu radcowskiego pozbawia ją możliwości zarobkowania, co jest dla niej jako matki wychowującej dziecko - szczególnie krzywdzące. Za rażąco krzywdzące uznała także pozbawienie możliwości zweryfikowania posiadanych kwalifikacji, zwłaszcza w sytuacji gdy nie ma żadnej wiedzy o egzaminach poprawkowych. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało zaskarżoną uchwalę w mocy. Zdaniem organu, skarżąca nie spełnia wymogu zdania egzaminu radcowskiego określonego w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65, dalej: ustawa o radcach prawnych). Odnosząc się do zarzutów strony organ samorządu radcowskiego uznał je za nieuzasadnione. Prezydium stwierdziło, że organ wpisowy w ramach przesłanki, o której mowa we wspomnianym przepisie art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych bada wyłącznie, czy kandydat zdał egzamin radcowski. Nie ma natomiast uprawnienia do korygowania ocen wystawionych kandydatowi przez Komisję Egzaminacyjną w czasie egzaminu radcowskiego. Pismem z dnia [...] marca 2010 r. skarżąca wniosła do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od powyższej uchwały zarzucając rozstrzygnięciu organu samorządu radcowskiego: 1) niezastosowanie - w ramach postępowania o wpis na listę radców prawnych - Uchwały KRRP Nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. do oceny przesłanki zdania egzaminu radcowskiego, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych i w konsekwencji nieustalenie rzeczywistych okoliczności faktycznych w sprawie, 2) naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 6) ustawy o radcach prawnych w zakresie konieczności zbadania czy skarżąca zdała egzamin, czy nie lub czy przeprowadzenie egzaminu nie naruszało ustalonych zasad i czy naruszenie to miało wpływ na wynik egzaminu oraz czy konieczne jest ponowne przeprowadzenie tego egzaminu w zakresie niezbędnym do prawidłowej oceny umiejętności skarżącej w związku z naruszeniem procedur egzaminacyjnych, czy wystarczające jest określenie prawidłowego wyniku egzaminu na podstawie faktu niezakwestionowania przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej Nr 3 określonym i uzasadnionym w zarzutach skarżącej ocenom z poszczególnych bloków pytań egzaminacyjnych, 3) oparcie rozstrzygnięcia na ustaleniach faktycznych niezgodnych z materiałem sprawy i twierdzeniami skarżącej, gdyż skarżąca wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżanej uchwale kwestionuje fakt niespełnienia wymogu zdania egzaminu radcowskiego, co jest oczywiste w sytuacji gdy skarżąca wnosi o wpis na listę radców prawnych i jednocześnie wnosi o zweryfikowanie prawidłowości przebiegu i oceny z egzaminu w ramach tego postępowania na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych. Skarżąca nie kwestionuje jedynie faktu przystąpienia do egzaminu. 4) naruszenie art. 7 kpa w związku z art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych poprzez niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy czyli ustalenia okoliczności wyniku egzaminu oraz czy doszło do naruszeń procedury egzaminacyjnej, które to okoliczności muszą być zbadane w celu zbadania przesłanek będących podstawą wpisu; tj. poprzez nieustosunkowanie się do pisemnych zarzutów zgłaszanych w trakcie postępowania egzaminacyjnego, nieustosunkowanie się do treści odpowiedzi Przewodniczącej Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. w sprawie tychże zarzutów i w konsekwencji niezbadaniu okoliczności faktycznych w sprawie, w sytuacji gdy organ miał uzasadnione wątpliwości co do prawidłowego przebiegu tego egzaminu i możliwość zapoznania się z aktami osobowymi Skarżącej; 5) naruszenie art. 8 kpa m.in. poprzez nieudzielanie wyjaśnień co do podnoszonych na piśmie przez skarżącą w ramach postępowania wątpliwości dot. regulacji zasad przeprowadzania egzaminu radcowskiego ustalonych przez organy samorządu radcowskiego dla osób przystępujących do egzaminu na podstawie uchwały Nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r.; dot. możliwości przeprowadzenia egzaminu poprawkowego lub składania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego; a także poprzez nieuzasadnienie negatywnej oceny uzyskanej z poszczególnych bloków egzaminacyjnych oraz poprzez zignorowanie merytorycznych zarzutów wniesionych w trakcie trwania postępowania egzaminacyjnego przez skarżącą. 6) naruszenie art. 11 kpa i art. 107 kpa poprzez wydanie uchwały odmawiającej wpisu bez zapoznania się z uzasadnieniem negatywnej oceny skarżącej (w protokole części ustnej egzaminu brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia w przeciwieństwie do uzasadnienia ocen z części pisemnej, wyjaśnień nie udzielono skarżącej również podczas ogłaszania wyników egzaminu) nierozpatrzenie zarzutów podnoszonych przez skarżącą dotyczących oceny i przebiegu części ustnej egzaminu (kwestii proceduralnych i merytorycznych tego egzaminu). Wymóg rzetelnego uzasadnienia negatywnej oceny z egzaminu radcowskiego jest przesłanką do odmowy wpisu, a więc faktycznego pozbawienia prawa do wykonywania zawodu. Niedopuszczenie do wykonywania zawodu jako wyjątek od jednej z podstawowych konstytucyjnych wolności i praw ekonomicznych i socjalnych winien być uzasadniony aby umożliwić nadzór właściwych organów państwa nad ograniczaniem tych praw. 7) naruszenie art. 14 i 15 kpa poprzez nieprzeprowadzenie ponownego egzaminu w zakwestionowanym zakresie lub poprzez odmowę zweryfikowania dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną Nr 3 negatywnej oceny w ramach postępowania w sprawie wniosku o wpis na listę radców prawnych. 8) niezastosowanie art. 65 ust. 1 oraz 78 Konstytucji RP tj. przeprowadzenie egzaminu radcowskiego w formie nie przewidującej jakiejkolwiek możliwości odwołania się na żadnym etapie postępowania egzaminacyjnego podczas którego oceniane są umiejętności zdającego, w tym w szczególności możliwości odwołania się od wyników egzaminu części ustnej i możliwości zweryfikowania zasad przeprowadzania egzaminu, w ramach wniosku o wpis na listę radców prawnych, co konsekwencji stanowi, że egzamin radcowski w 2009 r. przeprowadzany byt bez jakiegokolwiek nadzoru nad jego przebiegiem, co jednocześnie stanowi bezprawne ograniczenie konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu; 9) niezastosowanie art. 32 Konstytucji RP poprzez odmowę przeprowadzenia egzaminu ponownego w zakwestionowanym zakresie lub poprzez niedopuszczenie innej formy odwołania od wyników i sposobu przeprowadzenia tego egzaminu w ramach wniosku skarżącej o wpis na listę radców prawnych. Te działania organów samorządu, którym powierzono określone zadania publiczne stanowią dyskryminację osób, które rozpoczęły aplikację radcowską na podstawie naboru w grudniu 2005 r., w tym skarżącej, w stosunku do osób zdających egzamin radcowski w latach ubiegłych (przed rokiem 2009) lub osób, które będą zdawać egzamin radcowski w latach następnych (po roku 2009). 10) ponadto Skarżąca podtrzymuje dotychczasowe twierdzenia zawarte w pismach kierowanych do organów samorządu radców prawnych w sprawie (w piśmie kierowanym do Komisji Egzaminacyjnej Nr 3, wniosku o wpis, odwołaniu od tego wniosku), które znajdują się w aktach sprawy. Jednocześnie skarżąca wniosła o wyrażenie zgody na zawarcie ugody administracyjnej w niniejszej sprawie przed Ministrem Sprawiedliwości z właściwym organem samorządowym. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6 i art. 31 ust. 2a ustawy o radcach prawnych utrzymał w mocy zaskarżoną uchwalę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych prawidłowo uznało, iż zachodzi przeszkoda do wpisu U. R. na listę radców prawnych, gdyż wnioskodawczyni uzyskała z egzaminu radcowskiego negatywny wynik. Organ zaaprobował stanowisko Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, iż organ wpisowy przy badaniu spełnienia przesłanek do wpisu na listę radców prawnych nie ma uprawnienia do korygowania ocen wystawionych kandydatowi w czasie egzaminu radcowskiego przez Komisję Egzaminacyjną. Minister Sprawiedliwości uznał, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek niezbędnych do wpisu na listę radców prawnych wynikających z treści art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości U.R. wniosła o jej uchylenie oraz o zwrócenie się na podstawie art. 193 Konstytucji RP z pytaniem prawnym w przypadku powzięcia przekonania o niekonstytucyjności aktów będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Skarżąca podtrzymała dotychczasowe zarzuty, akcentując naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 77, 80 kpa a także: - naruszenie art. 12 kpa i art. 35 ust. 3 kpa poprzez nieuzasadnione dwukrotne przedłużenie postępowania, podczas gdy postępowanie dowodowe organu ograniczyło się praktycznie do zapoznania z uzasadnieniem uchwały Prezydium KRRP i powtórzeniem wniosków i uzasadnienia tej uchwały, bez przeprowadzenia jakichkolwiek innych dowodów , w tym wniosku skarżącej, bez odniesienia się do wyjaśnień i twierdzeń skarżącej i podnoszonych przez nią argumentów, o czym skarżąca mogła się dopiero dowiedzieć po zapoznaniu się z uzasadnieniem decyzji w sprawie; - naruszenie art. 13 ust. 2 kpa poprzez niepodjęcie działań zmierzających do zawarcia ugody, do których zobowiązany był organ lub w przypadku, gdy zdaniem organu, strony nie mogły zawrzeć ugody, nieodniesienie się do wniosku skarżącej o zawarcie ugody (nieuzasadnienie stanowiska w kwestii zdolności do zawarcie ugody przez samorząd radcowski) - naruszenie art. 6 kpa poprzez odstąpienie od bezpośredniego zastosowania Konstytucji RP wobec braku norm ustawowych bądź wydanych na ich podstawie innych aktów prawnych określających sposób wnoszenia odwołań w związku z tym uczestniczeniem w tym konkretnym egzaminie radcowskim i w związku z tym nieuzasadnione prawnie ograniczenia praw i wolności człowieka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalony ostatecznie negatywny wynik egzaminu radcowskiego przesądza o niedopuszczalności z tego powodu dokonania wpisu na listę radców prawnych, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych na listę może być wpisany ten, kto odbył w RP aplikację radcowską i złożył z wynikiem pozytywnym egzamin radcowski. Ostateczność ustalenia wyniku z egzaminu, wyłącza zdaniem Sądu, dopuszczalność badania prawidłowości ustalenia tego wyniku w odrębnym postępowaniu o wpis na listę radców prawnych. Zdaniem Sądu, brak możliwości odwołania się od wyników egzaminu radcowskiego w żaden sposób nie usprawiedliwiały wpisania na listę radców prawnych z pominięciem wymagania określonego w art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych a więc pozytywnego wyniku przedmiotowego egzaminu. Nie było również możliwości zawarcia ugody ze skarżącą i wpisania jej na listę radców prawnych, gdyż nie było ku temu podstaw prawnych. Ugoda taka byłaby niedopuszczalna. W rozpatrywanej sprawie zasady zdawania egzaminu radcowskiego, w szczególności zakres egzaminu radcowskiego, sposób jego przeprowadzenia, sposób oceny oraz sposób przygotowania pytań i zadań ustalała Krajowa Rada Radców Prawnych (v. art. 16 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze (...) Dz. U. 2009 r. Nr 37 poz. 286). Wykonując powyższą regulację prawną, Krajowa Rada Radców Prawnych w uchwale z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] ustaliła zasady obowiązujące aplikantów, którzy zdali egzamin konkursowy na aplikację przed dniem 1 października 2006 r. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nieprawidłowości w postępowaniu egzaminacyjnym oraz odpowiedzi udzielonej skarżącej przez Przewodniczącą Komisji Egzaminacyjnej Nr w piśmie z [...] listopada 2009 r. należy stwierdzić, że w świetle zgromadzonego materiału nie nasuwa zastrzeżeń Sądu stanowisko Przewodniczącej Komisji, że nie doszło do naruszenia procedury egzaminacyjnej. W aktach sprawy znajduje się bowiem protokół z części ustnej egzaminu, który zgodnie z podpisami członków składu Komisji Egzaminacyjnej odbył się przed wymaganym składem 7-osobowym Komisji (vide: § 3 pkt 2 Uchwały Nr [...]). Zgodnie natomiast z § 22 pkt 20 w/w uchwały, po wystawieniu ocen Komisja prosi aplikanta na salę i odczytuje wyniki części ustnej i części pisemnej egzaminu radcowskiego jednocześnie informując o wyniku egzaminu radcowskiego. W myśl § 3 pkt 2 powyższej uchwały część pisemna i ustna egzaminu radcowskiego odbywa się przed 7-osobowym składem Komisji Egzaminacyjnej, który wyznacza Przewodniczący Komisji. Z zestawienia przytoczonych przepisów § 3 pkt 2 oraz § 22 pkt 20 przedmiotowej uchwały wynika bezspornie, że nieobecność jednego z członków Komisji podczas ogłaszania wyniku egzaminu nie naruszała procedury zasad przeprowadzania egzaminu radcowskiego. Rację miała więc Przewodnicząca Komisji uznając, że nieobecność radcy prawnego E. C. podczas ogłaszania wyniku przedmiotowego egzaminu nie miała wpływu na ocenę dokonaną uprzednio przez Komisję Egzaminacyjną w pełnym składzie – a w konsekwencji na wynik egzaminu radcowskiego skarżącej. Mając na uwadze powyższe skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ppsa.