VI SA/Wa 2189/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant ref. staż. Patrycja Młynarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2019 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – dalej "k.p.a." w związku z art. 65 pkt 1 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1184), po rozpatrzeniu odwołania S. S. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] czerwca 2019 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z [...] marca 2019 r. w sprawie odmowy wpisu S. S. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Wnioskiem z 4 grudnia 2018 r. S. S., w związku z odbyciem aplikacji adwokackiej i uzyskaniem pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o wpis na listę adwokatów. Załączył m. in. dane o karalności z Krajowego Rejestru Karnego na dzień [...] grudnia 2018 r., z których wynikało, że nie figuruje w rejestrze osób karanych. W toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy obejmujący m. in. odpis wyroku Sądu Rejonowego w O. z [...] kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt [...] zasądzającego od skarżącego na rzecz [...] Izby Adwokackiej w K. kwotę w wysokości 12 089 złotych z tytułu opłat za aplikację oraz odpis wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalającego apelację skarżącego w tej sprawie, odpis wyroku Sądu Rejonowego w O., Wydział II Karny z [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt [...] skazującego skarżącego za przestępstwo z art. 178a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1950 ze zm.) – dalej "k.k." i odpis wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w O. Wydział II Karny z [...] czerwca 2015 r., sygn. akt [...] skazującego skarżącego za przestępstwo z art. 244 k.k. i odpis utrzymującego ten wyrok w mocy odpis wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] grudnia 2015 r., sygn. akt [...]. Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z [...] marca 2019 r. odmówiono uwzględnienia żądania skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, czego wymaga art. 65 pkt 1 Prawa i adwokaturze. Oceniono, że wprawdzie skazania skarżącego za popełnione przestępstwa uległy już zatarciu, nie zmienia to jednak negatywnej oceny etyczno-moralnej. Co więcej, uchylanie się przez wiele od obowiązku w uiszczaniu opłat na rzecz samorządu adwokackiego stanowi negatywną prognozę co do prawidłowego wykonywania obowiązków nałożonych przez samorząd. W wyniku wniesionego odwołania, uchwałą z [...] czerwca 2019 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy wskazując, że skarżący nie spełnia unormowanej w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze przesłanki warunkującej uzyskanie prawa do wykonywania tego zawodu. Na skutek odwołania od tej uchwały, Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Wyjaśnił, że z faktu zatarcia skazania nie wynika automatycznie to, iż skarżący odzyskał dobre imię. Zatarcie skazania jako fikcja prawna nie uchyla tego, że skarżący nie popełnił przypisanych mu w wyrokach karnych czynów. Okoliczności te z kolei powodują, że istnieje przeszkoda w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata, bowiem kandydat nie spełnia przesłanki nieskazitelnego charakteru. Za odmową uwzględnienia odwołania przemawiała także negatywnie oceniona przez organ postawa skarżącego wyrażająca się w niewywiązywaniu się z obowiązku ponoszenia opłat za aplikację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. S. zaskarżył powyższą decyzję w całości. Zarzucił jej naruszenie art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 7 i art. 8 k.p.a., a także art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Powołał się na zawartą z Okręgową Radą Adwokacką w K. ustną umowę, zgodnie z którą spłata zobowiązań w na rzecz samorządu miała być odroczona do chwili uzyskania wpisu na listę adwokatów. Podniósł, iż kierował liczne prośby o zwolnienie z opłat za odbywanie aplikacji, przez wiele miesięcy nie miał patrona. Wskazał na brak możliwości zatrudnienia. Zauważył, że obecnie jego zachowanie jest nienaganne, a zaskarżona decyzja stanowi wyraz braku równości w dostępie do zawodu adwokata. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sprawując kontrolę legalności decyzji Sąd nie dopatrzył się w niej ani wad kwalifikowanych ani też uchybień przepisów prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź naruszeń prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). W pierwszej kolejności podkreślić należy, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo, zebrano wyczerpujący w tym celu materiał dowodowy. Nie naruszono zatem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Na podkreślenie zasługuje to, że wydana w sprawie decyzja jest przygotowana starannie. Zwięzłe, pozbawione zbędnych elementów, acz jednocześnie przekonujące, adekwatne do okoliczności sprawy uzasadnienie, "w punkt" ujmujące istotę sprawy nie nasuwa żadnych wątpliwości co do spełnienia stawianych przez art. 107 § 3 k.p.a. wymagań. Poprzedzające wydanie tego aktu postępowanie było zaś prowadzone rzetelnie, z poszanowaniem zasady budowy zaufania, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi, przeprowadzenie dowodów z treści wydanych przeciwko skarżącemu wyroków nie narusza art. 75 § 1 k.p.a. Przeciwnie – tego rodzaju czynności procesowe należy ocenić jako zgodne z zasadą prawdy obiektywnej i pożądane w świetle powinności poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych. Sporna w tej sprawie stała się wykładnia art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, stanowiącego podstawę odmowy uwzględnienia żądania strony. Od razu powiedzieć trzeba, że w zaskarżonej decyzji dokonano prawidłowej interpretacji tego przepisu i jego należytego zastosowania. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył – po odbyciu aplikacji adwokackiej – egzamin adwokacki. Jeżeli więc chodzi o uzyskane wykształcenie, w tym zawodowe, spełnił warunki do ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Jednakże, wykształcenie nie stanowi samoistnej przesłanki dostępu do zawodu adwokata. Przeciwnie, ustawodawca w poszczególnych punktach art. 65 Prawa o adwokaturze, ustanowił szereg warunków, których dopiero łączne spełnienie umożliwia uzyskanie dostępu do zawodu adwokata. Jest to w pełni zrozumiałe, gdy uwzględnimy szczególny charakter tego zawodu jako zawodu zaufania publicznego, a więc "profesji o szczególnej, podlegającej ochronie prawnej nazwie, związanej z ingerencją w prawa i obowiązki innych podmiotów poprzez przyjmowanie od nich informacji dotyczących faktów z życia osobistego i obowiązku zachowania w tym względzie tajemnicy, wykonywanej pod pieczą samorządu zawodowego nie dla zysku, ale dla zaspokojenia interesu publicznego przez osoby starannie wyselekcjonowane i legitymujące się wysokim poziomem etycznym, jak i wiedzą merytoryczną" – tak P. Kuczma, Adwokat jako zawód zaufania publicznego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Palestra 2012/3-4/146-157. Tak rozumianą istota zawodu adwokata wyrażają także wskazane w art. 1 Prawa o adwokaturze cele działania adwokatury, do których zaliczono udzielanie pomocy prawnej, współdziałanie w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz kształtowanie i stosowanie prawa. Nie stanowią one pustego postulatu, lecz konkretne obowiązki członków adwokatury, determinujące zarazem ich niezbędne przymioty. Adwokat cieszyć się zatem musi zaufaniem nie tylko klienta, bo te jest kwestia indywidualna, ale suwerena, który powierza mu realizację określonych, zakodowanych w klauzuli państwa prawa wartości. Z tego powodu nie jest wystarczające to, by kandydat ubiegający się o dostęp do zawodu adwokata legitymował się formalną niekaralnością, ale także by – jak stanowi art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze – charakteryzował się wyższym standardem cech osobistych, uznawaną powszechnie za pozytywną postawą życiową. Na marginesie, istnieją w rodzimym systemie kategorie działalności gospodarczej czy zawodowej, dla których wykonywania wymaganiu niekaralności nie towarzyszą tego rodzaju warunki dodatkowe, czego przykładem jest choćby prowadzenie stacji diagnostycznej (art. 83 ust. 34 pkt 3 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, Dz. U. z 2020 r., poz. 110). S. S. wprawdzie zdał egzamin adwokacki i legitymuje się czystą kartą karną, jednakże nie można powiedzieć, że cechuje go nieskazitelny charakter bądź rękojmia należytego wykonywania zawodu. Wskazane przesłanki mają charakter ocenny i wymagają relatywizacji do okoliczności konkretnej sprawy, a właściwie cech osobistych skarżącego. W szczególności o braku spełnienia tych warunków świadczyć może uprzednie skazanie za czyn zabroniony pod groźbą kary, nawet jeśli uległo już zatarciu. Należąca do gałęzi prawa karnego, uregulowana w art. 106 i nast. k.k. instytucja zatarcia skazania polega na wprowadzeniu "(...) fikcji prawnej, że do popełnienia przestępstwa w ogóle nie doszło." (tak SN w wyroku z 14 grudnia 2017 r., sygn. akt III KK 477/17, LEX nr 2483632). Jej skuteczność ujawnia się w pełnym zakresie w postępowaniu karnym, w którym podczas wyrokowania nie można kierować się uprzednim, zatartym już skazaniem. Zatarcie skazania nie świadczy jednak o tym, iż materialnie czynu nie popełniono, więc że w innego rodzaju postępowaniach fakt ten nie będzie brany pod uwagę. Może i powinien on być analizowany, jeżeli rzutuje na rozstrzygnięcie określonej sprawy indywidualnej. W tym celu organ stosujący prawo musi dokonać jego samodzielnego znaczenia w kontekście wynikających z ustawy przesłanek wydawanej decyzji (zob. na ten temat też wyrok Sądu Najwyższego z 13 września 2017 r., sygn. akt SNO 26/17, LEX nr 2401089). Skarżący kilka lat temu dopuścił się nacechowanego wyjątkowo negatywną oceną społeczną przestępstwa jazdy samochodem w stanie nietrzeźwości, czym wyczerpał dyspozycję art. 178a § k.k. Nie koniec jednak na tym, bo w nieodległym od tego czasie naruszył wynikający z powyższego skazania zakaz sądowy prowadzenia pojazdów, wypełniając tym razem hipotezę normy sankcjonowanej z art. 244 k.k. Postępowanie skarżącego było zatem wysoce naganne i bezsprzecznie kłóci się z pojęciem nieskazitelności charakteru. Co więcej, ostatni z wyroków skazujących uprawomocnił się 29 grudnia 2015 r., a wymierzona wówczas skarżącemu kara sześciu miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na dwa lata została wykonana z dniem [...] grudnia 2017 roku, a zatarcie skazania – w myśl art. 76 § 1 k.k. – nastąpiło [...] czerwca 2018 r. Już w końcu 2018 r., więc około pół roku po tym fakcie skarżący wystąpił z wnioskiem o wpis na listę adwokatów. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że popełnienie przestępstwa przekreśla dążenia zawodowe jednostki na całe życie, zwłaszcza gdy zostało popełnione w młodości bądź wieku średnim. Ważne jest też niewątpliwie to, z jakiego rodzaju czynem mamy do czynienia i jakie były okoliczności jego popełnienia, motywacja sprawcy, itp. Aby jednak spełnić przesłankę nieskazitelnego charakteru i w ślad za tym – dać rękojmię należytego wykonywania zawodu – musi upłynąć czas odpowiedni na to, by ubiegający się o wpis na listę adwokatów swoją postawą, zachowaniem zdołał wykazać, że wymagane ustawowo warunki zostały spełnione. Do tego wymagany jest upływ znacznego czasu, o wiele dłuższy niż – jak w niniejszej sprawie – pół roku od zatarcia skazania, zwłaszcza mając na uwadze szkodliwy społecznie charakter popełnionego czynu i postępowanie wbrew nałożonemu przez sąd karny obowiązkowi zakazu prowadzenia pojazdów. Ocena w tym zakresie jest kwestią indywidualną i będzie zależała od zdarzeń przyszłych dotyczących postawy skarżącego. Pewną wytyczną może być to, że ustawodawca wyznaczył okres aż dziesięciu lat, który upłynąć musi pomiędzy wydaleniem z adwokatury a możliwością ponownego ubiegania się o wpis na listę adwokatów (art. 82 ust. 2 Prawa o adwokaturze), a przecież wydalenie nie musi stanowić konsekwencji popełnienia przestępstwa. Drugi aspekt tej sprawy dotyczy uchylania się przez skarżącego od obowiązku pokrywania należnych wobec samorządu adwokackiego opłat. Także w tej kwestii nie można zarzucić organom błędu w ustaleniach faktycznych, wad w ocenie dowodów, czy wreszcie – skutków dla wyniku postępowania tych zdarzeń. Zasadnie wskazano, że sposób wywiązywania się ze wskazanej powinności świadczy o stosunku aplikanta do samorządu, którego przecież pragnie być częścią. Skarżący jest już osobą dojrzałą i nie można doszukać się w jego sytuacji żadnych podstaw do tego, by nie był zdolny do wysiłku pokrycia opłat za aplikację. Podkreślić należy, że powództwo zostało wytoczone wiele lat po ukończeniu aplikacji, co tylko może świadczyć o tym, że skarżący miał szansę na polubowne zakończenie zaistniałego co do płatności sporu. Osoba, która pretenduje do tego, by jej charakter nosił znamię nieskazitelności unika popadania w zadłużenie, o ile tylko – z przyczyn obiektywnych – nie jest pozbawiona możliwości zarobkowania i pozyskania stosownych środków. Podawane przez skarżącego okoliczności dotyczące niemożności uzyskania pracy w instytucjach publicznych, nawet jeżeli istotnie miały lub mają wciąż miejsce, nie stoją przecież na przeszkodzie temu, by poszukiwał zatrudnienia w sektorze prywatnym. W szczególności nie stanowił takiej przeszkody brak patrona – umowie patronatu nie zawsze przecież towarzyszy nawiązanie stosunku pracy. Końcowo warto zwrócić uwagę, że przecież do istoty zawodu adwokata, o którego wykonywanie skarżący się ubiega, należy wzmożona aktywność w poszukiwaniu klientów i spraw, które można mu powierzyć, zwłaszcza na tak przesyconym już przecież rynku usług prawniczych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.