VI SA/Wa 2205/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2015 r. sprawy ze skargi M.C. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego M.C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w Radomiu z dnia [...] grudnia 2013 roku w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich M. C. (zwanego dalej skarżącym"). Niniejsza uchwała została podjęta na podstawie art. 58 pkt. 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.), zwaną dalej poa oraz art. 138 § 1 k.p.a. Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący został wpisany na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w Radomiu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej: ORA) w Radomiu z dnia [...] listopada 2012 roku i wobec braku sprzeciwu ze strony Ministra Sprawiedliwości odnośnie wpisu, złożył ślubowanie w dniu [...] stycznia 2013 roku. Na zakończenie I roku szkoleniowego odbyło się kolokwium roczne z zakresu bloku przedmiotów prawa karnego. Z przeprowadzonej w dniu [...] października 2013 roku części pisemnej kolokwium skarżący otrzymał ocenę niedostateczną i nie został dopuszczony do części ustnej i w dniu [...] listopada 2013 roku przystąpił do kolokwium rocznego poprawkowego, zaliczając część pisemną na ocenę dostateczną. Dopuszczony do części ustnej, która odbyła się w dniu [...] listopada 2013 roku, otrzymał zarówno z zakresu prawa karnego materialnego, jak również z zakresu procedury karnej oceny niedostateczne. Następnie w dniu [...] grudnia 2013 roku wpłynęły do ORA w Radomiu dwa wnioski skarżącego: - o wyrażenie zgody na powtarzanie I roku szkolenia, - o wyrażenie zgody na przeniesienie odbywania aplikacji adwokackiej z Radomia do Warszawy. Ponieważ w tym samym dniu odbywało się posiedzenie ORA w Radomiu, a w pkt II porządku była przewidziana "Informacja Kierownika Szkolenia Aplikantów Adwokackich o wynikach przeprowadzonego kolokwium rocznego pierwszego i drugiego roku szkoleniowego aplikantów adwokackich", pisma te zostały skierowane na posiedzenie. Na początku posiedzenia dokonano zmiany pkt III porządku obrad poprzez jego rozszerzenie poprzez rozpoznanie wniosków Kierownika Szkolenia Aplikantów Adwokackich o skreślenie dziesięciu aplikantów adwokackich z listy aplikantów Izby Adwokackiej w Radomiu z uwagi na nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. W pkt. II obrad ORA w Radomiu postanowiła wszcząć postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów wymienionych dziesięciu aplikantów i zapoznała się z wszelkimi dokumentami znajdującymi się w aktach osobowych wszystkich tych osób. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2013 roku ORA w Radomiu skreśliła skarżącego z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w Radomiu z uwagi na jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu tej uchwały poddano wnikliwej ocenie prace sporządzone przez skarżącego zarówno w trakcie pisemnej części kolokwium, jak również kolokwium poprawkowego, co doprowadziło do wniosku, że nie opanował on w dostatecznym stopniu wiedzy z zakresu bloku prawa karnego, a zatem jest on nieprzydatny do wykonywania zawodu adwokata. Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie: - art. 79 ust. 2 p.o a. w zw. z § 9 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez jego błędną wykładnię w związku z przyjęciem, że negatywny wynik z kolokwium jest samoistną przesłanką do skreślenia z listy aplikantów, - § 9 ust. 5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej poprzez uniemożliwienie złożenia w wyznaczonym terminie wyjaśnień przed podjęciem przez ORA w Radomiu uchwały, co w konsekwencji doprowadziło również do naruszenia art. 7 § 1 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej) oraz art. 10 § 1 k.p.a. (zasada wysłuchania stron), - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia wszystkich pozytywnych opinii z odbytych praktyk w prokuraturze i sądach oraz opinii patrona, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przyczyn, dla których ORA w Radomiu odmówiła wiarygodności i mocy dowodowej opiniom z odbytych przez odwołującego praktyk wydanych przez sędziów i prokuratorów oraz opinii patrona, - art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 3 k.p.a. poprzez udział w głosowaniu nad uchwałą Wicedziekana ORA w Radomiu, który był równocześnie przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej w zakresie kolokwium dla aplikantów I roku aplikacji oraz dokonywał oceny prac pisemnych i odpowiedzi w części ustnej kolokwium, co mogło wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w powyższej kwestii. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej rozpoznając odwołanie skarżącego na posiedzeniu w dniu [...] kwietnia 2014 r. odniosło się do naruszenia przepisu art. 79 ust. 2 p.o.a. w związku z treścią § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej. Zdaniem Prezydium, wykonywanie zawodu adwokata polega na świadczeniu profesjonalnych usług prawnych wymagających posiadania bogatej i ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa. Wyznacznikiem sposobu realizacji w trakcie aplikacji przez aplikanta obowiązku w zakresie podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej są oceny uzyskane z kolokwium z dziedziny prawa, które było przedmiotem zajęć seminaryjnych w okresie poprzedzającym kolokwium. Ocena z kolokwium ma też istotne znaczenie dla dalszego przebiegu aplikacji. Pozytywne oceny z kolokwium świadczą nie tylko o celowości dalszego kształcenia, ale są warunkiem koniecznym decydującym o możliwości przystąpienia aplikanta do egzaminu końcowego. Dlatego też w ocenie Prezydium, ORA w Radomiu miała podstawy do skreślenia skarżącego z listy aplikantów z powodu nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata, skoro nie zaliczył zarówno kolokwium rocznego, jak również kolokwium rocznego poprawkowego, a w powołanym wyżej protokole posiedzenia z dnia [...] grudnia 2013 roku znajduje się stwierdzenie, że ORA w Radomiu zapoznała się ze wszelkimi dokumentami, znajdującymi się w aktach osobowych wszystkich aplikantów, wobec których wszczęto postępowanie w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich, a więc oceniła cały materiał dowodowy, którym dysponowała. Prezydium odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a., wyjaśniło, że pismem z dnia [...] lutego 2014 roku skarżący został poinformowany o możliwości przejrzenia akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i skorzystał on z tych uprawnień, zapoznając się z zebranym materiałem dowodowym. Skarżący nie skorzystał natomiast z możliwości wypowiedzenia się na piśmie, jak również zgłoszenia żądań. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów art. art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Prezydium stanęło na stanowisku, że nie są uzasadnione, bowiem zgodnie z protokółem posiedzenia ORA w Radomiu w dniu [...] grudnia 2013 roku - przed podjęciem uchwały zapoznano się z całym materiałem dowodowym. W sprawie niniejszej ORA w Radomiu nie naruszyła przepisu art. 107 § 3 k.p.a. odmawiając wiarygodności przedłożonym opiniom, gdyż w żadnym stopniu nie zrównoważyły one faktu niezaliczenia kolokwiów i nie mogą wpłynąć na ocenę braku niezbędnej wiedzy prawniczej, wymaganej od aplikanta adwokackiego na tym poziomie aplikacji. Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie w całości uchwały o Okręgowej Rady Adwokackiej w Radomiu z dnia [...] grudnia 2013 r. jak również uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2014r., oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Uchwale zarzucił naruszenie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w związku z § 9 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez jego błędną wykładnię w związku z przyjęciem, że negatywny wynik z kolokwium jest samoistną przesłanką do skreślenia z listy aplikantów. Zdaniem skarżącego organ nie przeprowadził postepowania wyjaśniającego w sprawie w odniesieniu do jego osoby, jak również pozostałych osób, które zaskarżoną uchwałą zostały skreślone z listy aplikantów. Prezydium i ORA w Radomiu nie przeprowadziły analizy zgromadzonych w sprawie niniejszej dokumentów, jak również nie wyjaśniły dlaczego cześć materiału dowodowego nie została uwzględniona na etapie rozpoznawania sprawy. Zdaniem skarżącego, zgodnie z art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. W ocenie skarżącego, zawarte w cytowanym przepisie słowo "może" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji wydawanej we wskazanym przedmiocie. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygania przez organ, albowiem jest on zobowiązany posługiwać się zgodnymi z prawem kryteriami, a celem ich zastosowania wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny. Jak podkreślił skarżący, Okręgowa Rada Adwokacka w Radomiu jak również Prezydium NRA przyjęły, iż wobec regulacji zawartej w § 9 ust. 3 Regulaminu, ziszczenie się jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w niniejszej sprawie - negatywny wynik kolokwium rocznego, automatycznie powoduje skutek w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich. W efekcie podmioty te wyłączyły celowość dokonywania ustaleń w zakresie innych okoliczności dotyczących rokowań odnośnie przydatności do wykonywania zawodu adwokata, a taka wykładnia w istocie zmienia charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze z uznaniowej na związaną. W odpowiedzi na skargę Prezydium wniosło o jej uwzględnienie, albowiem organ I instancji wydał zaskarżoną uchwałę z naruszeniem zasady określonej w art. 10 k.p.a. oraz § 9 ust. 4, 5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej. Skarżący nie został poinformowany o wszczęciu postepowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Nie złożył także wyjaśnień, gdyż uchwała o skreśleniu z listy aplikantów adwokackich została podjęta na tym samym posiedzeniu ORA w Radomiu, na którym wszczęto postępowanie wobec niego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej także jako p.p.s.a.). Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała jak i utrzymana nią w mocy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w Radomiu z dnia [...] grudnia 2013 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przede wszystkim należy wskazać, że skarżący na etapie odwołania trafnie zarzucił Okręgowej Radzie Adwokackiej w Radomiu naruszenie art. 10 k.p.a. i § 9 ust. 4 i 5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej. W myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z § 9 ust. 4 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej aplikanta adwokackiego zawiadamia się niezwłocznie o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu, natomiast § 9 ust. 5 ww. Regulaminu nakazuje okręgowej radzie adwokackiej umożliwienie aplikantowi złożenie w wyznaczonym terminie wyjaśnień, które mogą mieć formę pisemną lub ustną, jak również może umożliwić wydanie dodatkowej opinii patronowi oraz kierownikowi szkolenia. Organ I instancji uchybił powyższym przepisom, albowiem z uwagi na to, że wszczęcie postępowania w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich nastąpiło na tym samym posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej w Radomiu co została podjęta uchwała o skreśleniu, skarżący nie został poinformowany niezwłocznie o wszczęciu tegoż postępowania jak również nie mógł przedstawić swojego stanowiska w sprawie. Niezależnie od powyższego skoro do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o umożliwienie mu powtarzania roku szkoleniowego, wniosek ten winien być rozpoznany przed skreśleniem go z listy aplikantów. Kolejnym uchybieniem organu I instancji było to, iż uchwała z dnia [...] grudnia 2013 r. zapadła bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności w sprawie przez co doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Zasadnie skarżący podnosi, że organy dokonujące skreślenia go z listy aplikantów oparły się jedynie na negatywnym wyniku kolokwium całkowicie nie uwzględniając opinii z odbytych praktyk, wydanych przez sędziów i prokuratorów a także opinii patrona. W świetle art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze uchwała w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów należy do uchwał uznaniowych. Świadczy o tym słowo "może" użyte w tym przepisie. Z tego względu, aby uniknąć zarzutu dowolności Okręgowa Rada Adwokacka w Radomiu winna zbadać sprawę wszechstronnie i wnikliwie zaś zajęte stanowisko w sprawie należycie uzasadnić. Powyższe stwierdzone wyżej uchybienia w działaniu organów skutkowały uchyleniem zaskarżonej uchwały jak i utrzymanej nią w mocy uchwały organu I instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie jak w pkt 2 i 3 Sąd oparł na art. 152 i 200 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę Okręgowa Rada Adwokacka w Radomiu zapewni skarżącemu czynny udział w postępowaniu oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w kierunku wskazanym przez Sąd a następnie w zależności od poczynionych ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie, które należycie uzasadni.