VI SA/Wa 2211/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz rzecznika patentowego P. K. [...] przy ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu: - kwotę 732 (siedemset trzydzieści dwa) złote, w tym: kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem opłaty i kwotę 132 (sto trzydzieści dwa) złote tytułem 22 % podatku od towarów i usług oraz - kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków pełnomocnika. W podaniu z dnia [...] sierpnia 2000 r. W. M. zwany dalej Zgłaszającym złożył do Urzędu Patentowego RP wniosek o udzielenie patentu na wynalazek pt. "Sygnalizator wypadków oraz awarii". Zgłoszenie zostało oznaczone kolejnym numerem P 342172. Do wniosku dołączono 1 zastrzeżenie patentowe, opis i skrót opisu. Z treści jedynego zastrzeżenia patentowego wynika, że obejmuje ono "wykorzystanie fal radiowych do oznaczania unieruchomionych pojazdów na drodze, do sposobu informacji innych użytkowników drogi o zaistniałym wypadku oraz oznaczania pociągu w celu akustycznej orientacji w terenie." Z treści opisu wynika, że przedmiotem wynalazku jest urządzenie sygnalizujące nadjeżdżającym kierowcom z odległości 500-1000 m wypadki oraz awaryjne zatrzymania pojazdów na drodze. Propozycja polega na zastąpieniu trójkąta ostrzegawczego urządzeniem radiowym nadawczo-odbiorczym, które nadawałoby sygnał w postaci fal radiowych-przerywany o narastającym natężeniu lub częstotliwości w miarę zbliżania się do nadajnika. Nadajnik instalowany byłby na stałe i uruchomiany automatycznie wyłącznikiem wstrząsowym. Wzorem do budowy może być japońska zabawka do poszukiwań towarzyskich. Dla sytuacji awaryjnych przewidziany jest inny sygnał np. SOS, który byłby uruchamiany ręcznie. Sygnał wyprowadzony jest przewodem z nadajnika i wprowadzony do wzmacniacza urządzenia nagłaśniającego lub bezpośrednio z sygnalizatora. Sygnalizator zasilany jest prądem z akumulatora. Sygnalizator można instalować także w pociągach, aby informował kierowców o zbliżaniu się pociągu do przejazdu. W skrócie opisu zawarta jest informacja, że sygnalizator montowany jest na stałe w pojeździe dopuszczonym do ruchu i podłączony do akumulatora, uruchamiany jest automatycznie i w momencie zaistnienia wypadku nadaje sygnał radiowy odbierany przez wszystkich kierowców znajdujących się w zasięgu nadajnika w postaci sygnału akustycznego i migającej czerwonej diody. W wyniku badania wynalazku organ stwierdził brak ujawnienia istoty wynalazku. Działając na podstawie art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej /Dz. U. Nr 119 z 2003 r. poz. 1117/, dalej zwanej p.w.p., organ pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. zawiadomił zgłaszającego, że zgłoszenie w całości nie spełnia wymogów z art. 10 i 26 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /t.j. Dz. U. Nr 26 z 1993 r. poz. 117/, dalej zwanej ustawą o wynalazczości, która w sprawie niniejszej ma zastosowanie, ponieważ przedmiot zgłoszenia nie został przedstawiony w sposób dostatecznie ujawniający istotne dane potrzebne do jego zrealizowania. Tytuł zgłoszenia wskazuje, że chodzi o "urządzenie", jednak w jedynym zastrzeżeniu całkowicie brak cech konstrukcyjnych urządzenia, usytuowania poszczególnych części oraz ich powiązania. W zastrzeżeniu patentowym także "sposób" nie jest ujawniony poprzez czynności techniczne i całkowity brak podania środków technicznych do realizacji tych czynności. Zdaniem organu zgłoszenie stanowi jedynie idee i zbiór ogólnych założeń. Organ wskazał na art. 37 p.w.p. i wynikającą z niego niedopuszczalność zmiany istoty wynalazku wykraczającej poza ujawnienie dokonane w dniu zgłoszenia, a także nieusuwalność przeszkody polegającej na niedostatecznym ujawnieniu patentu w ramach tego samego zgłoszenia. W odpowiedzi zgłaszający wyjaśnił, że urządzenie jest banalnie proste i podawanie cech konstrukcyjno układowych, byłoby wyważaniem otwartych drzwi. Wyjaśnił działanie urządzenia i korzyści płynące z jego wdrożenia oraz możliwość wykorzystania telefonu komórkowego do jego skonstruowania. Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Urząd Patentowy działając na podstawie art. 26 i art. 10 ustawy o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. i 49 ust. 1 p.w.p. odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sygnalizator wypadków oraz awarii". W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgłoszenie nie spełnia ustawowych warunków, a ewentualne poprawki wykraczałyby poza to, co zostało ujawnione jako przedmiot rozwiązania w opisie w dniu zgłoszenia. Brak zatem uzasadnienia do wzywania zgłaszającego w trybie art. 46 p.w.p. do wprowadzania poprawek i uzupełnień. Zgłaszający nie wykazał, że zgłoszenie posiada wymagane cechy konstrukcyjne. Urząd nie udziela ochrony na samą ideę, a tylko na konkretne, ujawnione rozwiązania scharakteryzowane cechami technicznymi tj. usytuowaniem poszczególnych części i ich wzajemnym powiązaniem /w kategorii "urządzenie"/ oraz czynnościami oddziaływującymi na materię /w kategorii "sposób"/. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniósł W. M.. W odwołaniu przedstawił dalsze wyjaśnienia dotyczące prostoty i przydatności urządzenia i wskazał, że dla elektronika jego skonstruowanie z wykorzystaniem telefonu komórkowego, radio-telefonu, walkie-talkie, CB radio, modeli sterowanych radiem jest banalnie proste, a przeciętnie zdolny konstruktor może je zrealizować. Nonsensem jest żądanie przedstawiania schematów przed otrzymaniem z Urzędu Telekomunikacji pasma nadawania, do którego należy dostosować konstrukcję. W toku ponownego postępowania Urząd Patentowy zawiadomił, że pomysł nie jest nowy w świetle stanu techniki znanego z opisów patentowych US 5 969 598, JP 11167689 i wezwał do wypowiedzenia się. Zgłaszający nie odpowiedział na wezwanie. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] działając na podstawie art. 26 i art. 10 ustawy o wynalazczości oraz 315 ust. 3 p.w.p. i 245 ust.1 p.w.p. Urząd Patentowy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i wskazał na brak dostatecznego ujawnienia rozwiązania w dokumentacji zgłoszeniowej, co stoi na przeszkodzie udzieleniu patentu. Skargę na powyższą decyzję złożył W. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przedstawił swoje urządzenie i wskazał, że jego konstrukcja jest dawno znana i powszechnie używana. Wskazał na możliwość zastosowania telefonu komórkowego do jego realizacji i wyjaśnił, że wystarczy dostosować moc i pasmo nadawania nadajnika i odpowiednio podłączyć sygnalizator. Schemat urządzenia nadawczo odbiorczego jest kanonem nauki i podanie jakichkolwiek parametrów byłoby nonsensem i marnotrawieniem pieniędzy. Urząd powinien wskazać na niedopowiedzenie i podpowiedzieć jak to zrobić, a nie bezdusznie odrzucać zgłoszenie. Średnio zdolny elektronik jest w stanie zbudować urządzenie z telefonu komórkowego, które będzie działać, choć nie z założonymi parametrami. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosił o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie obu decyzji. Zarzucał naruszenie prawa materialnego tj. art. 26 ustawy o wynalazczości oraz naruszenie art. 9 kpa i wskazał na obowiązek czuwania, aby strona nie poniosła szkody na skutek nieznajomości prawa oraz obowiązek udzielania wszechstronnej pomocy. Urząd powinien wskazać na konieczność skorzystania z pomocy rzecznika patentowego, co uchroniłoby skarżącego od poniesienia szkody związanej ze zbędnymi kosztami postępowania zakończonego odmową. Wskazał, że w ocenie skarżącego z treści opisu można wyprowadzić zespół środków technicznych oraz ich wzajemne powiązanie tworzących "sygnalizator wypadków oraz awarii" lub sposób sygnalizacji wypadków oraz awarii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej zwana p.p.s.a./. W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] października 2007 r., oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] lutego 2007 r., nie naruszają prawa. Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 316 ust. 4 p.w.p. postępowanie związane ze zgłoszeniem wynalazku toczy się od dnia wejścia w życie tej ustawy według jej przepisów. Oznacza to, że w sprawie niniejszej stosuje się przepisy procesowe p.w.p., zaś zgłoszenie pod względem materialnym ocenia się według wymogów przewidzianych ustawą o wynalazczości, która obowiązywała w dniu zgłoszenia. Zgodnie z art. 26 ustawy o wynalazczości zgłoszenie wynalazku w celu uzyskania patentu dokonuje się przez złożenie do Urzędu Patentowego podania wraz z opisem wynalazku ujawniającym jego istotę, zastrzeżeniami patentowymi, skrótem opisu i w razie potrzeby rysunkami. Zgodnie z art. 30 ustawy o wynalazczości, który to przepis obowiązywał w dacie zgłoszenia, uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia zgłaszający mógł wprowadzać do czasu wydania decyzji, jeżeli nie zmieniają one istoty zgłoszonego wynalazku. Zgodnie z art. 315 ust. 3 p.w.p. in fine, do zgłoszeń wynalazków nie rozpatrzonych przed wejściem w życie p.w.p. /22 sierpnia 2001 r./ stosuje się art. 37 § 2 p.w.p. /przepisy nowe/. Także te nowe przepisy stanowią, że uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia nie mogą wykraczać poza to, co zostało ujawnione, jako przedmiot rozwiązania, w dniu dokonania zgłoszenia. Jak wynika z powyższego opis wynalazku i zastrzeżenia patentowe to istotne elementy zgłoszenia patentowego, które indywidualizują to zgłoszenie i określają zakres żądanej ochrony patentowej. Nawet w wypadku wprowadzenia dopuszczalnych w świetle art. 37 § 2 p.w.p. zmian w zastrzeżeniach patentowych, przedmiot rozwiązania ujawniony w opisie wynalazku nie może ulegać zmianom. Opis wynalazku i zawarte w nim jego ujawnienie, mają zatem znaczenie decydujące przy ocenie zgłoszenia. Opis wynalazku powinien ujawniać istotę wynalazku i to na tyle jasno i wyczerpująco, aby specjaliści z danej dziedziny techniki byli w stanie zrealizować wynalazek. Funkcją zastrzeżenia patentowego jest wyznaczenie zakresu ochrony przez podanie zasadniczych (znamiennych) cech wynalazku, które to cechy mają odróżnić wynalazek od wcześniejszego stanu techniki, jak również powinny odpowiadać technicznemu wkładowi zgłoszonego wynalazku do istniejącego stanu techniki. Zastrzeżenia patentowe są najważniejszymi cechami opisu patentowego, określają bowiem zakres przedmiotowy ochrony patentowej i wskazują, jakie środki techniczne konstytuują wynalazek. Urząd Patentowy w toku postępowania zgłoszeniowego ocenia zasadność wniosku o udzieleniu ochrony patentowej - zarówno, co do istnienia przesłanek udzielenia patentu /nowość, nieoczywistość/, jak i co do zakresu przedmiotowego patentu, jaki ma być udzielony w związku z konkretnym zgłoszeniem. Zgłoszenie zawierające opis nieujawniający istoty wynalazku i zastrzeżenia patentowe nieokreślające środków technicznych konstytuujących wynalazek nie pozwalają na ocenę przesłanek udzielenia patentu i ustalenie zakresu żądanej ochrony patentowej. Takie braki zgłoszenia uniemożliwiają identyfikację wynalazku zgłoszonego w dacie zgłoszenia i nie mogą być uzupełnione w trybie art. 42 p.w.p. ani 46 p.w.p., które to przepisy umożliwiają usunięcie braków i usterek lub uzupełnienie materiałów, ale nie pozwalają na nowe sformułowanie zgłoszenia. W takiej sytuacji Urząd Patentowy stwierdza brak ustawowych warunków do uzyskania patentu, bowiem nieujawnienie istotnych cech wynalazku i nieokreślenie treści zastrzeżeń patentowych czyni zgłoszenie nieskutecznym i uniemożliwia udzielenie patentu. Mając na względzie powyższe i przechodząc na grunt sprawy niniejszej uznać należy, że Urząd Patentowy trafnie ocenił, że brak ujawnienia istoty wynalazku w opisie patentowym stanowi nieusuwalną wadę zgłoszenia, która nie może być uzupełniona i uniemożliwia udzielenie patentu. Nie jest trafny pogląd skarżącego, że Urząd Patentowy powinien pomóc mu sporządzić zgłoszenie patentowe i "podpowiedzieć jak to zrobić". Urząd Patentowy nie może zastąpić wynalazcy, gdy chodzi o sprecyzowanie wynalazku, może jedynie pomóc w sformułowaniu opisu i zastrzeżeń, jednak bez ingerencji w istotę zgłoszonego rozwiązania i sugerowania rozwiązań technicznych. Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości istotą wynalazku jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Rozwiązanie to musi być opisane w opisie wynalazku na tyle precyzyjnie, aby specjalista mógł zrealizować w sposób powtarzalny zgłoszone urządzenie. Tymczasem w sprawie niniejszej sam skarżący przyznał, że nie precyzuje szczegółów urządzenia, gdyż są one banalnie proste i każdy elektronik może je zbudować, choć nie z założonymi parametrami. Zasadnie zatem Urząd uznał, że urządzenie nie zostało ujawnione w zgłoszeniu. Skoro istota rozwiązania pozostała nieujawniona, a rozwiązań technicznych zgłaszający nie wskazał, Urząd trafnie uznał, że skarżący przedstawił tylko ideę i zbiór ogólnych założeń, nie wskazując żadnych środków technicznych do ich realizacji, co uniemożliwia udzielenie patentu na podstawie tak dokonanego zgłoszenia. Nie jest także trafny zarzut naruszenia przez organ art. 9 kpa polegające na niepouczeniu skarżącego o możliwości skorzystania z pomocy rzecznika patentowego. Możliwość skorzystania z pomocy profesjonalisty jest powszechnie znana i wskazywanie na nią przez organ, w szczególności przy rozpatrywaniu zgłoszenia, które nie nadawało się do uzupełnienia ani poprawy, nie była jego obowiązkiem. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zatem skarga ulega oddaleniu.