VI SA/Wa 2215/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2015 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego H. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej: Minister) sprzeciwił się wpisowi Pana H.P. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. dokonanemu uchwałą z dnia [...] grudnia 2013r.Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. (dalej: OIRP w P.). Decyzja została wydana na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 312 oraz w zw. z art. 24 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010r., Nr 10, poz. 65 z późn. zm – dalej: u.r.p.) Przedmiotowa orzeczenie została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] kwietnia 2013r. Pan H.P. złożył wniosek o ponowny wpis na listę radców prawnych OIRP w P. w oparciu o dokumenty znajdujące się w jego aktach osobowych. Na posiedzeniu Komisji ds. wpisów wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez dołączenie wymaganych według przepisów ustawy o radcach prawnych dokumentów oraz uiszczenia zaległych składek członkowskich, których zaległość była przyczyną skreślenia z listy radców prawnych. Po uzupełnieniu dokumentacji przez Pana H.P. a także po uiszczeniu zaległych składek Rada OIRP w P. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013r. postanowiła wpisać w/w na listę radców prawnych tej Izby. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że kandydat spełnia wszystkie ustawowe wymagania dotyczące wpisu na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości po otrzymaniu wskazanej wyżej uchwały zgodnie z przepisem art. 312 u.r.p. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] sprzeciwił się wpisowi Pana H.P. na listę radców prawnych Izby Radców Prawnych w P. dokonanego uchwałą Rady OIRP w P. z dnia [...] grudnia 2013r. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na obowiązujące w tym zakresie przepisy, uznał że Pan H.P. spełnia przesłanki określone w art. 24 ust.1 pkt 1 -4 oraz 6 u.r.p, bowiem z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że Pan H.P. ukończył wyższe studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w dniu [...] czerwca 1980r. uzyskując tytuł magistra prawa. Następnie odbył aplikację radcowską i w dniu [...] września 1989r., po zdanym egzaminie zawodowym, został wpisany na listę radców prawnych Okręgowej Komisji Arbitrażowej w P.. Następnie z listy tej został skreślony uchwałą OIRP w P. z dnia [...] października 2008r.- z uwagi na zaległości z tytułu składek radcowskich. Jednocześnie jak wynika z akt Pan H.P. korzysta z pełni praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych. Zdaniem organu Pan H.P. nie spełnia jednak przesłanki z art. 24 ust.1 pkt 5 u.r.p., tj. nie posiada nieskazitelnego charakteru i nie daje swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ wyjaśnił przy tym, że ta przesłanka ma charakter klauzuli generalnej. "Rękojmia" to poręczenie, gwarancja, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku radcy prawnego, będzie wykonywany prawidłowo. Organ wskazał powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że "rękojmia" jest to zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Wyjaśnił również, że cechami nieskazitelnego charakteru są przymioty osobiste takie jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, czyli cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno-moralnej. Wyjaśnił przy tym, że użyte we wskazanym wyżej przepisie wyrażenie: "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie/postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę radców prawnych do czasu wpisania na tę listę. Minister wyjaśnił, że podstawą sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych Pana H.P. jest jego dotychczasowa postawa. Za okoliczności przemawiające za brakiem nieskazitelnego charakteru i wiarygodności, zdaniem organu, uznać należy zachowania wymienionego, które wypełniły jednocześnie znamiona czynów będących przedmiotem postępowania karnego o sygn. [...] (wyrok zaoczny z dnia [...] czerwca 2010r. uznający Pa H.P. winnym popełnienia zarzucanego mu czynu, tj. przestępstwa skarbowego z art. 77 § 2 kks w zw. z art. 9 § 3 i art. 6 § 2 kks). Organ podkreślił przy tym, że Pan H.P., zarówno w zakresie zobowiązań finansowych wobec samorządu radcowskiego jak również jako płatnik podatku dochodowego od osób fizycznych wobec swoich pracowników, dopuszczał się wielokrotnie zaległości finansowych, nie reagując na kierowane wezwania do uregulowania płatności, co wskazuje, że działania te są wyrazem braku poszanowania dla takich wartości jak szczerość, uczciwość czy obowiązkowość w życiu codziennym i zawodowym. Organ zauważył również, że orzeczona w/w wyrokiem wobec Pana H.P. kara grzywny została wykonana 26 października 2011r. a zatem nie doszło jeszcze do zatarcia skazania. Organ podkreślił przy tym, że nawet w przypadku zatarcia skazania nie można wywodzić, iż okoliczności i zachowania, które do skazania doprowadziły nie miały miejsca i nie mogą być poddawane ocenie przez pryzmat zasad etycznych i moralnych. Opisane wyżej zachowanie Pana H.P., zdaniem organu podważają zaufanie do osoby kandydata oraz powodują, że brak jest gwarancji, iż przy sprawowaniu zawodu zaufania publicznego będzie on przestrzegał zasad jego wykonywania wynikających z przepisów powszechnie obowiązujących, jak i norm etycznych. Z tego względu Minister negatywnie ocenił dotychczasową postawę Pana H.P. uznając, iż nie jest on osobą wiarygodną i odpowiedzialną za własne czyny, a wiec dającą swoim zachowaniem rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Niezgadzając się z w/w decyzją Pan H.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżący podkreślił, że OIRP w P. uchwałą z dnia [...] grudnia 2013r. postanowiło o ponownym wpisaniu go na listę radów prawnych uznając w oparciu o całą jego dokumentację i przebieg dotychczasowej pracy, że na taki wpis zasługuje i spełnia wymogi ustawowe. Skarżący wskazał, że decyzja Ministra jest dla niego krzywdząca i ma charakter bezduszny, gdyż ocena jego postawy moralnej, została dokonana jedynie przez pryzmat wyroku karnego, wydanego w trybie zaocznym. Wyjaśnił, że przedmiotowy wyrok karny dotyczył niezapłacenia podatku dochodowego od osób fizycznych w roku 2008 przez firmę, której był członkiem zarządu (prezesem), a do którego członkostwa został zachęcony przez władze samorządowe, chcące ratować upadające firmy by zmniejszyć występujące wówczas w tym rejonie duże bezrobocie. Skarżący wyjaśnił, że podatek nie został zapłacony, bowiem spółka nie posiadała środków finansowych na jego uiszczenie. Skarżący wskazał również, że nie może pogodzić się z drastyczną, nacechowaną rygoryzmem prawnym, oceną jego osoby i postępowania bez uwzględnienia wszelkich aspektów sprawy, przy pominięciu zasady "audiatur et altera pars". Wskazał, że w decyzji zarzucono mu brak cech wskazujących na nieskazitelny charakter, rozpatrując tę kwestii jedynie w kontekście okresu kiedy pełnił funkcję w spółce prowadzącej działalność gospodarczą, nie biorąc zupełnie pod uwagę okresu kiedy pracował w zupełnie odmiennym charakterze, jako radca prawny. Skarżący wskazał również na swoje nienaganne życie i pozytywną opinię jaką ma w lokalnym środowisku prawniczym – na co wskazuje również uchwała Rady OIRP w P. z [...] grudnia 2013r. - jak i w każdym innym. Zapewnił, że kwestia podniesiona przez organ w decyzji nie miała i nie będzie miała wpływu na jakość wykonywanej pracy radcy prawnego. Wyjaśnił także, że zaległości finansowe, dot. płacenia składek członkowskich, nie były spowodowane chęcią zanegowania takich wartości jak szczerość, uczciwość czy obowiązkowość. Wynikała ona z braku możliwości terminowej spłaty zobowiązań, przy czym sytuacja ta nie przyniosła mu żadnych korzyści i nie była świadomie podjętym działaniem. Skarżący dodał również, że zaległe składki zostały przezeń uregulowane, gdy tylko miał taką możliwość. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a."). Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia. Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Sprawiedliwości, którą Minister sprzeciwił się wpisowi H.P. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. dokonanemu uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. Podstawą złożenia sprzeciwu było w ocenie organu niespełnienie przez kandydata kryterium, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. na listę radców prawnych może być wpisana osoba nieskazitelnego charakteru, która swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Powyższa przesłanka ma charakter ocenny, a zatem i uznaniowy. Dla stwierdzenia legalności dokonanej oceny niezbędne jest, aby ocena ta nie miała cech dowolności i mieściła się w granicach uznaniowości. Granice te wyznacza przede wszystkim wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony, co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00. W powyższym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że: "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem". Na rękojmię natomiast, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie. Jednocześnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, termin dotychczasowe zachowanie oznacza: "postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką (odpowiednio radcowską) – do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu". Z przytoczonych tez wyroku, jak i z innych orzeczeń wynika, że nieskazitelność charakteru odnosi się do strony etyczno–moralnej danej osoby, natomiast na ocenę rękojmi rzutują okoliczności, dotychczasowego życia zarówno ze sfery prywatnej, jak i zawodowej. Należy więc tę kwestię rozpatrywać co do zasady, bardzo szeroko, uwzględniając postawę zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym ujmowaną w dłuższym okresie. W niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości oparł swój sprzeciw na fakcie, że zaocznym wyrokiem Sądu Rejonowego w J. (sygn. akt. [...]) H.P. został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 i art. 6 § 2 k.k.s., to jest tego, że będąc prezesem A.P.J. Sp. z o.o. będącej płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, nie dopełnił obowiązku wpłacenia na rachunek Urzędu Skarbowego w J. w terminie ustawowym zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń pracowników za poszczególne miesiące 2008 r. w łącznej kwocie 159 211,00 zł. Powyższe zdaniem Ministra Sprawiedliwości dyskwalifikuje skarżącego jako kandydata na radcę prawnego w sferze etyczno-moralnej, przemawiając za brakiem nieskazitelności charakteru i wiarygodności. Minister Sprawiedliwości nie ocenił jednak wpływu powyższego, z całą pewnością nagannego zdarzenia, na przesłankę nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, w kontekście dotychczasowego życia skarżącego. Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że jednorazowe zdarzenie może rzutować w sposób kluczowy i przesądzający na ocenę nieskazitelności charakteru i rękojmi jednakże nawet w takich sytuacjach nie zwalnia to, zdaniem Sądu, organu z obowiązku szerszej analizy postawy danej osoby w życiu prywatnym i zawodowym, jej cech charakteru i dotychczasowego życia. Dopiero z tej perspektywy uwzględnienie czynu przestępczego daje pełny obraz przymiotów, a podjęte na tej podstawie rozstrzygnięcie nie przybiera formy ponownego ukarania za czyn przestępczy. Za uzasadniony zatem należy uznać zarzut skargi, że w przedmiotowej sprawie organ nie przeprowadził pełnej analizy charakteru skarżącego, ograniczając go do okresu, kiedy pełnił on określoną funkcję w spółce prowadzącej działalność gospodarczą, z pominięciem okresu wykonywania przez skarżącego zawodu radcy prawnego, co w okolicznościach sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Organ wydając decyzję, odniósł się do tego okresu wyłącznie w kontekście zobowiązań finansowych wobec samorządu radcowskiego oraz w kontekście wyroku skazującego. W tym miejscu należy zauważyć, że OIRP w P. przed podjęciem uchwały z dnia [...] grudnia 2013 r. zobowiązana była zbadać spełnianie przez skarżącego przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 1 u.r.p. i mimo, że miała świadomość zarówno nieregulowania przez niego w pewnym okresie czasu składek członkowskich jak i tego, że skarżący jest skazany wyrokiem karnym, to podjęła pozytywną uchwałę dla skarżącego, co może dowodzić, iż mimo wskazanych wyżej okoliczności skarżący jest jednak osobą nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Z uwagi na powyższe należy przyjąć, że organ przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy naruszył zasady: przestrzegania prawa w postępowaniu administracyjnym, prawdy obiektywnej oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zawarte w art. 7 k.p.a. oraz przepisy określające sposób zbierania i oceny dowodów wyrażone w art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił bowiem wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i pominął słuszny interes strony. Organ nie dokonując oceny postępowania skarżącego i jego zachowania w sferze zawodowej zarówno w okresie, kiedy pełnił on funkcję prezesa A.P.J. Sp. z o.o., jak i w poprzedzającym go okresie, uchybił nakazom płynącym z art. 80 k.p.a. Organ nie dokonał oceny całego zebranego materiału dowodowego, a swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na jednym zdarzeniu i na tej podstawie odmówił skarżącej prawa wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem Sądu charakteru oceny postawy skarżącego jako członka samorządu radców prawnych nie może zastąpić zdawkowe odniesienie się do zakresu regulowania przez niego spoczywających na nim, jako radcy prawnym, zobowiązań finansowych w stosunku do samorządu zawodowego. Ocena ta bowiem nie dotyczy postawy zawodowej skarżącego a jedynie kwestii formalnych związanych jedynie z jego przynależnością do samorządu radców prawnych. Zgodnie z postanowieniami art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p., na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem to nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego wynikająca z dotychczasowego zachowania, a nie niekaralność za popełnienie przestępstwa, są przesłankami warunkującymi wpis na listę radców prawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK1825/12). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że "gdyby skazanie za popełnienie przestępstwa miało być przesłanką negatywną wpisu na listę radców prawnych (aplikantów radcowskich), ustawodawca zawarłby taką przesłankę wprost w ustawie, tak jak uczyniono to w szeregu innych ustaw". Podkreślenia wymaga, że w okolicznościach niniejszej sprawy, szczególne znaczenie może mieć również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 5 lutego 2008 r., sygn. akt II GSK 325/07, wyrażone w stwierdzeniu, że pojęcie "nieskazitelności" nie może być pojmowane jako brak żadnej skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu adwokata (radcy prawnego). Takie podejście uznać trzeba za zbyt restrykcyjne. W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości ograniczając się do oceny jednego zdarzenia i nie podejmując działań w kierunku ustalenia dotychczasowej postawy skarżącej, uchybił ogólnym zasadom postępowania administracyjnego wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na ocenę przymiotu nieskazitelnego charakteru skarżącego oraz gwarancji należytego wykonywanie przez niego obowiązków radcy prawnego. Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.