VI SA/Wa 2224/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. J. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] nr bez numeru uchwały w przedmiocie odmowy wpisania na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu. VI S.A./Wa 2224/06 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2006 r. A. J. wystąpiła do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o wpisanie na listę adwokatów tej rady. Uprzednio pracowała w prokuraturze początkowo, od 1 maja 1997 do 31 października 1999 r. jako asesor, a od 1 listopada 1999 r. do 2 lipca 2004 r. jako prokurator. Jednocześnie A. J. po odbyciu aplikacji sądowej w dniu 10 października 1997 r. złożyła egzamin sędziowski. Od dnia 3 lipca 2004 r. do złożenia wniosku o wpis nigdzie nie pracowała oraz nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej. Okręgowa Rada Adwokacka w K. Uchwałą z [...] l.dz. [...] odmówiła A. J. wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu Uchwały organ samorządu przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., który wszedł w życie w dniu 4 maja 2006 r., wydany w sprawie K 6/06, w którym Trybunał m. in. stwierdził niekonstytucyjność art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Wskazując na powyższe rozstrzygnięcie organ samorządu zawodowego uznał, że do czasu gdy ustawodawca nie uchwali zmiany do ustawy o adwokaturze, przez dookreślenie jaki okres praktyki należy uznać za wystarczający dla wpisu osób, które ukończyły inny rodzaj aplikacji niż adwokacka, to organy korporacyjne nie mogą podejmować uchwał o wpisie na listę adwokatów. Jednocześnie organ oparł się na poglądzie wyrażonym przez Ministra Sprawiedliwości w sprawie obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze, w którym to organ administracji uznał, że przepis ten został ww. wyrokiem Trybunału uchylony w całości. Z powyższych względów Okręgowa Rada Adwokacka w K. doszła do wniosku, iż przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze po dniu 4 maja 2006 r. przestał stanowić podstawę do dokonania wpisu na listę adwokatów. Od powyższej Uchwały A. J. złożyła odwołanie. Skarżąca nie zgadzając się z dokonaną przez Okręgową Radę Adwokacką w K. interpretacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. podnosiła, że organ samorządu nie zbadał czy spełnia ona przesłanki do wpisu na listę adwokatów bez konieczności odbycia aplikacji adwokackiej i zdania egzaminu, a do przeprowadzenia postępowania w tym kierunku był obowiązany wskazaniami ww. wyroku. Skarżąca podkreślała, że ukończyła aplikację sądową i zdała egzamin sędziowski oraz wykazała siedmioletni staż prokuratorski (wliczając asesurę), co w jej ocenie dowodzi spełnienia przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Nadto zdaniem skarżącej w okresie pracy w prokuraturze nabyła, na podstawie przepisów wówczas obowiązujących, uprawnienie do wpisu na listę adwokatów, bowiem miała trzyletni okres zatrudnienia na stanowisku prokuratora. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej Uchwałą z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżona Uchwałę. Organ samorządu adwokackiego przychylił się do argumentacji Okręgowej Rady Adwokackiej w K. oraz poglądu wyrażonego przez Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie całkowitej utraty mocy przez przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze skutkiem wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie K 6/06. W związku z powyższym organ doszedł do wniosku, iż nie było podstawy do dokonania wpisu. Na Uchwałę tę A. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca nie zgadzała się, podobnie jak w odwołaniu, z interpretacją wyroku Trybunału przez organy adwokatury. W jej przekonaniu wyrok ten stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze jedynie w wyraźnie określonym zakresie, nie uchylając go w całości. W dalszych wywodach skarżąca wykazywała spełnienie wymaganych przesłanek do wpisu na listę adwokatów. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w odpowiedzi na skargę wnosiło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej Uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. J. skargi od Uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej Sąd orzekający w sprawie doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 75 poz. 529 w dniu 4 maja 2006 r. Zgodnie z pkt I ppkt 5 tezy tegoż wyroku, art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) zmieniającej ustawę Prawo o adwokaturze z dniem 10 września 2005 r., w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Badany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie zawierał, jako warunku wpisu na listę adwokatów, uprzednio wymaganego trzyletniego stażu w wykonywaniu innego zawodu prawniczego niż adwokat – np. zawodu prokuratora. Wykreślenie tego zapisu z omawianego art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze stało się jedną z przyczyn dla której Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko w tej kwestii. Wobec takiej treści rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny i jego odmiennej interpretacji przez organy samorządu adwokackiego, w pierwszej kolejności należało określić w jakim zakresie nastąpiła utrata mocy obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Oba organy administracji samorządowej (Okręgowa Rada Adwokacka w K. i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej) uznały, że Trybunał powołanym wyrokiem uchylił w całości przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Sąd orzekający w sprawie nie podziela tego poglądu. Przedmiotem regulacji zawartej w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) jest orzeczenie Trybunału. Wskazany przepis wymienia elementy, które orzeczenie to powinno zawierać. Najistotniejszy element orzeczenia został w art. 71 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy określony jako "rozstrzygnięcie Trybunału". Mówiąc najogólniej, chodzi tu o wypowiedź o tym, czy przepis stanowiący przedmiot kontroli jest zgodny z przepisem stanowiącym wzorzec kontroli. Art. 69 ww. ustawy stanowi, że "orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów". Wydanie orzeczenia rozstrzygającego jednolicie o całym akcie normatywnym jest uzasadnione wtedy, gdy zarzuty dotyczą naruszenia kompetencji do wydania aktu normatywnego lub niedochowania wymaganego przepisami prawa trybu jego wydania. W praktyce przedmiotem orzeczenia są zawsze poszczególne przepisy. Przedmiotem orzeczenia, może być nie tylko cały przepis, ale i jego fragment obejmujący jedno lub kilka wyrażeń w nim zadekretowanych. Dopuszczalność wydania orzeczenia dotyczącego tylko części przepisu uwarunkowana jest tym, że pozostała część danego przepisu wyraża normę nadającą się do dalszego stosowania. W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie i w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2003 r. w sprawie III SA 131/03 z powołanym w nim wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie K 45/01). Biorąc powyższe pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. w punkcie I. 5 należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. W związku z tym – wbrew stanowisku wyrażonemu przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i Okręgową Radę Adwokacką w K. – z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. stał się niekonstytucyjny jedynie w zakresie w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Należy także zauważyć stanowisko, jakie wyraził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu omawianego wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał stwierdził, iż w toku postępowania o wpis na listę adwokatów zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami tej oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Nie można zatem uznać za prawidłowe stanowisko organów samorządu zawodowego o pozbawieniu ich, przez omawiany wyrok Trybunału, prawa do badania czy kandydat spełnia wymagania w zakresie dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Wręcz przeciwnie, jak wyraził to Trybunał, organy samorządu adwokackiego "mogą a nawet powinny" badać spełnianie przez kandydata powyższych wymagań. Przy założeniu bowiem, że organy adwokatury są absolutnie pozbawione możliwości oceny spełnienia wskazanej przesłanki przez osoby starającej się o wpis na listę adwokatów, to nawet sędzia Sądu Najwyższego (nie będący jednocześnie doktorem habilitowanym nauk prawnych lub profesorem) praktycznie nie miałby możliwości przystąpienia do tej korporacji. To, że przesłanki takie jak wymagany okres praktyki w zdobywaniu wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu adwokata powinny zostać uregulowane w ustawie, nie niweluje, jak to określił Trybunał Konstytucyjny, obowiązku organów adwokatury do przeprowadzenia postępowań w kierunku badania spełniania przez kandydata rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Oba organy samorządu adwokackiego uchyliły się od tego obowiązku mylnie uznając, że przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze został uchylony przez Trybunał w całości. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie stanowisko organów korporacji adwokackiej wyrażone w podjętych Uchwałach nie było zasadne. Kierując się wyłącznie takim rozumieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy zaniechały dokonania ustaleń faktycznych, które powinny być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego i tym samym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy wziąć pod uwagę wskazane okoliczności i ocenić je stosownie do art. 80 k.p.a. Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.