VI SA/Wa 223/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant spec. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2021 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną oddala skargę Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister") utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie (Dz.Urz.Min.Sprawiedl. poz. 113 ze zm.) (dalej "Komisja Egzaminacyjna"), którą ustalono, że P. R. (dalej "Skarżący") uzyskał negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Jako podstawę skarżonej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej "k.p.a." w zw. z art. 71k § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192), dalej "p.n.". We wrześniu 2020 r. Skarżący przystąpił przed Komisją Egzaminacyjną do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Egzamin składał się ze 150 pytań testowych, z którego - zgodnie z art. 71j § 3 p.n., pozytywny wynik uzyskać mógł wyłącznie kandydat, który z testu otrzymał co najmniej 100 punktów. Komisja Kwalifikacyjna po sprawdzeniu testu Skarżącego ustaliła, że udzielił on prawidłowych odpowiedzi na 99 pytań, zatem uzyskał 99 punktów, w konsekwencji czego wynik z jego egzaminu jest negatywny. Z zachowaniem trybu i terminu Skarżący odwołał się od uchwały Komisji Egzaminacyjnej kwestionując prawidłowość pytania nr 61 i twierdząc, że zaznaczona przez niego odpowiedź "B" jest również prawidłowa, bowiem mieści się w zakresie art. 379 pkt 6 k.p.c. Przyznał, że wprawdzie odpowiedź "B" nie obejmuje wszystkich przypadków, jak odpowiedź "A" (wskazana jako właściwa), ale jest prawidłowa, gdyż nieważność postępowania zachodzi również w przypadku, gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu (np. w sprawie o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tysięcy złotych). Wskazał przy tym, że pytanie nr 61, w zakresie odpowiedzi "B", nie zawiera żadnych ograniczeń (np. "wyłącznie w przypadku", "tylko w przypadku"), uznających "wyłącznie kompleksowość odpowiedzi". Minister, przywoławszy obowiązujące przepisy prawa oraz zasady rządzące postępowaniem odwoławczym, a także brzmienie zarówno kwestionowanego pytania nr 61, jak i art. 379 k.p.c., stwierdził, że zostało ono zredagowane prawidłowo, bowiem tylko jedna odpowiedź, wynikająca z obowiązującej normy, była właściwa, tj. odpowiedź "A", oparta na art. 379 pkt 6 k.p.c., zaś Skarżący zaznaczył odpowiedź "B". Nadto uznał, że także pozostałe pytania zostały zredagowane właściwie, a w trakcie samego egzaminu nie doszło do nieprawidłowości, mogących mieć wpływ na wyniki. W ocenie Ministra zarzuty odwołania są niezasadne, bowiem istotą pytania nr 61 było wskazanie - na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego, jednej z przesłanek nieważności postępowania, które zostały wymienione w art. 379 k.p.c. Spośród zaproponowanych w odpowiedziach przesłanek należało wskazać tę, która jest określona w ww. przepisie. Spośród trzech propozycji odpowiedzi wyłącznie odpowiedź "A" stanowiła, na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego, zdanie prawdziwe w zestawieniu z treścią pytania – wynikające wprost z przepisu art. 379 pkt 6 k.p.c. To czyni, że pozostałe dwie odpowiedzi - "B" i "C", tworzyły w zestawieniu z treścią pytania zdania fałszywe, nieodpowiadające brzmieniu normy. Minister wyjaśnił, że opisana w odpowiedź "B" sytuacja nie powoduje nieważności postępowania. Wskazana w niej właściwość sądu rejonowego jest uregulowana w art. 17 pkt 4 k.p.c. i naruszenie tego przepisu przez sąd rejonowy, w zakresie określającym tę właściwość z uwagi na wartość przedmiotu sporu, nie powoduje nieważności postępowania. Poza tym przyczyny nieważności postępowania są wymienione enumeratywnie, a nie przykładowo, stanowiąc tym samym zamknięty katalog. Wobec tego - wbrew opinii Skarżącego, nie było potrzeby zawierania w treści odpowiedzi "B" dodatkowych ograniczeń (np. "wyłącznie w przypadku", "tylko w przypadku"). Reasumując Minister uznał, że norma prawna, na której pytanie nr 61 zostało oparte jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Pytanie spełniało więc warunek z art. 71j § 1 p.n., bowiem zawierało wyłącznie jedną, prawidłową odpowiedź, tj. "A", która z treścią pytania stanowiła zdanie prawdziwe, odpowiadające brzmieniu art. 379 pkt 6 k.p.c., tym samym pozostałe dwie odpowiedzi są bezwzględnie fałszywe. Z zachowaniem trybu i terminu Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której decyzji Ministra zarzucił naruszenie: przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy): art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nie działanie na podstawie przepisów prawa, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie działanie w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania; art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nie rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych co do treści normy prawnej na korzyść strony; naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 71j § 1 i § 1d p.n. poprzez naruszenie obowiązku, aby wśród propozycji odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa oraz dokonania oceny niezgodnej ze stanem prawnym obowiązującym w dniu egzaminu wstępnego. Wnosząc o uchylenie zarówno decyzji Ministra, jak i utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej, Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 379 pkt 6 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Z kolei według odpowiedzi "B" nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu. To czyni, że odpowiedź "B" jest również prawidłowa, gdyż mieści się w zakresie art. 379 pkt 6 k.p.c. Nie obejmuje ona wprawdzie wszystkich przypadków, jak odpowiedź "A", ale jest prawidłowa, gdyż nieważność postępowania zachodzi również w przypadku, gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu (np. w sprawie o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys. zł). Podniósł przy tym, że odpowiedź "B" nie zawierała żadnych ograniczeń (np. "wyłącznie w przypadku", "tylko w przypadku"), które wskazywałyby, że prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź kompleksowa. W konsekwencji Skarżący nie podzielił argumentacji Ministra, że spośród zaproponowanych odpowiedzi należało wskazać tę, która jest określona w przepisie art. 379 pkt 6 k.p.c. Pytanie generalnie dotyczyło nieważności postępowania, a nie odnosiło się wprost do art. 379 pkt 6 k.p.c. Pytania i odpowiedzi powinny być sformułowane w taki sposób, aby dwie odpowiedzi były fałszywe, a w jego ocenie fałszywa jest wyłącznie odpowiedź "C". Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że naruszenie przez sąd rejonowy art. 17 pkt 4 k.p.c., w zakresie określającym właściwość z uwagi na wartość przedmiotu sporu, nie powoduje nieważności postępowania. Nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu, a więc także w przypadku określonym w art. 17 pkt 4 k.p.c., w zakresie określającym tę właściwość z uwagi na wartość przedmiotu sporu. Minister, wnosząc o oddalenie skargi jako niezasadnej, podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, sprowadzające się do tego, że spośród trzech propozycji odpowiedzi, wyłącznie odpowiedź "A", w zestawieniu z treścią pytania nr 61, stanowiła - na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego, zdanie prawdziwe - "Nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu". Nieprawdziwe są zdania; "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu" (odpowiedź "B") "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd okręgowy orzekł w sprawie, w której sąd rejonowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu" (odpowiedź "C"). Pytanie nr 61 zostało sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i posiadało jedną, prawidłową odpowiedź - "A", wynikającą z przepisu art. 379 pkt 6 k.p.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprawa, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID–19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.), została rozpoznana na rozprawie przy udziale obu stron i przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2021 r., poz.137) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", stosownie do którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, wszak skarżona decyzja odpowiada prawu. Egzamin wstępny na aplikację notarialną polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań, zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna może być/jest prawidłowa, jako wynikająca z powszechnie obowiązujących norm (art. 71j § 1 p.n.). Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja Egzaminacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały (art. 71k § 1 p.n.), przy czym pozytywny wynik otrzymuje wyłącznie ten kandydat, który z testu uzyskał co najmniej 100 punktów (art. 71j § 3 p.n.). Zgodnie z art. 71j § 1d p.n. prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu. Za każdą prawidłowo udzieloną odpowiedź przydzielany jest 1 punkt. Zgodnie z pouczeniem zawartym na wstępie zestawu pytań testowych (pkt 4), który Skarżący otrzymał w dniu egzaminu, prawidłowa jest odpowiedź, która w połączeniu z treścią pytania tworzy – w świetle obowiązującego prawa, zdanie prawdziwe. Niedopuszczalne jest przy tym dokonywanie dodatkowych założeń, wykraczających poza treść pytania. Standardem obowiązującym przy tego rodzaju formule egzaminacyjnej czyli testu stosowana reguła testu jednokrotnego wyboru wyklucza zamieszczanie w pytaniach propozycji odpowiedzi, z których więcej niż jedna jest prawidłowa. Pytania zawarte w teście muszą być bowiem sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Nie można w nich zawierać kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie, jeżeli udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia lub wskazania dodatkowych założeń albo odniesień (por. np. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 810/09). W rozpoznawanym przypadku Skarżący zakwestionował pytanie nr 61, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi: jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu, jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu, jeżeli sąd okręgowy orzekł w sprawie, w której sąd rejonowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Sąd, mając na uwadze przywołane powyżej zasady udzielania odpowiedzi na pytania testowe, podziela stanowisko Ministra, że jedyną, prawidłową odpowiedzią na kwestionowane pytanie była - stosownie do treści art. 379 pkt 6 k.p.c., odpowiedź "A". Istotnie wyłącznie ta propozycja odpowiedzi, w zestawieniu z treścią pytania nr 61, bez czynienia dodatkowych założeń, stanowiła - na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego, zdanie prawdziwe. Tym samym pozostałe dwa warianty odpowiedzi nie mogły zostać uznane za prawidłowe. Brak jest podstaw, aby twierdzić, że konstrukcja pytania nr 61, w tym zwłaszcza propozycje odpowiedzi, nie były zgodne ze wskazanymi wzorcami normatywnymi. Nie ma przesłanek, by z punktu widzenia wskazanych powyżej wzorców normatywnych kwestionować zasadność stanowiska Ministra odnośnie oceny sformułowania i zredagowania zarówno samego pytania nr 61, jak i propozycji odpowiedzi na to pytanie. Skoro w pytaniu zawarto stwierdzenie "nieważność postępowania zachodzi" to Skarżący powinien był, bez czynienia dodatkowych założeń i odwoływania się np. do norm traktujących o właściwości sądu okręgowego, udzielić odpowiedzi zgodnej z brzmieniem przepisu traktującego wprost o nieważności postępowania, a tym - bez wątpienia, jest "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego" jest wyłącznie art. 379 k.p.c. Prawidłowa odpowiedź "A" jest dokładnym cytatem, wskazanej w pkt 6 art. 379 k.p.c., przesłanki nieważności. Przepis regulujący właściwość sądu okręgowego w żadnym razie nie traktuje natomiast o nieważności postępowania. Bez wątpienia treść pytania nr 61 w zestawieniu z udzieloną przez Skarżącego odpowiedzią nie daje zdania prawdziwego w świetle kodeksowego brzmienia art. 379 pkt 6 k.p.c., normującego enumeratywnie przesłanki nieważnościowe. W konsekwencji zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż w sprawie nie doszło do zarzucanego naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. Pytanie nr 61 zostało sformułowane w zgodzie z założeniami i wytycznym art. 71j § 1 i § 1d p.n. Pośród trzech, zaproponowanych wariantów odpowiedzi, tylko jedna – "A", była prawidłowa. Zakwestionowane pytanie dotyczyło wyłącznie problematyki nieważności postępowania, która - na dzień egzaminu, miała miejsce, gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której właściwy był sąd okręgowy "bez względu" (a nie jak zaznaczył Skarżący "ze względu") na wartość przedmiotu sporu. Udzielona przez Skarżącego odpowiedź, w sposób nieprawidłowy, zawęża odpowiedź na pytanie nr 61 wyłącznie do wartości przedmiotu sporu, w sytuacji gdy kwestionowane pytanie zostało sformułowane w taki sposób, że nie ma wątpliwości, że chodzi o nieważność postępowania sensu stricto uregulowaną w art. 379 k.p.c. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 379 pkt 6 k.p.c., to sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach określonych w art. 17 pkt 1–3 oraz pkt 41–44, a także w art. 4778 § 1, art. 47928, 47946, 47957, 47968, 544, 5671 i 6911. Jeżeli w którejkolwiek z tych kategorii spraw orzekł sąd rejonowy, postępowanie będzie dotknięte nieważnością.(por. Jakubecki Andrzej (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-729). Minister z poszanowaniem zasad praworządności i prawdy obiektywnej wyczerpująco zgromadził, a następnie ocenił dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, sprowadzające się zwłaszcza do wypełnionego przez Skarżącego testu egzaminacyjnego wraz z kartą odpowiedzi i protokołu z przebiegu egzaminu wraz z kluczem odpowiedzi. Swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji, organ należycie i wyczerpująco przedstawił, a następnie uzasadnił, czym zadośćuczynił zasadzie pogłębiania zaufania. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 7a k.p.a. wszak zastosowane przy jej rozpoznawaniu przepisy nie pozostawiały wątpliwości interpretacyjnych co do treści. Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.