VI SA/Wa 2231/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym; Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy ze skargi M. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2004 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę i utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2004 r. 2. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz M. N. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] kwietnia 2004 r. M. N. złożyła do Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej ORA) w [...] wniosek o wznowienie postępowania w celu uchylenia ostatecznej decyzji o odmowie wpisania na listę aplikantów adwokackich i podjęcia uchwały o wpisaniu. W uzasadnieniu wniosku powołała się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, które weszło w życie w dniu 4 marca 2004 r. i uchyliło niekonstytucyjne przepisy, jakimi były uchwały rad adwokackich o zasadach przeprowadzania konkursów na aplikację. Uchwałą podjętą w dniu [...] maja 2004 r. ORA w [...] działając w oparciu o art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 116, poz. 124 ze zm.- dalej jako ustawa o adwokaturze) i w oparciu o art. 145a w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. odmówiła wznowienia postępowania zakończonego uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 1999 r. odmawiającą M. N. wpisu na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że powoływany we wniosku wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma zastosowania w sprawie bowiem postępowanie konkursowe toczyło się w 1999 r., a zatem przed wyjściem w życie wyroku Trybunału. W związku z tym konkurs, w wyniku którego wydano decyzję o odmowie wpisu został w całości przeprowadzony w oparciu o obowiązujące przepisy. Potwierdzeniem tego stanowiska jest treść pkt 18 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego gdzie wskazano, iż "...pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności przeprowadzone przed ogłoszeniem wyroku Trybunału konkursy na aplikacje : adwokacką i radcowską zachowują swoją skuteczność. Konkursy te - także ze względu na swoją naturę - nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania niniejszego wyroku." Dlatego też Rada stwierdziła, że powoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego skutkujący utratę mocy obowiązującej wymienionych w nim przepisów, nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania w sprawie, w której ich moc obowiązująca w stosunku do okresu, w jakim postępowanie się toczyło nie została zakwestionowana. Od powyższej uchwały M. N. wniosła odwołanie w prawem przewidzianym terminie. W odwołaniu tym zarzucała pominięcie treści sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 ( Dz. U. Nr 34, poz. 303) oraz naruszenie art. 145a § 1 k.p.a. Ponadto powoływała się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku z dnia 29 września 1999 r. (I SA/Łd 1327/97), zgodnie z którym "stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny już po wydaniu decyzji utrata w określonym zakresie mocy obowiązującej przepisów stanowiących jej podstawę prawną musi być kwalifikowana jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania zgodnie z przepisem art. 145a § 1 k.p.a." Uchwałą z dnia [...] września 2004 r., Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w [...]. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Rada stwierdziła, że w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołuje się skarżąca Trybunał stanął na stanowisku, iż "konkursy na aplikację zachowują swoją skuteczność" a zatem należy podzielić w całości stanowisko ORA zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. W skardze do Sądu strona wnosi o uchylenie zaskarżonej uchwały podtrzymując swoje argumenty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokackiej (dalej NRA) wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 53, poz.1270 - dalej jako p.p.s.a ). Badając zaskarżone uchwały pod tym kątem Sąd uznał, że skarga jest zasadna. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. w sprawie P 21/02 orzekł, że art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez to, że wskutek nie wskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy (pkt 1) a także art. 58 pkt 12 lit. j cytowanej ustawy jest niezgodny z art. 87 ust. 2 Konsytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów możliwość ograniczenia tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania(pkt 3). Jak wynika z uzasadnień uchwały ORA w [...] z dnia [...] maja 1999 r. skarżąca nie spełniła wymogów przeprowadzonego konkursu gdyż uzyskała 94 lokatę i 33 punkty poza wymaganym limitem 57 punktów jakie uzyskała osoba, która w przeprowadzonym konkursie zajęła 20 miejsce i została wówczas przyjęta jako ostatnia. W myśl art. 145 a § 1 k.p.a. można żądać wznowienia postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego w omawianej sprawie były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych (regulaminów) samorządu radcowskiego. Nie oznacza to jednak, iż te akty wewnętrzne wydane w oparciu o przepisy uznane przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją nie mogą podlegać ocenie co do swojej zgodności z prawem w ramach postępowania sądowoadministracyjnego (vide pkt 18 uzasadnienia wyroku TK). W uzasadnieniu tym Trybunał stwierdził : "określenie istotnych elementów konkursu na aplikację w aktach o charakterze wewnętrznym ogranicza (a wręcz uniemożliwia) skuteczną kontrolę legalności decyzji w tych sprawach. W sytuacji, gdy osoby ubiegające się o przyjęcie na aplikację adwokacką nie są jeszcze członkami korporacji zawodowej, podstawę prawną decyzji w ich sprawach mogą stanowić jedynie akty powszechnie obowiązujące wymienione w art. 87 Konstytucji RP, a nie akty o charakterze wewnętrznym, jakimi są uchwały korporacji zawodowych". Ponadto, wypada w tym miejscu przytoczyć treść art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który stanowi, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Odnosząc się do poruszanej w zaskarżonych uchwałach kwestii poglądu Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w pkt 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. należy zauważyć, że w przeciwieństwie do sentencji wyroku, poglądy zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału stanowią tylko interpretację pozbawioną waloru mocy powszechnie obowiązującej. W postanowieniu z dnia 13 listopada 2002 r. sygn. akt SK 28/01 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że uzasadnienia orzeczeń przedstawiają motywy i zapatrywania sędziów Trybunału biorących udział w wydaniu orzeczenia i mają charakter edukacyjny. Natomiast jedynie rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku posiadają moc powszechnie obowiązującą. Dodatkowo podkreślić trzeba, że zapatrywania Trybunału umieszczone w pkt. 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. , na które powołują się organy Korporacji, odnoszące się do skuteczności przeprowadzonych konkursów na aplikację adwokacką, dotyczą jedynie osób przyjętych na te aplikacje lecz nie mogą stanowić przeszkody do ubiegania się o wznowienie postępowania dla osób, które nie zostały zakwalifikowane na aplikację w wyniku konkursu przeprowadzonego w oparciu o regulamin uchwalony na podstawie niekonsytucyjnych przepisów. Wszystko to powoduje konieczność wyeliminowania zaskarżonych uchwał z obrotu prawnego jako naruszających przepis art. 145a § 1 k.p.a. Z tych przyczyn w oparciu o art. 145 pkt 1 li. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a. zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania.