VI SA/Wa 2252/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant referent Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko komornika sądowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy powołania J. J. (dalej: skarżący, kandydat) na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 10 ust. 1 pkt 5 i art. 11 ust. 1 ustawy) z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1277 z późn. zm. — dalej "u.k.s.e."). Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie prawnym i okolicznościach faktycznych. Pismem z dnia 28 czerwca 2015 r. J. J. w trybie art. 11 ust. 1 u.k.s.e. wniósł do Ministra Sprawiedliwości o powołanie go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Kandydat w 2004 r. ukończył wyższe studia prawnicze z tytułem magistra na Uniwersytecie [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach 6 października i 12 maja 2009 r. zdał egzamin komorniczy. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 2009 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Od dnia 1 czerwca 2006 r. do dnia 21 stycznia 2004 r. był zatrudniony w kancelarii komorniczej, najpierw na stanowisku aplikanta komorniczego, a od dnia 30 lipca 2009 r. na stanowisku asesora komorniczego. Od dnia 22 stycznia 2014 r. do dnia 25 lutego 2015 r. pełnił obowiązki zastępcy po zmarłym komorniku. Od dnia 25 lutego 2015 r. do wydawania decyzji - zatrudniony na stanowisku asesora komorniczego. Rada Izby Komorniczej w [...] uchwałą z dnia [...] lipca 2015 r. pozytywnie zaopiniowała kandydaturę skarżącego stanowisko komornicze, jednocześnie negatywnie opiniując utworzenie kolejnej kancelarii komorniczej przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Przed wydaniem decyzji powiadomiono skarżącego na podstawie art. 10 k.p.a. o końcowym etapie postępowania oraz o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie. Pismem z dnia 14 października 2015 r. skarżący wskazał, iż w jego ocenie analiza danych statystycznych prowadzi do wniosku o konieczności utworzenia przynajmniej jednej, kolejnej kancelarii komorniczej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Minister Sprawiedliwości odmówił powołania kandydata na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Minister stwierdził, ze z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż kandydat nie spełnia wymagań formalnych niezbędnych do powołania na stanowisko komornika sądowego, określonych w art. 10 u.k.s.e. Mianowicie wskazał, iż stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 5 u.k.s.e., jednym z wymogów, które musi spełniać osoba ubiegająca się o powołanie na stanowisko komornika sądowego jest brak podejrzenia o dopuszczenie się przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego lub przestępstwa skarbowego. Skarżący przedstawił pisemne oświadczenie z dnia 28 czerwca 2015 r., w którym oświadczył - pod odpowiedzialnością karną - iż nie jest przeciwko niemu prowadzone postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe. Minister Sprawiedliwości wskazał na uzyskane w trakcie postępowania administracyjnego z Prokuratury Okręgowej w [...] pismo z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...] zawierające informację, iż w toku prowadzonego przez nią śledztwa o sygn. [...] J. J. został przedstawiony zarzut popełnienia przestępstwa stypizowanego w art. 230a § 1 Kodeksu karnego, co potwierdził sam wnioskodawca w piśmie z dnia 11 listopada 2015 r. Minister powołując się na poglądy doktryny uznał tę sytuacje za zmianę stanu faktycznego w toku postepowania administracyjnego, wskazując na konieczność uwzględnienia tej zmiany podczas rozstrzygania sprawy, zgodnie ze stanowiskiem doktryny (W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, 1972, s. 371; A. Wróbel Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2015 r.). Organ administracji publicznej ocenia bowiem stan faktyczny sprawy według chwili wydania decyzji administracyjnej. Organ wskazał, ze podobne stanowisko prezentuje ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którym: "Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie wiążą z datą wszczęcia postępowania podstawy faktycznej i prawnej rozpoznania sprawy. Miarodajny w tym zakresie jest stan obowiązujący w dacie wydania decyzji" (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 października 2000 r., V SA 283/00, LEX nr 50110). Tak więc Minister, uznając, że skarżący w chwili złożenia wniosku o powołanie na stanowisko komornika sądowego spełniał wymogi określone w art. 10 ust. 1 u.k.s.e., dokonał oceny jego sytuacji w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Według organu, wówczas kandydat nie spełniał przesłanki określonej w art. 10 ust. 1 pkt 5 u.k.s.e. z uwagi na toczące się postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, tj. o przestępstwo stypizowane w art. 230a § 1 Kodeksu karnego, co wykluczało możliwość powołania go na stanowisko komornicze. Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że odmowa powołania na przedmiotowe stanowisko nie oznacza, że skarżący nie będzie mógł ubiegać się o nie w przyszłości, przykładowo w razie uniewinnienia od zarzucanego mu czynu. Pismem z dnia 18 stycznia 2016 r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy po uprzednim zawieszeniu postępowania na czas trwania sprawy karnej. Skarżący zarzucił, iż na dzień złożenia przez niego wniosku o powołanie na stanowisko komornika sądowego spełniał wszystkie niezbędne przesłanki. W jego ocenie wszczęcie postępowania karnego po złożeniu wniosku nie miało wpływu na ocenę spełnienia przesłanek z art. 10 ust. 1 pkt 5 u.k.s.e. Nadto podniósł, iż w związku z wniesieniem aktu oskarżenia nie jest już podejrzanym, lecz oskarżonym w sprawie karnej, zaś przepis nie wskazuje, aby osoba, wobec której został wniesiony akt oskarżenia nie mogła być powołana na stanowisko komornika, lecz obejmuje wyłącznie przesłankę "bycia podejrzanym", tożsamego w z prowadzeniem wobec kandydata postępowania przygotowawczego, które w przypadku skarżącego zostało już zakończone. Podniósł nadto, iż na wynik postępowania w przedmiocie powołania na stanowisko komornicze ma wpływ toczące się postępowanie karne. Postępowanie administracyjne winno ulec w związku z tym zawieszeniu. Minister, rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r., iż z zebranego materiału dowodowego wynika, iż kandydat nie spełnia wymagań formalnych niezbędnych do powołania na stanowisko komornika sądowego określonych w art. 10 u.k.s.e. Wskazał, że zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 pkt. 5 u.k.s.e., na stanowisko komornika sądowego może zostać powołana osoba, która nie jest podejrzana o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe. Wskazał na informację uzyskaną w trakcie postępowania o powołanie na stanowisko komornika sądowego z Prokuratury Okręgowej w [...], iż w toku prowadzonego śledztwa o sygn. [...] skarżącemu został przedstawiony zarzut popełnienia przestępstwa stypizowanego w art. 230a § 1 k.k. Okoliczność tę potwierdził kandydat w piśmie z dnia 11 listopada 2015 r. Aktualnie postępowanie karne toczy się przed Sądem Rejonowym dla [...] w W. sygn. akt [...]. Skarżący został oskarżony o przestępstwo płatnej protekcji związane z udzieleniem korzyści majątkowych w zamian za pośrednictwo w załatwieniu powołania na stanowisko komornika sądowego. Tak więc organ, podtrzymując pogląd o konieczności dokonania analizy stanu faktycznego sprawy aktualnego na datę wydawania decyzji, podkreślił, że wymogi stawiane kandydatowi na stanowisko komornika sądowego są naturalną konsekwencją całokształtu uprawnień i obowiązków związanych z pełnieniem funkcji komornika sądowego. Wskazał, że komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, który stosuje środki przymusu państwowego - jako organ egzekucyjny wykonuje powierzone mu funkcje władzy publicznej. Z uwagi na pełnione przez komorników sądowych funkcje, zadanie należytej selekcji kandydatów do zawodu komornika spoczywa na Ministrze Sprawiedliwości. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Ministra niedopuszczalne jest powołanie na stanowisko komornika sądowego osoby, co do której toczy się postępowanie karne, bez względu na jego etap. Na tę ocenę nie wpływa zmiana statusu z osoby podejrzanej na osobę oskarżoną. Organ zakwestionował jako błędny pogląd skarżącego, iż skoro posiadanie statusu oskarżonego nie zostało wprost wskazane w art. 10 u.k.s.e., to w oparciu o domniemanie niewinności kandydat uprawiony jest do ubiegania się o stanowisko komornika sądowego. Zdaniem Ministra, skoro nie jest dopuszczalne powołanie na stanowisko komornika sądowego osoby podejrzanej, to tym bardziej osoby dotyczy to osoby oskarżonej o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Wysoce nieuprawione jest twierdzenie skarżącego, iż status oskarżonego uprawnia go do powołania na stanowisko komornika sądowego. Kandydat zaskarżył ww. decyzję w całości, wnosząc o jej uchylenie, o uchylenie decyzji ją poprzedzającej, oraz o zwrot sprawy do ponownego rozpatrzenia Ministrowi Sprawiedliwości. W treści skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powtórzył swoje stanowisko prezentowane w dotychczasowym postępowaniu. Przede wszystkim podniósł wadliwą interpretację art. 10 u.k.s.e. przez organ, wynikającą z zastosowania niedopuszczalnej w postępowaniu administracyjnym wykładni prawa "a minori ad maius" polegającej na rozszerzeniu stosowania przesłanki negatywnej powołania na stanowisko komornicze z osoby o statusie podejrzanego w postępowaniu karnym (osoba, przeciwko której Prokuratura postawiła zarzuty) na osobę, w stosunku do której został już wniesiony akt oskarżenia, i w związku z czym pozostaje ona w gestii rozstrzygnięć władzy sądowniczej. Skarżący z wskazał na treść przepisów art. 71 § 1 i 3 k.p.k., podkreślając, iż zgodnie z tymi przepisami, o ile możliwe jest rozciągnięcie pojęcia oskarżonego na osobę podejrzanego, to zbieg odwrotny nie jest prawnie dopuszczalny. Prowadziłby on do rozszerzenia definicji podejrzanego na gruncie art. 10 ust. 1 pkt 5 u.k.s.e., zaś tego rodzaju wykładnia jest w prawie administracyjnym, jego zdaniem, "ściśle zabroniona". Skarżony podkreślił, iż nie popełnił czynu płatnej protekcji, o który został oskarżony, a skoro niemożliwym jest pełnienie funkcji komornika sądowego przez osobę skazaną, to wynik procesu karnego stanowi w jego ocenę zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sprawa administracyjna w jego ocenie winna zostać z urzędu zawieszona. Organ wniósł o odrzucenie skargi (z uwagi na brak podpisu skarżącego) bądź o jej oddalenie jako bezzasadnej. W toku postępowania przed sądem ww. brak formalny został uzupełniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżący – kandydat na stanowisko komornicze – kwestionował dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości wykładnię przepisu z art. 11 ust. 1 pkt. 5 u.k.s.e. (mylnie w treści decyzji oraz skargi wskazywanego jako art. 10 ust. 1 pkt 5 u.k.s.e., co jednak w ocenie Sądu nie mogło mieć wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia), zgodnie z którym na stanowisko komornika sądowego może zostać powołana osoba, która nie jest podejrzana o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe. Jak wynika z zebranych w sprawie materiałów, wobec skarżącego Prokuratura Okręgowa w [...] prowadziła śledztwo o sygn. [...], w którym został mu przedstawiony zarzut popełnienia przestępstwa stypizowanego w art. 230a § 1 k.k. (przestępstwo płatnej protekcji). Okoliczność tę potwierdził kandydat w piśmie z dnia 11 listopada 2015 r. Aktualnie postępowanie karne toczy się przed Sądem Rejonowym dla [...] w W. sygn. akt [...] w związku z wniesionym m.in. przeciwko skarżącemu aktem oskarżenia. Skarżący eksponował w sprawie okoliczność, iż stan podejrzenia, który jest bezsprzecznie związany z prowadzeniem postępowania przygotowawczego przeciwko osobie, w stosunku do niego wyekspirował w związku z faktem wniesienia aktu oskarżenia do sądu. W związku z powyższym, w jego ocenie, w toku postępowania administracyjnego przesłanka odpadła negatywna powołania go na stanowisko komornicze, określona we wskazanym przepisie u.k.s.e. Postępowanie o powołanie na stanowisko komornicze winno zostać natomiast zawieszone z urzędu na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia sprawy karnej. W ocenie Sądu stanowisko skarżącego nie jest prawidłowe. Przede wszystkim należy odnieść się do poglądu zaprezentowanego w skardze, jakoby w postępowaniu administracyjnym nie było możliwe zastosowanie w postępowaniu administracyjnym reguł wykładni prawa, w tym wypadku w postaci wnioskowania a minori ad maius (z mniejszego na większe). Zdaniem Sądu, zastosowanie tego rodzaju wykładni w kontrolowanej sprawie było zasadne i wręcz niezbędne do odkodowania prawidłowego zakresu normy prawnej. Odstąpienie od stosowania wyżej wymienionej reguły prowadziłoby do skutku sprzecznego z logiką i zasadą racjonalnego ustawodawcy, gdyż należałoby wówczas przyjąć, iż w "lepszej" sytuacji, bo uprawniającej do ubiegania się o stanowisko komornika sądowego, od osoby, wobec której zostały przedstawione "tylko" zarzuty prokuratorskie, znalazłby się kandydat, przeciwko któremu wytoczony został akt oskarżenia. Tymczasem wytoczenie aktu oskarżenia oznacza przejście sprawy na etap bardziej zaawansowany proceduralnie – z postępowania przygotowawczego toczącego się przeciwko osobie, której postawiono zarzuty, na etap sądowy. Alternatywą do wniesienia aktu oskarżenia jest bowiem umorzenie postępowania przygotowawczego (art. 331 § 1 k.p.k.), n.p. w razie niepotwierdzenia postawionych wcześniej zarzutów (art. 17 § 1 ust. 1 k.p.k.). Tak więc należy przyjąć, iż wobec skarżącego nie ustąpiła przesłanka ujemna dla powołania go na stanowisko komornicze poprzez wytoczenie przeciwko niemu aktu oskarżenia. Ustanie stanu podejrzenia, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt. 5 u.k.s.e należy bowiem rozumieć wyłącznie jako umorzenie postępowania bądź uniewinnienie od zarzucanego mu czynu, a nie – jak chce skarżący – jako zmianę etapu z postępowania przygotowawczego na etap procesu sądowego. Tylko taka wykładnia prowadzi do należytej realizacji zamiaru racjonalnego ustawodawcy, którym jest ograniczenie dostępu do zawodu komornika osobom, co do których stawiane zarzuty nie zostały jeszcze w procesie karnym obalone. Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, który stosuje środki przymusu państwowego - jako organ egzekucyjny wykonuje powierzone mu funkcje władzy publicznej. W tym należy upatrywać zamysł ustawodawcy, który wprowadził zaostrzone kryteria naboru do tego zawodu. Podzielić należy zatem stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie spełnia jednego z wymagań formalnych niezbędnych do powołania na stanowisko komornika sądowego określonych w art. 11 u.k.s.e. Nie można przy tym przyjąć, aby rozstrzygnięcie sprawy o powołanie na stanowisko komornicze zależało od rozstrzygnięcia sprawy karnej, toczącej się przeciwko skarżącemu. Przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a przewiduje, że organ zawiesza postępowanie w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Ponieważ zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt. 5 u.k.s.e. już sam fakt istnienia podejrzenia popełnienia przestępstwa wobec kandydata na stanowisko komornicze nie pozwala na jego powołanie na to stanowisko, zbędne jest oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy karnej przed wydaniem decyzji w sprawie. Jak jednak zasadnie zaznaczył Minister, nie oznacza to zablokowania możliwości ubiegania się o to stanowisko w przyszłości, tzn. przykładowo, w razie niepotwierdzenia się stawianych skarżącemu aktem oskarżenia zarzutów i wyjaśnienia jego sytuacji prawnokarnej. Z uwagi na powyższe, w myśl art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.