VI SA/Wa 2257/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę VI SA/WA 2257/07 UZASADNIENIE D. P. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] października 2007 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w P., którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Z przedstawionych przez organ akt administracyjnych wynika, iż w dniu [...] czerwca 2007 r. D. P. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w P. Uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu skarżącej na 189 punktów. Od powyższej uchwały D. P. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały, ponowne rozpatrzenie sprawy i zaliczenie jako poprawnej odpowiedzi udzielonej przez nią na pytanie testu nr 244. Do odwołania skarżąca załączyła opinię Katarzyny Czajkowskiej-Matosiuk autorki książki "Aplikacje prawnicze w pytaniach i odpowiedziach" wyd. C.H. Beck, kserokopię fragmentów tej książki oraz kserokopię fragmentów Encyklopedii Prawa pod redakcją prof. dr hab. Urszuli Kaliny-Prasznic wyd. C.H. Beck. Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] października 2007 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego stwierdzając, iż złożone odwołanie jest bezzasadne. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż dokonał szczegółowej analizy przeprowadzonego egzaminu, zarówno pod kątem prawidłowości jego przygotowania, w tym przygotowania testu egzaminacyjnego, jak również pod kątem przebiegu samego egzaminu. Organ podkreślił, iż test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 oraz 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.). W wyniku zaś ponownego przeliczenia punktów ustalono, iż uchwała Komisji Egzaminacyjnej jest w tym zakresie w pełni prawidłowa, a skarżąca uzyskała z egzaminu konkursowego 189 punktów. Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z zarzutami skarżącej odnośnie pytania testowego nr 244. Stwierdził, iż pytanie to jest prawidłowe i odpowiada wymogom ustawowym, a odpowiedź udzielona przez skarżącą jest odpowiedzią błędną, w związku z czym nie było podstawy do przyznania D. P. dodatkowego punktu. Organ podkreślił, iż kwestionowane pytanie nr 244 dotyczyło wyłącznie tego, kto wyznacza siedzibę zawodową adwokata, a nie tego w jakim trybie się to dokonuje. Jedyną poprawną odpowiedzią na tak zadane pytanie była więc odpowiedź "B" oparta na art. 70 ustawy Prawo o adwokaturze. Bez znaczenia dla prawidłowości tej odpowiedzi jest natomiast fakt niewskazania w jej treści, iż adwokat zawiadamia o wyznaczeniu swojej siedziby okręgową radę adwokacką, gdyż kwestia ta nie była objęta w ogóle treścią przedmiotowego pytania. Niezrozumiałe i nieuzasadnione jest też odnoszenie tego pytania do regulacji zawartej w art. 71c ustawy Prawo o adwokaturze, gdyż reguluje on kwestię wyznaczenia dodatkowej siedziby zawodowej adwokata w przypadku, gdy na terenie właściwości sądu rejonowego żaden z adwokatów nie wyznaczył swojej siedziby zawodowej. Organ podkreślił przy tym, że podstawą prawidłowej odpowiedzi na dane pytanie może być wyłącznie obowiązujący przepis prawa. Źródłem prawa nie są natomiast podręczniki prawnicze, tudzież opinie autorów tych książek, w związku z czym bezpodstawne jest powoływanie się przez skarżącą na nie. Na marginesie organ zaznaczył ponadto, iż nie może stanowić dowodu załączona do odwołania opinia, gdyż nie została ona podpisana. W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. P. zarzuciła organowi: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 70 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze; 2. naruszenie art. 2 Konstytucji RP i wynikającej z niego zasady ochrony zaufania do państwa, do stanowionego i stosowanego przez nie prawa, poprzez orzeczenie na niekorzyść skarżącej w sytuacji, gdy ewentualna niejasność spornego pytania nr 244 i wskazanych alternatywnych odpowiedzi jest wyłącznie efektem błędu Ministerstwa Sprawiedliwości przy tworzeniu testu i formułowaniu tego pytania. Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości w całości i ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez zaliczenie jako poprawnej odpowiedzi udzielonej przez nią w teście egzaminu konkursowego na pytanie nr 244. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż zgodnie z kluczem odpowiedzi przyjętym przez Ministerstwo Sprawiedliwości właściwą odpowiedzią na pytanie nr 244 jest odpowiedź "B", że siedzibę zawodową dla adwokata wyznacza "sam adwokat po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów". Zdaniem skarżącej wskazana w kluczu odpowiedź na to pytanie nie odpowiada dyspozycji art. 70 ustawy Prawo o adwokaturze. Analiza przepisu art. 70 ww. ustawy prowadzi zaś do wniosku, że żadna z alternatywnych odpowiedzi na to pytanie nie została sformułowana w sposób poprawny, tj. z uwzględnieniem właściwego brzmienia przepisu art. 70. Poprawność odpowiedzi na zadane pytanie nr 244 winna bowiem przejawiać się w dosłownym brzmieniu cyt. przepisu. Według skarżącej interpretacja dokonana przez organ w zakresie przepisu art. 70 nie znajduje odzwierciedlenia w obowiązującym stanie prawnym, sposób sformułowania odpowiedzi jest nieprecyzyjny i dokonany z zupełnym pominięciem występującej w tym przepisie koniunkcji, która jest niezbędnym warunkiem skutecznego wyznaczenia siedziby przez danego adwokata. Przedmiotowa koniunkcja ma natomiast istotne znaczenie, albowiem brak zawiadomienia przez adwokata okręgowej rady adwokackiej o wyznaczeniu siedziby wykonywania działalności zawodowej wywołuje skutek polegający na tym, że wyznaczenie siedziby bez ww. zawiadomienia jest z mocy ustawy bezwzględnie nieważne i w wyniku braku zawiadomienia dany adwokat działalności zawodowej nie może prowadzić. Odpowiadając na pytanie nr 244 skarżąca - z uwagi na brak przedmiotowej koniunkcji - nie zakreśliła więc poprawnej zdaniem organu odpowiedzi "B", natomiast zakreśliła odpowiedź "A" kierując się dyspozycją art. 71c ustawy, zgodnie z którym w wypadku, gdy na terenie właściwości sądu rejonowego żaden z adwokatów nie wyznaczył swojej siedziby zawodowej, okręgowa rada adwokacka w terminie 30 dni od dnia wpłynięcia zawiadomienia o zmianie siedziby lub podjęcia uchwały o skreśleniu z listy adwokatów wyznacza w miejscowości będącej siedzibą danego sądu rejonowego dodatkową siedzibę zawodową adwokatowi z terenu danej izby na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. Zdaniem skarżącej egzamin winien uwzględniać stan prawny obowiązujący w dacie jego przeprowadzenia, zatem pytania testowe, będące podstawowym środkiem sprawdzenia wiedzy kandydatów na aplikację adwokacką winny zostać sformułowane w oparciu o dosłowne brzmienie przepisów prawa, a nie w sposób skrótowy, z zupełnym pominięciem przesłanek ich zastosowania. Twierdzenie zaś organu, że intencją tak formułowanych pytań jest ułatwienie zdającym udzielenia odpowiedzi na zadane pytania pozostaje niezrozumiałym, albowiem zastosowany sposób sformułowania pytania nr 244 uczynił go niezrozumiałym, przy uwzględnieniu jednoznacznej - wyłącznie dla skarżącej - treści przepisów art. 70 i 71c ustawy Prawo o adwokaturze. Utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji doprowadziłoby więc do usankcjonowania przez Sąd naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 2 Konstytucji RP, z którego wynika podstawowa zasada stosowania prawa, tj. zasada pewności prawa i ochrona zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa. Zaskarżona decyzja organu sankcjonuje bowiem sytuację, w której konsekwencja wadliwego, nieostrego i nieprecyzyjnego sposobu sformułowania pytania nr 244 i alternatywnych odpowiedzi obciąża w całej rozciągłości skarżącą, pozbawiając ją możliwości wpisu na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w P. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ ponownie podniósł, iż pytanie nr 244 dotyczyło wyłącznie tego, kto wyznacza siedzibę zawodową adwokata, a nie tego w jakim trybie się to dokonuje. Jedyną poprawną odpowiedzią na tak zadane pytanie była więc odpowiedź "B" oparta na art. 70 ustawy - Prawo o adwokaturze. Za bezpodstawny organ uznał także zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP wskazując, iż pytanie nr 244 zostało sformułowane jasno i precyzyjnie, zgodnie z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze oraz zawierało jedną poprawną odpowiedź opartą na obowiązującym przepisie prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga D. P. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa. Egzamin konkursowy, w którym brała udział skarżąca, odbył się w roku 2007, co oznacza, że w stosunku do skarżącej miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) w jej kształcie nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361). W świetle tych przepisów, postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego wynik ma bezpośredni wpływ na możliwość wszczęcia kolejnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Wynika to z brzmienia art. 75 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowiącego, iż nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na tę aplikację, a uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu, zgodnie z ust. 3 cyt. artykułu, uprawnia kandydata do złożenia, w przeciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników konkursu, wniosku o wpis na listę aplikantów. Zgodnie z art. 75j ust. 1 ww. ustawy wynik egzaminu konkursowego kandydata ustala, w drodze uchwały, specjalnie do tego celu powołany, na podstawie art. 75a ust. 1 tej ustawy, przez Ministra Sprawiedliwości, organ - komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej, od uchwały której to komisji przysługuje zainteresowanemu odwołanie dotyczące wyników egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 75a ust. 2 i art. 75j ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Przepis art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi zaś, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. W świetle tego przepisu nie może ulegać wątpliwości, iż pytania egzaminacyjne powinny być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania. Poprawna odpowiedź na pytanie testowe, w zakresie o którym mowa w art. 75i ust. 1 ustawy, musi niewątpliwie pozostawać w zgodności z kontekstem danego pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru, bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy, że nie jest to na użytek ww. egzaminu odpowiedź prawidłowa. Odpada też w takiej sytuacji zarzut opracowania testu wyboru z naruszeniem przepisów ustawy. Do zdającego, który wie, że tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa, należy wybór jednej odpowiedzi najlepszej, najbardziej oczywistej i najpełniejszej. Nie jest zaś rzeczą zdającego rozważanie, bez specjalnego polecenia w pytaniu testowym, sytuacji wyjątkowych, czy też sytuacji szczególnych, jak uczyniła to skarżąca odnośnie pytania nr 244. Jeśli bowiem jakaś odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla pewnej konkretnej sytuacji, nie opisanej w pytaniu testu konkursowego to znaczy, że nie będzie to odpowiedź prawidłowa na to pytanie i nie oznacza to, że test został sformułowany w sposób naruszający przepis art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Sąd administracyjny rozpoznając skargę D. P. był uprawniony wyłącznie, jak zostało wskazane wyżej, do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 75j ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, Sąd musiał w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu oraz czy to rozpatrzenie nie ma charakteru skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów. Organowi nie można - w ocenie Sądu - postawić zarzutu, że sprawę niniejszą załatwił z naruszeniem norm procesowych. Jak wynika z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącej. Ostatecznie stwierdził, iż test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 oraz art. 75a ust. 3 ustawy. Z tych względów organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w mocy, szczegółowo uzasadniając w decyzji swoje stanowisko. W ocenie Sądu nie sposób podważać stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji skarżącej co do odpowiedzi na pytanie nr 244 testu wyboru. Jak słusznie podkreślił organ pytanie to nie zawierało żadnych elementów wskazujących na to, że chodzi w nim o sytuację szczególną, o której mowa w art. 71c ustawy Prawo o adwokaturze. Jedynie prawidłową (bez czynienia dodatkowych założeń) odpowiedzią na to pytanie była więc wskazana w kluczu odpowiedź "B", która wynika wprost z art. 70 ww. ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu "po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów adwokat wyznacza swoją siedzibę zawodową i zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką (...)" Prawidłowej odpowiedzi na to pytanie testowe należało udzielić opierając się na przepisach ustawy Prawo o adwokaturze. Jak słusznie podkreślił bowiem organ, podstawą prawidłowej odpowiedzi na pytania testu mogą być wyłącznie obowiązujące przepis prawa, a nie poglądy prezentowane przez autorów podręczników i komentarzy. Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją, a uzasadnienie tej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą. Za bezzasadny należy w związku z tym uznać zarzut naruszenia przez organ art. 2 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.