VI SA/Wa 2260/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Sędzia WSA Joanna Wegner Protokolant ref. staż. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi U. W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego U. W. kwotę 2200 (dwa tysiące dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2018r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "[...]". W uzasadnieniu podał, że zgłoszone rozwiązania wynikają bezpośrednio z powołanego stanu techniki, przy uwzględnieniu przeciętnej wiedzy właściwej dla znawcy tej dziedziny techniki. Specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu tego samego problemu technicznego, miałby możliwość bez dokonań twórczych w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganych rozwiązań, posługując się zwykłą logiką rozumowania. Urząd Patentowy wskazał, że znany stan techniki ujawnia informacje nt. [...]. Powołana publikacja, jako polimery przewodzące wylicza polianilinę, polipirol, poli(etylenodioksytiofen) itd. W znanym procesie, jako drobiny polimerowe, na których wytwarza się polimery przewodzące (polipirol) stosuje się mikrosfery polistyrenowe (PS) - identycznie, jak według niniejszego zgłoszenia nr [...]. W znanym procesie nanocząstki są oddzielane od wodnego ośrodka poprzez filtrację. Organ wskazał, że dokument D1 poprzez ujawnienie sposobu wytwarzania ujawnia także nanocząstki przewodzącego polimeru otrzymane poprzez realizację tego procesu. Znane nanocząstki polimerowe mają strukturę kulistą (np. Fig. 3 i Fig. 4 oraz str. 81, lewa kol. nad Fig. 3 i str. 82, prawa kol. pkt 4). Zdaniem organu z uwagi na fakt, iż nanocząstki według dok. D1 otrzymywane są w analogicznym procesie to oczywistym jest, że będą mieć również analogiczne właściwości takie, jak podano w zastrzeżeniach nr 27 i 28 według niniejszego zgłoszenia nr [...]. Organ zauważył, że przedmiot według zastrzeżenia nr 1 różni się od tego znanego z dok. D1 tym, że sposób obejmuje etapy oddzielania wolnych nanocząstek z pierwszej frakcji oraz uwalniania nanocząstek z powierzchni cząstek polimerowych i wyodrębnienia, jako druga frakcja. W niniejszym zgłoszeniu nr [...] nie został przedstawiony żaden efekt techniczny związany z tą różnicą. Dlatego problem techniczny niniejszego zgłoszenia można uznać za znalezienie alternatywy dla metody z dokumentu D1. Zatem zgłoszony wynalazek polega jedynie na zastosowaniu dwóch etapów oddzielania, aby oddzielić dwie różne frakcje, bez żadnego nieoczekiwanego lub zaskakującego efektu w odniesieniu do procesu lub wyniku tego procesu znanego z dokumentu D1. Taki dobór nie wykracza poza ustalenie typowych odmian standardowych procesów właściwych dla tej dziedziny techniki i nie stanowi elementów nieoczywistych. Dodatkowo Urząd zwrócił uwagę, że np. określenie podane w części znamiennej zastrzeżenia nr 19: "[...]" - stanowi określenie typu cech jakich wynalazek nie posiada co sprawia, że definicja przedmiotu tego zastrzeżenia (nanocząstki polimeru przewodzącego) jest niejasna. Określenie podane w części znamiennej zastrzeżenia nr 23: "mają strukturę "nanojeży", kiedy polimerem przewodzącym jest polianilina", nie stanowi cech technicznych odnoszących się do budowy/struktury chemicznej polianiliny - co skutkuje tym, że definicja przedmiotu tego zastrzeżenia też jest niejasna. Pismem z dnia 19 listopada 2018r. U. skierował wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu stanowiska Zgłaszający podał, że zarzut braku poziomu wynalazczego wynalazku był nietrafny z tego powodu, że przeciwstawiona publikacja D1 ujawnia sposób powlekania drobin polistyrenowych warstwą polipirolu będą polimerem przewodzącym warstwą o rozmiarach nano, podczas gdy obecny wynalazek odnosi się do sposobu wytwarzania samodzielnych nanocząstek polimerów przewodzących, takich jak polipirol, uwalnianych do roztworu i nadających się do oddzielenia m.in. na drodze filtracji nie tylko od roztworu i cząstek nieorganicznych, lecz także od drobin polimerowych takich jak drobiny polistyrenowe. Z tego powodu Zgłaszający uznał, że nie zachodzi potrzeba przeredagowania zastrzeżeń patentowych celem odgraniczenia obecnego wynalazku od przeciwstawionej publikacji. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r. Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 24, art. 25, 26 i art. 27 w zw. z art. 315 ust. 3 oraz na podstawie art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2017r. poz. 776 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy zgłoszenia wynalazku pt. "[...]", nr [...], zgłoszonego do ochrony w dniu [...] listopada 2014 r. przez U. na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego w dniu 19 listopada 2018 r., na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2018r. o odmowie udzielenia patentu na ww. wynalazek utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w zastrzeżeniu dotyczącym sposobu wytwarzania nanocząstek polimerów przewodzących użyto sformułować typu: monomer pożądanego polimeru przewodzącego, drobiny polimerowe, utleniacz, surfaktant. Nie podano żadnych nazw chemicznych tych związków, co skutkuje dużą dowolnością w doborze składników. Zastosowane obszerne pojęcia uniemożliwiają realizację rozwiązania w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem w całym zakresie żądanej ochrony. Tak szeroko sformułowane zastrzeżenie nie znajduje również poparcia w opisie wynalazku. Urząd podkreślił, że wynalazek w kategorii sposobu powinien być scharakteryzowany przez opis wykonywanych czynności bądź operacji uporządkowanych według ustalonej z góry kolejności, jak również poprzez środki techniczne niezbędne do ich realizacji oraz ewentualnie warunki, w których one się odbywają i stosowane surowce. Zatem nie jest dopuszczalne, aby zgodnie z zastrzeżeniem, można było użyć jakiegokolwiek monomeru polimeru przewodzącego, czy dowolnych drobin polimerowych, utleniacza i surfaktanta. Wykorzystanie wskazanego w zastrzeżeniu środka technicznego nie powinno budzić żadnych wątpliwości, iż otrzyma się pożądany, powtarzalny efekt, o którego ochronę wnioskodawca się ubiega. Natomiast w zastrzeżeniu dotyczącym nanocząstek polimeru przewodzącego nie określono ich budowy chemicznej, lecz jedynie ich cechę, ze mają powierzchnię wolną od substancji ograniczających wymianę ładunku. Zdaniem organu wynalazek w kategorii wytworu niezdeterminowanego przestrzennie, jakim są nanocząstki polimeru, powinien być scharakteryzowany poprzez podanie budowy chemicznej albo składu jakościowego (nazwy chemiczne związków) lub ilościowego (stężenia). W przypadku gdy wytwór nie może być dostatecznie precyzyjnie i jednoznacznie zdeterminowany poprzez cechy techniczne dotyczące struktury chemicznej poszczególnych składników, skład ilościowy oraz parametry fizykochemiczne to może być chroniony poprzez sposób jego wytwarzania. Wynalazek w kategorii "produkt przez sposób" musi być charakteryzowany cechami właściwymi dla sposobu postępowania przy wytwarzaniu tego produktu. Organ wskazał, że możliwość nadawania się wynalazku do przemysłowego stosowania ma wynikać między innymi z zastrzeżeń patentowych. Zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy pwp. zastrzeżenia patentowe powinny być w całości poparte opisem wynalazku. Określają mają zastrzegany wynalazek i zawarty w nim wkład techniczny w sposób zwięzły i jednoznaczny, przez podanie cech technicznych odnoszących się do jego budowy lub składu wytworu względnie do sposobu technicznego oddziaływania na materię bądź nowego zastosowania znanego wytworu. Zatem brak jednoznacznego określenia zakresu żądanej ochrony poprzez zastosowanie pojęć szerokich i niejasnych, bądź alternatywnie ujętych środków technicznych dyskwalifikuje zastrzeżenia patentowe, uniemożliwiając objęcie wynalazku ochroną patentową. Nieprecyzyjnie określony zakres żądanej ochrony uniemożliwia realizację rozwiązania w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem, co jest warunkiem uzyskania patentu. Niezbędnym warunkiem udzielenia patentu na wynalazek jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne, niezbędne do osiągnięcia założonego, powtarzalnego rezultatu. Zastrzeżenia patentowe niniejszego zgłoszenia nie spełniają właściwej sobie funkcji - zakreślającej przedmiotowe granice ochrony patentowej. Brak jednoznacznego podania opisu wykonania sposobu poprzez zastosowanie pojęć niedookreślonych dyskwalifikuje zastrzeżenia patentowe uniemożliwiając objęcie wynalazku ochroną patentową. W wypadku tak ujętych zastrzeżeń nie może być mowy o możliwości realizacji wynalazku w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem, co jest warunkiem udzielenia ochrony patentowej. Organ zauważył, że zgłaszający nie wypowiedział się we wskazanym w piśmie terminie, ani w terminie przedłużonym. We wcześniejszej korespondencji Zgłaszający przedstawiając swoje argumenty odnosi się do korzystnych (wąskich) definicji podanych w opisie wynalazku, zwłaszcza w przykładach realizacji. Natomiast zakres żądanej ochrony opisany jest bardzo ogólnie w treści zastrzeżeń patentowych. Ponadto w zastrzeżeniach patentowych zostały podane niewłaściwe określenia, które nie definiują przedmiotów zgłoszenia w sposób jednoznaczny. Pismem z dnia 9 października 2019r. U. reprezentowany przez rzecznika patentowego wniósł do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Strona wniosła również o przeprowadzenie mediacji, której celem byłoby wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Skarżąca wskazała, że analizując uzasadnienie zaskarżonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r. można zauważyć, iż organ administracji kwestionuje zdolność patentową obecnego wynalazku nie przedstawiając jednocześnie znanego rozwiązania, które w oparciu o te same środki techniczne prowadzi do uzyskania identycznego efektu. Organ administracji - Urząd Patentowy RP - Departament Badań Patentowych, przywołał szereg zarzutów, na które skarżący odpowiadał przedstawiając nowe i nieoczywiste cechy obecnego rozwiązania. W ocenie strony skarżącej, wątpliwości organu administracji najkorzystniej byłoby wyjaśnić w toku wnioskowanej rozprawy, do której jednak nie doszło. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja jest przedwczesna i zasługuje na uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2017 poz.1369 ze zm.). W ocenie Sądu, skargę należało uznać za uzasadnioną. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy a także szczegółowego uzasadnienia przyjętego przez organ stanowiska, co w konsekwencji uniemożliwia sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Pogłębiona argumentacja organu i wnikliwe odniesienie się do twierdzeń skarżącego było w niniejszych sprawach szczególnie pożądane, bowiem skarżący zarzucił organowi brak zrozumienia istoty zgłaszanego wynalazku. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na niespójność zarzutów podniesionych przez organ w wydanych decyzjach. Podstawę materialnoprawną decyzji z dnia [...] września 2018r. stanowił art. 24 i 26 ustawy z dnia z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz.U.2020.286). Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "[...]", wskazując, że zgłoszone rozwiązania wynikają bezpośrednio z powołanego stanu techniki i specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu tego samego problemu technicznego, miałby możliwość bez dokonań twórczych w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganych rozwiązań, posługując się zwykłą logiką rozumowania. Z kolei podstawę wydania decyzji z [...] sierpnia 2019r. stanowiły przepisy art.24, 25, 26 i 27 ustawy Prawo własności przemysłowej. Urząd Patentowy w uzasadnieniu stwierdził, że po ponownej analizie dokumentacji zgłoszenia pozostaje na stanowisku, że przedmiotowe zgłoszenie nie spełnia warunku posiadania poziomu wynalazczego oraz nie nadaje się do przemysłowego stosowania. Zauważyć jednak należy, że w uzasadnieniu decyzji poza gołosłownym stwierdzeniem, że przedmiotowe zgłoszenie nie spełnia warunku posiadania poziomu wynalazczego brak rozważań w tym zakresie. Można wręcz odnieść wrażenie, że organ za uzasadnione uznał stanowisko strony skarżącej zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odnoszące się do przeciwstawionej publikacji D1 i stwierdzenia, że zgłoszone rozwiązania wynikają bezpośrednio z powołanego stanu techniki. W ocenie sądu stwierdzić zatem należy brak spójności pomiędzy sentencją zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem co uchybia wymaganiom określonym w art. 107 § 1 i 3 kpa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że pomiędzy sentencją decyzji, a jej uzasadnieniem powinna zachodzić spójność. Uzasadnienie decyzji administracyjnej jest bowiem jej integralną częścią. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W rozpoznawanej sprawie powyższe wymogi nie zostały spełnione. Ponadto, zdaniem sądu, organ opierając zaskarżoną decyzję na nowym zarzucie tj. stwierdzeniu, że wynalazek nie nadaje się do przemysłowego stosowania pozbawił stronę prawa do zajęcia stanowiska w toku postępowania administracyjnego. Nie można jednocześnie uznać, że nie naruszono praw strony do czynnego udział w sprawie albowiem Urząd Patentowy RP pismem z dnia 28 lutego 2019r. poinformował stronę, że zgłoszone rozwiązania dotyczące sposobu wytwarzania nanocząstek polimerów przewodzących na drodze polimeryzacji w roztworze zawierającym utleniacz, według zastrzeżeń 1-18, oraz nanocząstek polimeru przewodzącego wyodrębnionych jako pierwsza frakcja otrzymana powyższym sposobem, według zastrzeżeń 19-28, nie spełniają warunku nadawania się do przemysłowego stosowania ze względu na niejasno i niejednoznacznie określony zakres żądanej ochrony. Przedmiotem zaskarżenia i oceny przez sąd administracyjny są bowiem decyzje administracyjne, które powinny spełniać wymogi określone w art. 107 kpa. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że organ zarzucając zgłoszonemu rozwiązaniu naruszenie art. 27 pwp i przyjmując że sporny wynalazek nie nadaje się do przemysłowego stosowania, wskazał na zbytnią ogólnikowość zastrzeżeń patentowych. Wynalazek można uznać za mogący nadawać się do stosowania, gdy konkretne rozwiązanie techniczne jest: zupełne, należycie ujawnione, użyteczne społecznie i gwarantuje ono powtarzalność rezultatu. Z kolei stosowanie rozwiązania zawiera się w takim ujawnieniu jego cech technicznych, które pozwoli na zrealizowanie tego wytworu bez konieczności dochodzenia do założonego przez wynalazcę rezultatu metodą prób i błędów oraz podejmowania eksperymentów wymuszonych brakiem niezbędnych danych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 września 2017 r., sygn. akt IIGSK 3395/17; z 23 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 1472/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisane treści powinny znaleźć się zgłoszeniu wynalazku, w tym w opisie wynalazku ujawniającym jego istotę (art. 31 ust. 1 pkt 2 p.w.p.). Opis wynalazku bowiem powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków (jeżeli zgłoszenie zawiera rysunki) i przykładem lub przykładami realizacji bądź stosowania wynalazku (art. 33 ust. 1 p.w.p.). Przedstawione wymogi co do opisu wynalazku zostały doprecyzowane w § 6 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119 ze zm.). Opis wynalazku powinien w kolejności określać: tytuł wynalazku, który będzie jednoznacznie formułować przedmiot wynalazku w odniesieniu do podanych w opisie i w zastrzeżeniach patentowych cech technicznych rozwiązania; nie może on zawierać nazw fantazyjnych i imion własnych ani sformułowań odnoszących się bezpośrednio do zalet bądź nowych cech wynalazku (pkt 1), dziedzinę techniki, której dotyczy wynalazek (pkt 2), stan techniki, znany zgłaszającemu i przydatny do zrozumienia wynalazku, a zwłaszcza jego nowości i poziomu wynalazczego, do poszukiwań w stanie techniki związanym z wynalazkiem i do badania wynalazku; zaleca się, aby w tej części opisu przytaczać także dane bibliograficzne publikacji dotyczących stanu techniki; dopuszcza się zobrazowanie stanu techniki rysunkami na osobnych arkuszach z zaznaczeniem, że dotyczą one stanu techniki (pkt 3), wynalazek, ujawniając go, zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi, w taki sposób, aby zarówno jego istota, jak i całe rozwiązanie były zrozumiałe w stopniu potrzebnym do zrealizowania wynalazku (pkt 4), ewentualne korzystne skutki wynalazku w odniesieniu do dotychczasowego stanu techniki (pkt 5). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ w swoich rozważaniach na temat braku nadawania się spornego wynalazku do przemysłowego zastosowania, w ogóle nie odniósł się do bardzo obszernego opisu wynalazku. W opisie zawarto konkretne przykłady realizacji zgłoszonego wynalazku z podaniem konkretnych składników, nazw chemicznych, parametrów, środków technicznych itd. Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, za niezbędne sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Urzędowi Patentowemu. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni wyrażone powyżej stanowisko Sądu. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz.U. 2019.1431).