VI SA/Wa 2264/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek p o s t a n a w i a: 1) odmówić skarżącej A. B. zwolnienia od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącej A. B. adwokata. Wyrokiem z dnia 3 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu na wynalazek. W tym samym dniu skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, uiszczając w kasie Sądu opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł (za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia na wniosek strony) oraz wypełniony formularz (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako główny składnik majątku wskazała lokal mieszkalny o powierzchni 48,7 m kw. Nadmieniła, iż posiada też sprzęt komputerowy, sprzęt RTV i AGD. Natomiast nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, jak również nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych (o wartości powyżej 3.000 euro). Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą (usługi medyczne) jako lekarz i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 3.000 zł brutto miesięcznie. Z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżąca w roku 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w kwocie 13.969,86 zł przy przychodzie w wysokości 53.194 zł – por. zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 [...] oraz informacja o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2010 [...]. Na miesięczne wydatki skarżącej składają się: czynsz – 339,30 zł (pismo spółdzielni mieszkaniowej dot. wysokości czynszu od 1 stycznia 2011 r. [...]), opłata za gaz – ok. 100 zł (dowody wpłaty [...]), opłata za energię elektryczną – ok. 94 zł (dowody wpłaty [...]), opłata za telefon stacjonarny – ok. 65 zł (dowód wpłaty [...]). Natomiast koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej obejmują m.in.: składkę na ubezpieczenia społeczne – 513,24 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne – 233,32 zł, składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 46, 25 zł (pismo ZUS Inspektorat K. z dnia [...] lutego 2011 r. [...]), składkę członkowską na rzecz okręgowej izby lekarskiej – 40 zł (dowody wpłaty [...]). Ponadto skarżąca opłaca składkę z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej lekarzy w wysokości 60 zł rocznie (polisa [...]). Na rachunku bankowym skarżącej saldo końcowe jest ujemne - debet przekracza 5.000 zł (wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] grudnia 2010 r. do [...] lutego 2011 r. [...]). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd (referendarz sądowy) zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji prawa do Sądu. Analizując warunki majątkowe skarżącej pod kątem powyższych kryteriów, stwierdzić należy, iż nie znajduje się ona w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, że pomimo największych wysiłków poczynionych w celu zgromadzenia odpowiednich środków nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co więcej, z akt sprawy wynika, iż skarżąca pokrywała wszystkie dotychczasowe koszty sądowe - uiściła bowiem wpis od skargi w wysokości 1.000 zł (dowód wpłaty [...]) oraz opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł (dowód wpłaty [...]). Dlatego należy uznać, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek, stan majątkowy skarżącej pozwala na poniesienie ewentualnych dalszych opłat sądowych w niniejszej sprawie (takich jak wpis od skargi kasacyjnej – 500 zł). Natomiast, mając na względzie aktualne dochody skarżącej w skali miesiąca (3.000 zł brutto) oraz jej miesięczne wydatki (konieczne do utrzymania – 600 zł oraz związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – co najmniej 833 zł), stwierdzić należy, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, a zatem spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jej warunki materialne przekraczają bowiem spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie skarżącej adwokata z urzędu w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony interesów przed Sądem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.