VI SA/Wa 2279/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w E. (Holandia) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz strony skarżącej [...] z siedzibą w E. (Holandia) kwotę 2200 (dwa tysiące dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z "(...)" sierpnia 2020 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 245 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776 ze zm.) – zwanej dalej "p.w.p." umorzył postępowanie w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego w postępowaniu wszczętym 25 maja 1999 r. zgłoszeniem przez "(...)" w E., Niderlandy oraz "(...)" w T., Japonia wynalazku pt. "Urządzenie i sposób modulacji /demodulacji z ograniczeniem kolejnych wystąpień grupy o minimalnej długości". Decyzja została wydana w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z "(...)" lipca 2007 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej odmówił udzielenia patentu na wspomniany wynalazek. Decyzję tę zgłaszający zaskarżyli wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, który został rozpoznany decyzją z "(...)" kwietnia 2008 r. utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję. Ten ostatni akt został zaskarżony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 26 stycznia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1044/08 uchylił decyzje organu wydane w obu instancjach. Decyzją z "(...)" maja 2010 r. Urząd Patentowy ponownie odmówił udzielenia patentu. W wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z "(...)" grudnia 2011 r. organ utrzymał decyzję wydaną w pierwszej instancji w mocy. Wyrokiem z 10 maja 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 313/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na tę decyzję. Wyrok ten jednak został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 78/13, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Wyrokiem z 21 listopada 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1949/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję organu z "(...)" grudnia 2011 r. Decyzją z "(...)" marca 2017 r. organ ponownie utrzymał w mocy zaskarżoną wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzję z "(...)" maja 2010 r. Wyrokiem z 27 września 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1000/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję organu z "(...)" marca 2017 r. Sąd wskazał, że organ nie wywiązał się z wynikającego z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) obowiązku wypełnienia zaleceń wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2014 r., a w konsekwencji także tych zawartych w wyroku NSA z 24 kwietnia 2014 r. Sąd uznał, że organ wciąż nie przeprowadził analizy pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" zgodnie z wiążącymi go wytycznymi. Sąd przypomniał, że pojęcie wynalazku jako rozwiązanie o charakterze technicznym należy wykładać z uwzględnieniem obowiązujących w dacie orzekania przez Urząd Patentowy ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych, tj. Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS), postanowień Konwencji monachijskiej oraz praktyki orzeczniczej Europejskiego Urzędu Patentowego w zakresie tzw. wynalazków informatycznych stworzonych przy użyciu komputera. Sąd nakazał, by organ wziął pod uwagę to, że analiza pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" i metodologia badania zdolności patentowej tzw. wynalazków informatycznych różni się od tej, która obowiązuje w odniesieniu do wynalazków tradycyjnych. Zaakcentował postępującą liberalizację postrzegania wymogu technicznego charakteru wynalazku urzeczywistnianego za pomocą komputera. Sąd ocenił, że w decyzji tych kwestii tych nie rozważono. Co więcej, Sąd dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wadliwej wykładni art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117), zwracając uwagę na postęp techniczny i powstanie nowych dziedzin techniki, nieznanych w chwili wejścia tej nieobowiązującej już ustawy w życie. Wskazał, że obowiązkiem organu było zbadanie tego, czy nastąpiły takie zmiany systemowego lub pozaustawowego kontekstu tego aktu prawnego, które uzasadniałyby zmianę rozumienia zawartego w nim tekstu. Zaznaczył, że ocena przesłanek zdolności patentowej powinna być dokonywana z uwzględnieniem aktualnego na dzień wydawania decyzji stanu wiedzy i celów regulacji, które z natury rzeczy ulegają zmianom w czasie. Sąd zobowiązał organ do przestrzegania oceny prawnej i wypełnienia zaleceń zawartych we wspomnianych, wydanych w 2014 r. wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Umarzając zaskarżoną decyzję postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej wskazał, że w świetle art. 63 ust. 3 p.w.p. brak jest możliwości wydania decyzji merytorycznej po upływie czasu trwania prawa, o jakim by rozstrzygała. Organ podkreślił, że patent udzielany jest na 20 lat i z upływem tego terminu prawo wygasa z mocy prawa. Rozstrzyganie o uprawnieniu, które wygasło jest – zdaniem organu – niemożliwe. Urząd Patentowy obliczył, że w odniesieniu do zgłoszenia skarżącej termin dwudziestoletni już upłynął, co obligowało organ do umorzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniesionej na powyższą decyzję skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 245 ust. 1 pkt 5 i art. 252 p.w.p. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że upływ dwudziestoletniego terminu powoduje bezprzedmiotowość postępowania, art. 63 i art. 289 ust. 2 p.w.p. p.w.p. poprzez pominięcie przy ocenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i błędne przyjęcie, że po dwudziestu latach brak jest podstaw do udzielenia patentu, mimo możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu naruszenia patentu za cały okres trwania postępowania o udzielenie patentu, a to z uwagi na instytucję zawieszenia roszczeń w czasie trwania postępowania, art. 12 k.p.a. i art. 35 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania skutkujące pozbawieniem skarżącego możliwości dochodzenia roszczenia zakazowego. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy Rzeczypospolitej wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ wydana w sprawie decyzja dotknięta jest naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, ponieważ umorzenie postępowania odwoławczego, zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w zaistniałym w tej sprawie układzie procesowym było niedopuszczalne. Katalog rozstrzygnięć wieńczących administracyjne postępowanie odwoławcze (w tym takie, które uruchamiane jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest w świetle art. 245 § 1 pkt 1 – 5 p.w.p. zamknięty. Skorzystaniu przez organ z któregokolwiek wariantów zakończenia tego postępowania towarzyszyć musi ustalenie, że zostały spełnione stosowne przesłanki procesowe. Rzeczywiście, art. 245 § 1 pkt 5 p.w.p. przewiduje m. in. możliwość formalnego zakończenia procesu odwoławczego poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania. Wprawdzie, w odróżnieniu od wyraźnego w swym brzmieniu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. tekst art. 245 § 1 pkt 5 p.w.p. nie zawiera dopełnienia "odwoławcze" (bądź równoważnego "z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy"), niemniej przewidzianą w nim kompetencję organu rozpoznającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy odnosić do tej właśnie fazy procesu. Umorzenie postępowania administracyjnego (w całości, we wszystkich instancjach) przez organ realizujący kompetencję odwoławczą przewidziane jest bowiem w art. 245 § 1 pkt 3 p.w.p. Umorzenie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy może jednak nastąpić wyłącznie wówczas, gdy brak jest możliwości merytorycznego załatwienia tego wniosku, czego najbardziej klarownym przykładem jest cofnięcie wskazanego środka odwoławczego. Do innych przyczyn konieczności podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia zalicza się stwierdzenie w toku postępowania odwoławczego braku interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. po stronie odwołującego się (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 732, A. Golęba [w:] H. Knysiak-Molczyk, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, s. 942, wyrok NSA z 10 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 316/08, LEX nr 526409) czy utratę kompetencji organu do rozpatrzenia odwołania przy jednoczesnej eliminacji instytucji zaskarżenia decyzji w administracyjnym toku instancji (zob. Z. Kmieciak [w:] Z. Kmieciak, W. Chróścielewski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, s. 767 – 768, wyrok WSA w Warszawie z 15 września 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1274/10, LEX nr 759539, wyrok WSA w Bydgoszczy z 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1180/12, LEX nr 1351414). W tej sprawie organ umorzył postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na art. 63 ust. 3 p.w.p. Przyjął zatem za podstawę nie przesłankę natury formalnej, odnoszącą się do procesu odwoławczego, lecz ograniczenie czasowe udzielanej w wyniku skutecznego zgłoszenia wynalazku ochrony patentowej. Uchylił się zatem od obowiązku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez uzasadnienia w unormowaniu art. 245 § 1 p.w.p. Przypomnieć wypada, że instancyjność postępowania administracyjnego polega na realizacji prawa strony do dwukrotnego rozpoznania jej sprawy indywidualnej. Upływ czasu nie stanowi przeszkody do rozpoznania takiego żądania, zwłaszcza w sytuacji gdy czas ten został spożytkowany na wielokrotne prowadzenie sprawy przez organ od początku, na skutek wykrycia przez sąd administracyjny popełnionych przez Urząd Patentowy uchybień. Zasadnie zatem strona zarzuca naruszenie art. 12 § 1 i art. 35 § 1 k.p.a., które w tym rzadkim przypadku miało wpływ na wynik sprawy, bo gdyby organ nie procedował łącznie ponad dwadzieścia lat, nie sięgałby zapewne po unormowanie art. 63 ust. 3 p.w.p. Nie zmienia to faktu, że posłużenie się tym przepisem było wadliwe. Jego zastosowanie dla uzasadnienia umorzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było nieprawidłowe. Pamiętać należy, że rozstrzygnięcie organu w przedmiocie żądania – zgłoszenia patentu z istoty rzeczy ma przynajmniej częściowo wsteczny charakter. Ochrona patentowa sięga zawsze wszak w przeszłość od momentu orzekania przez Urząd Patentowy, zasadniczo od dnia zgłoszenia wynalazku, ale też wcześniej, o czym stanowi art. 13 i nast. p.w.p. (zob. na ten temat np. P. Kostański, Nieszkodzące nowości ujawnienie wynalazku w wyniku oczywistego nadużycia, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Prace z Prawa Własności Intelektualnej 2016/4, s. 139 – 186). Trafnie więc skarżąca podkreśla to, że uwzględnienie żądania wywołuje, z mocy art. 63 ust. 3 p.w.p., skutki z mocą wsteczną (zob. K. Celińska-Grzegorczyk, Postępowanie patentowe jako szczególne postępowanie administracyjne, Warszawa 2009, s. 294-295; P. Kostański [w:] P. Kostański (red.), Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2014, s. 302). Interes prawny zgłaszającego w rozpoznaniu zgłoszenia po dłuższym czasie wyraża się w stwierdzeniu tego, czy w tym okresie korzystanie z wynalazku zasługiwało na ochronę prawną. Upływ nawet 20 lat od zgłoszenia nie stanowi przeszkody do wydania decyzji merytorycznej. Przeciwnie, wciąż istnieje obowiązek organu w tym zakresie. Przepis art. 63 ust. 3 p.w.p. wyznacza natomiast termin maksymalny takiej wstecznie przysługującej ochrony. W tym szczególnym przypadku pozytywna dla zgłaszającego decyzja organu wywoła wprawdzie skutek prawny wstecznie, ale stanowić może podstawę roszczeń formułowanych w przyszłości. Ponadto zaakcentować należy, że jednym ze skutków umorzenia postępowania odwoławczego jest to, że w obrocie pozostaje – jako ostateczna – decyzja wydana w pierwszej instancji (zob. wyrok NSA z 22 września 1999 r., sygn. akt IV SA 2326/96, LEX nr 47893). A zatem dochodzi do utrwalenia tego rozstrzygnięcia w obrocie prawnym. W tej sprawie konsekwencją wydania zaskarżonej decyzji jest to, że skutek prawny wywoływałaby decyzja organu z [...]lipca 2007 r. o odmowie udzielenia patentu. Zaskarżona decyzja nie realizuje więc wynikającego z jej uzasadnienia zamiaru organu uchylenia się od merytorycznego załatwienia sprawy, lecz wręcz odwrotnie – petryfikuje rozstrzygnięcie dla strony odmowne. Zasadnie zatem podniesiono w skardze, iż na skutek wydania zaskarżonej decyzji pozbawiono skarżących możliwości weryfikacji warunkowych, bo wynikających jedynie ze zgłoszenia patentu, uprawnień do korzystania z wynalazku. Co więcej, uczynił to organ z naruszeniem wynikającego z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązku wydania decyzji uwzględniającej ocenę prawną i zalecenia zawarte z przytoczonych wcześniej wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy bezwzględnie to uczynić, a więc przeprowadzić analizę pojęcia "rozwiązanie o charakterze technicznym" z uwzględnieniem ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych, a także praktyki orzeczniczej Europejskiego Urzędu Patentowego w zakresie wynalazków informatycznych stworzonych przy użyciu komputera i zastosować metodę swoistą dla tych wynalazków metodę badania zdolności patentowej oraz dynamiczną wykładnię art. 10 ustawy o wynalazczości. Sąd więc ponownie zobowiązuje organ do przestrzegania oceny prawnej i wypełnienia zaleceń zawartych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2014 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2014 r., do czego już organ był zobligowany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 września 2018 r. Wskazane orzeczenia wiążą także Sąd rozpoznający sprawę niniejszą. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku Urząd Patentowy oceni zatem merytorycznie zasadność dokonanego w 1999 r. zgłoszenia, bowiem administracyjne postępowanie odwoławcze ma to do siebie, że polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy w jej całokształcie. Postępowanie to zakończy wydaniem decyzji merytorycznej, o ile nie ziszczą się prawem przewidziane przesłanki do tego, by zapadło innego rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 tej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 11 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Złożyły się nań: wpis od skargi (1000 złotych), wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (1200 złotych) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 złotych).