VI SA/Wa 2424/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Artur Kot (spr.) Protokolant ref. staż. Klaudia Kruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę 1. Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2013 r., w wyniku rozpatrzenia wniosku D.S. (dalej: "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD" lub "Główny Inspektor") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2013 r. Przedmiotem tych decyzji było nałożenie na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia GITD powołał między innymi przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 260; dalej: "u.d.p."), pkt 8 lit. a) załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"), a także art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 ze zm.; dalej: "u.t.d."). GITD powołał się także na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: "Kpa"). 2. Stan faktyczny. 2.1. Organ ustalił, że [...] maja 2013 r. o godzinie 19:15 w miejscowości P. na drodze krajowej nr [...] na odcinku skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...] - granica miasta P., zatrzymano do kontroli mobilnej zespół pojazdów składający się z samochodu ciężarowego marki V. o nr rej. [...] i przyczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...]. Przedmiotowym pojazdem kierował skarżący. Z dowodu rejestracyjnego samochodu wynikało, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony. Kontrola dokonana za pośrednictwem urządzenia DSRC (skanera) zainstalowanego w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego wykazała, że przedmiotowy pojazd nie został wyposażony w urządzenie pokładowe viaBox służące do naliczania i pobierania opłat elektronicznych. Stąd wniosek, że w dniu kontroli pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] (zob. załącznik nr 2 pkt 8 lit. a do rozporządzenia), bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Kierowca nie skorzystał z prawa do wypowiedzenia się w sprawie. Decyzją z [...] maja 2013 r. GIDT, działając na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., nałożył zatem na kierującego zespołem pojazdów (skarżącego) karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. 2.2. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący przyznał, że w dniu kontroli poruszał się z żoną po wskazanym odcinku drogi, jednakże dopiero podczas czynności kontrolnych powziął wiedzę o tym, że odcinek ten jest płatny i należało uiścić stosowną opłatę za przejazd. Wyjaśnił, że z pojazdów korzystał w taki sposób, by nie została przekroczona masa całkowita 3,5 tony. Dodał, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Po kontroli zawarł zaś stosowaną umowę z operatorem systemu viaToll i nabył urządzenie viaBox. Wnosząc o "anulowanie" nałożonej na niego kary pieniężnej powołał się na swoją trudną sytuację materialną. Oświadczył, że jest zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1.300 zł. Nigdy nie był karany. Nie posiada także żadnych punktów karnych. 2.3. Utrzymując w mocy swoją decyzję z [...] maja 2013 r. Główny Inspektor nie znalazł podstaw do jej zmiany. Przedstawił przebieg postępowania w sprawie i powołał zastosowane przepisy prawa materialnego, z których wynikał obowiązek skarżącego ponoszenia opłaty elektronicznej jako kierowcy zespołu pojazdów w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.; dalej: "u.p.r.d."). Skoro skarżący w dniu kontroli poruszał się pojazdem (zespołem pojazdów) w rozumieniu art. 2 pkt 33 u.p.r.d. bez uiszczenia stosownej opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. to należało na skarżącego nałożyć karę pieniężną, o której mowa w decyzji. Zdaniem organu, kierujący pojazdami samochodowymi winni znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Zarzuty postawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w całości uznał za chybione, gdyż powołane przez skarżącego okoliczności faktyczne nie mają wpływu na wynik sprawy. 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] sierpnia 2013 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "Sąd") na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję GITD. Autor skargi wystąpił między innymi o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę, która ma charakter opisowy, jej autor wskazał wątpliwości związane z rozumieniem pojęcia pojazdu, którym przejazd po drodze płatnej podlega obowiązkowi uiszczania stosownej opłaty. W ocenie autora skargi pojęcie to jest niedookreślone i sprzeczne z założeniem ustawodawcy (aktualne brzmienie przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 jest niekorzystne dla obywateli). Także pozostałe przepisy, które organ zastosował w sprawie, są niejasno sformułowane. Wątpliwa też jest ich zgodność z Konstytucją oraz przepisami prawa unijnego (Dyrektywa 2006/38/WE). 3.2. Odpowiadając na skargę GIDT podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wystąpił o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za chybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 4.2. Na proces stosowania prawa składa się szereg etapów i elementów. I tak, w pierwszej kolejności organ stosujący prawo powinien zidentyfikować odpowiednią normę prawa materialnego, której zastosowanie może wchodzić w rachubę odnośnie rozpatrywanej sprawy. Następnie poprzez dokonanie wykładni tej normy, winien zrekonstruować jej treść i w oparciu o wynikające stąd wnioski, stwierdzić ustalenie, jakich faktów jest konieczne z punktu widzenia zastosowania tej normy. Ustalenie tych faktów winno nastąpić według reguł prawa procesowego, a zwłaszcza tych reguł, które dotyczą postępowania dowodowego. Końcowym etapem jest dokonanie subsumcji, tj. przyporządkowanie ustalonego stanu faktycznego do hipotezy normy prawa materialnego. Rolą Sądu pierwszej instancji jest zaś kontrola prawidłowości tego działania, z uwzględnieniem przepisów art. 134 i art. 145 u.p.p.s.a. 4.3. Ramy prawne. W myśl art. 5 ust. 1 u.d.p. do dróg krajowych zalicza się: 1) autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych; 2) drogi międzynarodowe; 3) drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych; 4) drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów); 5) drogi alternatywne dla autostrad płatnych; 6) drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich; 7) drogi o znaczeniu obronnym. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Według art. 13h ust. 1 u.d.p., opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6, to jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p., za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł [podkreślenie Sądu]. Zgodnie z art. 51 ust. 6 lit. b u.t.d. Główny Inspektor Transportu Drogowego jest organem właściwym w sprawach związanych z kontrolą uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w udp. Stosownie do art. 13k ust. 4 u.d.p. kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, nakładają w drodze decyzji administracyjnej uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 131 ust. 1 udp. Według art. 50 pkt 1 lit. j utd do zadań Inspekcji należy kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Na podstawie art. 51 ust. 5 utd czynności związane z realizacją zadań określonych w art. 50 pkt 1 utd w zakresie określonym w art. 68-75 utd wykonują inspektorzy Inspekcji. Zgodnie zaś z art. 56 ust. 1 pkt 3 u.t.d., inspektor ma prawo do nakładania i pobierania kar pieniężnych oraz grzywien w drodze mandatów karnych w zakresie określonym w u.d.p. Według art. 131 ust. 1 pkt 2 u.d.p., do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, jeżeli jest ono wymagane, oraz do nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k udp, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego. 4.4. W niniejszej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. W dniu kontroli skarżący kierował zespołem pojazdów w rozumieniu art. 2 pkt 33 u.p.r.d., o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony na drodze krajowej wymienionej w pkt 8 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Opłata elektroniczna za przejazd wskazanym odcinkiem płatnej drogi krajowej nie została poniesiona przez skarżącego, który nie posiadał urządzenia viaBox. 5.1. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych. Ustawodawca wskazał, że karę pieniężną za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nakłada się na kierującego pojazdem. Z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp wynika, że obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej dotyczy pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 u.p.r.d., za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony. Przy określaniu dmc zespołu pojazdów sumuje się dmc pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych czy też ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Stosownie zaś do art. 9 tejże ustawy przepisy ustanawiające ten obowiązek weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Ustawodawca przewidział zatem ponad trzyletni okres vacatio legis. Skarżący miał więc czas na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnymi. 5.2. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wskazał, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Zatem wskazywane przez skarżacego okoliczności (w tym brak wiedzy co do obowiązku ponoszenia opłat, sytuacja majątkowa oraz zamiar kierowania zespołem pojazdów, którego masa całkowita nie przekroczy 3,5 tony), nie są okolicznościami istotnymi dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są bowiem nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Tym samym słusznie uznano, że wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami ograniczajacymi odpowiedzialność skarżącego za stwierdzone nieprzestrzeganie przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. W niniejszej sprawie, podmiotem odpowiedzialnym za przejazd po drodze krajowej zespołu pojazdów bez uiszczenia opłaty elektronicznej był kierujący pojazdem, czyli skarżący, zgodnie z art. 13k u.d.p. W omawianym stanie faktycznym podstawą do nałożenia kary pieniężnej był brak uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty za poruszanie się płatnym odcinkiem drogi (okoliczność bezsporna). 5.3. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd nie dopatrzył się również wystąpienia przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Główny Inspektor w sposób prawidłowy ustalić stan faktyczny i zastosował obowiązujące przepisy (legalne), których wykładnia nie nasuwa Sądowi wskazywanych przez skarżącego wątpliwości interpretacyjnych. 6. W świetle powyższych rozważań, zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. Legalność art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. nie budzi wątpliwości Sądu. Także na tle przepisów prawa unijnego, w tym art. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 9a Dyrektywy 2006/38/WE. Warto zauważyć, że skarżący po przeprowadzeniu kontroli przez uprawniony organ zawarł stosowną umowę z operatorem systemu viaToll i nabył urządzenie viaBox, co świadczy o tym, że wówczas nie miał wątpliwości prawnych, o których mowa w skardze. Kwestia legalności rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji GITD nakładającej karę pieniężną nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ustawodawca przewidział możliwość wzruszenia ostatecznych decyzji, w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, wydanych na podstawie przepisu prawa materialnego, którego niezgodność z przepisami Konstytucji RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. To zaś sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno-prawnej. 7. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, czyli oddalił skargę.