VI SA/Wa 2473/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2473/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za rażące naruszenie obowiązków informacyjnych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2473/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1600 zł, skarżący złożył (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie uzyskuje dochodów, a oszczędności rozdysponował w 2017 r. Wprawdzie jest zatrudniony w "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...], ale nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Skarżący wskazał również, iż posiada 145.000 akcji w "[...]" S.A. i wierzytelności w wysokości ok. 200.000 zł wynikające z tytułu wpłat gotówkowych do kasy ww. spółki w latach 2013 - 2016. Wobec tego, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, został on wezwany, stosownie do treści przepisu 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."), do złożenia: a) pisma wskazującego źródła utrzymania, w szczególności oświadczenia, czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to zobowiązano go do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież); b) oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to zobowiązano go do przedłożenia stosownego zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku); c) oświadczenia, czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to zobowiązano skarżącego do nadesłania wyciągów z tych rachunków; d) wyciągu z posiadanego przez skarżącego rachunku maklerskiego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący (w piśmie z 4 marca 2018 r.) oświadczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych. Posiada rachunek bankowy w [...] Bank (nadesłał wyciąg z tego rachunku za okres wrzesień 2017 r. – luty 2018 r., na którym saldo końcowe wynosiło 14,54 zł), a także 145.000 akcji "[...]" S.A. w [...]. Pismem z 10 maja 2018 r. ponownie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) wskazanie źródeł wpłat na konto skarżącego w dniach: 5.09.2017 r., 3.10.2017 r., 6.11.2017 r., 12.12.2017 r. 10.01.2018 r. 11.01.2018 r., 12.01.2018 r., 24.01.2018 r. 15.02.2018 r. (przelewy przez [...]S.A.), 5.02.2018 r. (wpłacający [...] Sp. z o.o.), 12.01.2018 r. (wpłacający [...] Sp. z o.o.) czy też 13.12.2017 r. (wpłacający T. K.); b) dokumentu potwierdzającego zatrudnienie skarżącego w "[...]" Sp. z o.o. oraz fakt niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu. Skarżący w piśmie z 22 maja 2018 r. wskazał, że wpłaty w dniach: 5.09.2017 r., 3.10.2017 r., 6.11.2017 r., 12.12.2017 r. 10.01.2018 r. 11.01.2018 r., 12.01.2018 r., 24.01.2018 r. 15.02.2018 r. wynikały ze sprzedaży na allegro.pl, a wpłaty: kwoty 2.500 zł przez [...] Sp. z o.o. w dniu 5.02.2018 r. oraz kwoty 2.500 zł przez [...] Sp. z o.o. w dniu 12.01.2018 r. wynikają z udostępnienia konta w ramach pomocy koleżeńskiej D. U. – są to przelewy miesięcznych poborów D. U.. Postanowieniem z 29 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżący, nie wykonał w pełni wezwania, wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a., dotyczącego przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych czy też złożenia dodatkowych oświadczeń. Po pierwsze, skarżący złożył oświadczenie o posiadaniu w [...] 145.000 akcji "[...]" S.A., lecz - pomimo wezwania - nie nadesłał wyciągu z tego rachunku maklerskiego. Po drugie, skarżący nie udzielił odpowiedzi w zakresie wezwania do wskazania źródła utrzymania, w szczególności oświadczenia, czy korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób. Po trzecie, skarżący nie wyjaśnił, na podstawie jakiej umowy i na jakim stanowisku jest zatrudniony w "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (oświadczenie w tym zakresie nie wymagało przedstawienia dodatkowych dokumentów). Ponadto jako niewystarczające referendarz sądowy ocenił wyjaśnienia skarżącego co do niepobierania wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w ww. spółce przy jednoczesnym braku informacji, czy skarżący wykonuje prace na rzecz tej spółki oraz czy podejmował próby wyegzekwowania należnego wynagrodzenia. Jeśli skarżący wykonuje prace na rzecz ww. spółki, spółka nie wypłaca wynagrodzenia, a skarżący nie próbuje w sposób ugodowy czy też na drodze sądowej rozwiązać takiej sytuacji, to niezrozumiałe byłoby przerzucanie obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw (vide pismo z 29 sierpnia 2018 r. zatytułowane "Zażalenie"), zarzucając błędne ustalenie, że jego wniosek nie stanowi dowodu wykazującego brak możliwości poniesienia kosztów postępowania, a także błędne ustalenia, iż nie wykonał wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. oraz nie wyjaśnił w pełni kwestii zatrudnienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu rodziców (mieszka z nimi); wykonuje prace dorywcze, za co otrzymuje ok. 600 zł w skali miesiąca. Natomiast cały czas poszukuje zatrudnienia odpowiadającego jego wykształceniu i dotychczasowej karierze. W spłacie rat kredytu pomagają mu najbliżsi. W kwestii zatrudnienia w "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w [...] podał, że jest tam zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem 800 zł miesięcznie, ale nie pobiera wynagrodzenia z uwagi na złą kondycję finansową spółki, która wychodzi z zadłużenia względem urzędu skarbowego. Jednak toczą się rozmowy pomiędzy skarżącym a spółką odnośnie spłaty zaległości. Zdaniem skarżącego, obowiązki nakładane na niego przez Sąd I instancji (związane z wykazaniem sytuacji materialnej) są "nadmierne i nie sposób ich zrealizować". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (w sprawach podatkowych) lub rzecznika patentowego (w sprawach z zakresu własności przemysłowej). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie bowiem będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów i wyjaśnień, przez co uniemożliwił porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz sądowy słusznie wskazał, iż skarżący nie wykonał w pełni wezwania, wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a., przede wszystkim nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku maklerskiego w [...], nie wyjaśnił źródeł utrzymania, jak również formy zatrudnienia w "[...]" Sp. z o.o. Także po złożeniu sprzeciwu aktualna pozostaje konkluzja referendarza sądowego, iż w przedmiotowej sprawie niezrozumiałe byłoby przerzucanie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Argumentacja sprzeciwu wskazuje, iż skarżący chciałby, aby rozpoznając jego wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd (referendarz sądowy) ograniczył się do jego twierdzeń. Dlatego za zbyt rygorystyczny uważa obowiązek wszechstronnego wykazania sytuacji materialnej. W tym miejscu raz jeszcze podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych. W niniejszej sprawie brak jest podstaw, by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte. Fakt, że aktualnie skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców i osiąga z prac dorywczych ok. 600 zł w skali miesiąca, nie przesądza o zasadności zwolnienia go od kosztów sądowych. Rzetelną weryfikację sytuacji majątkowej skarżącego uniemożliwia nieprzedstawienie wyciągu z rachunku maklerskiego. Nie wiadomo też jaki jest wymiar pomocy ze strony najbliższych w spłacie rat kredytu. Nadto skarżący akceptuje zatrudnienie w spółce, której sytuacja finansowa nie pozwala na wypłacanie mu wynagrodzenia; wprawdzie skarżący jest zainteresowany poszukiwaniem innej pracy, lecz takiej, która jest odpowiednia dla jego wykształcenia i przebiegu dotychczasowej kariery zawodowej. Wobec nieprzedstawienia przez skarżącego w sposób pełny i klarowny swojej sytuacji majątkowej, za prawidłowe należy uznać orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.