VI SA/Wa 2478/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Anna Fyda-Kawula Asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2026 r. w sprawie ze skargi E. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 29 maja 2025 r. nr [...]Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ" lub "Prezes NFZ") - na podstawie art. 109 ust. 5 i 6, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 146 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm; zwanej dalej "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. L. (dalej: "Strona", "Skarżąca") od decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego z dnia 14 listopada 2018 r. nr [...]stwierdzającej, że E. L. w okresie od 1.10.2013 r. do 31.12.2016 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik Skarżącej wnioskiem z dnia 11 czerwca 2018 r. wystąpił do Dyrektora [...]Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji w zakresie podlegania lub niepodlegania przez Stronę ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pełnienia przez nią funkcji wicedyrektora w szkole niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej na podstawie umowy z dnia 1 października 2013 r. oznaczonej jako umowa zlecenie - kontrakt ze specjalistą, zawartej ze spółką jawną, której wspólnikiem jest również m.in. Strona. Pełnomocnik Strony wskazał, że wydanie decyzji jest niezbędne w toku postępowania o ustalenie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (sygn. akt [...]) zawisłego przed Sądem Okręgowym w S. - V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z odwołania E. L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w S.. Strona wskazała, że jest wspólnikiem spółki jawnej, w okresie objętym kontrolą oprócz zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia, dodatkowo w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej prowadziła niepubliczne szkoły i pobierała wynagrodzenie z tytułu pełnionej w nich funkcji wicedyrektora, finansowane wyłącznie z dotacji, które w jego ocenie nie stanowiły podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Decyzją z dnia 14 listopada 2018 r. Dyrektor [...]Oddziału Wojewódzkiego stwierdził, że E. L. w okresie od 1.10.2013 r. do 31.12.2016 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług. W wyniku rozpatrzenia odwołania Strony - decyzją z dnia 29 maja 2025 r. - Prezes NFZ – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że Strona zawarła w dniu 1 października 2013 r. umowę oznaczoną jako: "umowa zlecenia - kontrakt ze specjalistą" z płatnikiem składek - spółką jawną, której jednocześnie była wspólnikiem. Przedmiotem umowy było wykonywanie obowiązków na stanowisku Wicedyrektora w [...]w S. i [...]nr [...] w S. prowadzonych przez Zleceniodawcę (spółkę jawną). W ocenie Prezesa NFZ ww. umowa stanowiła w istocie umowę o świadczenie usług. Zdaniem Prezesa NFZ nie można zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika Strony, w którym wskazuje, że wynagrodzenie wypłacane na podstawie umowy zlecenia powinno być zwolnione z obowiązku składkowego, ponieważ Strona odprowadzała wszystkie wymagane składki z tytułu działalności pozarolniczej. Zawarta umowa stanowi bowiem odrębny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach i podlega odrębnemu oskładkowaniu. Nie ma żadnych przeszkód prawnych – zdaniem organu - do zawarcia umowy zlecenia pomiędzy spółką prawa handlowego a wspólnikiem takiej spółki. Podobnie zarzut, z którego wynika, że środki na wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy pochodziły z dotacji i w związku z tym nie powinny stanowić podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne należy - w ocenie organu - uznać za nieuzasadniony, gdyż dla oceny istnienia tytułu do objęcia ubezpieczenie zdrowotnym, jakim jest umowa zlecenie (umowa o świadczenie usług) źródło i sposób finansowania wynagrodzenia wypłacanego na podstawie takiej umowy nie ma żadnego znaczenia, istotne jest bowiem umocowanie podstawy zobowiązania w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie prowadzące do stwierdzenia, że spółka jawna jako organ prowadzący szkoły niepublicznej była zobowiązana do zgłoszenia ubezpieczonego wspólnika tej spółki E. L. do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pełnienia funkcji wicedyrektora w tej szkole na podstawie zawartej ze skarżącą umowy. W związku z podniesionym zarzutem skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Dodatkowo w skardze wniesiono o dopuszczenie dowodów wskazanych w treści skargi, w tym akt sprawy Prezesa NFZ [...]i akt sprawy Dyrektora [...]Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia [...]Dyrektora [...]Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i znajdujących się w nich dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organ właściwie przyjął, że Skarżąca w związku z zawarciem w dniu 1 października 2013 r. umowy oznaczonej jako: "umowa zlecenia - kontrakt ze specjalistą" z płatnikiem składek – [...] Sp. J. z siedzibą w S., której jednocześnie była wspólnikiem, powinna być objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Przedmiotem umowy – jak prawidłowo ustalił organ - było wykonywanie obowiązków na stanowisku Wicedyrektora w [...] w S. i [...]w S.prowadzonych przez ww. spółkę. Skarżąca w skardze podnosi, że pobieranie przez przedsiębiorcę, który w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzi niepubliczne szkoły - wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji wicedyrektora, finansowane wyłącznie z dotacji nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, a forma powierzenia pełnienia funkcji wicedyrektora nie ma znaczenia. Dodatkowo Skarżąca wskazała na orzecznictwo sądowe w zakresie oskładkowania tzw. kontraktów menadżerskich. Jest poza sporem, że ww. umowa zawarta w dniu 1 października 2013 r. została zawarta na czas nieokreślony przy czym wskazana umowa została rozwiązana za porozumieniem z dnia 31 grudnia 2016 r. rozwiązującym ją z tym dniem, bez zachowania okresu wypowiedzenia. Sporny jest natomiast jej charakter. Jak wynika z ww. umowy (k.171-174 akt administracyjnych) Skarżącej powierzono wykonywanie obowiązków na stanowisku Wicedyrektora w [...] w S. i [...]w S. (§1). W świetle § 2 ust. 2 ww. umowy do obowiązków Wicedyrektora należy m.in.: kontrola dokumentacji związanej z kadrami (pkt 1), kontrola sporządzonych danych wyjściowych do list płac wszystkich pracowników Szkoły (pkt 2), kierowanie zespołem pracowników obsługi (pkt 7), nadzorowanie remontów (pkt 10), obowiązkowe uczestnictwo we wszystkich imprezach szkolnych oraz reprezentowanie Szkoły na tego typu uroczystościach w zakresie zleconym przez Dyrektora (pkt 17), koordynowanie prac związanych z naborem do Szkoły (pkt 26), a także wykonywanie innych prac zleconych przez Dyrektora (pkt 29). W spornej umowie (§ 2 ust. 3) zastrzeżono, że obowiązki Wicedyrektora będą wykonywane zgodnie z postanowieniami zawartymi w statutach obu szkół policealnych oraz regulacjami Prawa oświatowego. W § 5 umowy określono wynagrodzenie stałe Wicedyrektora oraz możliwość uzyskania premii uznaniowej. W ocenie Sądu zakres zadań Wicedyrektora określony w § 2 ust. 2 spornej umowy zbieżny jest z zadaniami Wicedyrektora określonymi w § 11 ust. 4 (k- 117 akt administracyjnych) Statutu [...]w S.. Z kolei § 9 ww. statutu określił także, iż organami szkoły są: Dyrektor, Dyrektor ds. dydaktycznych, Dyrektor ds. administracyjnoprawnych, Wicedyrektor, specjalista do spraw edukacyjnych, specjalista do spraw administracyjnych, Sekretarz, Rada Pedagogiczna, Rada Uczniów. Zdaniem Sądu sporna umowa nie spełnia cech tzw. kontraktu menadżerskiego, który co do zasady obejmuje obowiązek starannego działania, jednak w kształcie niepokrywającym się z definicją żadnej umowy regulowanej w kodeksie cywilnym, jak też w innych ustawach, zatem jako nienazwane umowy prawa cywilnego ujmowane są jako zawierane między samodzielnym podmiotem – zarządcą a przedsiębiorcą zlecającym zarządzanie, mając za przedmiot zarządzanie cudzym przedsiębiorstwem w imieniu przedsiębiorcy (rzadziej w imieniu własnym), na rzecz i w interesie przedsiębiorcy zlecającego oraz na jego rachunek i ryzyko. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym umowę o zarządzanie wyróżnia głównie to, że jej zawarcie powoduje przeniesienie przez właścicieli przedsiębiorstwa na osobę zarządzającą (menadżera) uprawnień do samodzielnego podejmowania czynności faktycznych i prawnych dotyczących zarządzania przedsiębiorstwem, a to oznacza samodzielność w zakresie kierowania, swobodę w wyborze sposobu zarządzania, możliwość wykorzystania dotychczasowych kontaktów handlowych, doświadczenia zawodowego, umiejętności organizacyjnych, reputacji oraz własnego wizerunku (vide: Sąd Najwyższy w wyroku z 12 listopada 2014 r., sygn. akt I UK 126/14, za wyrokiem Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I PKN 776/00 (OSNP 2004 nr 6, poz. 94). Odnosząc powyższe uwagi do treści spornej umowy sama już nazwa "kontrakt ze specjalistą" wskazuje, że Skarżąca nie miała zarządzać przedsiębiorstwem, ale wykonywać ściśle określone obowiązki kierownicze dotyczące organizacji szkołami policealnymi. W ocenie Sądu zadania Wicedyrektora (tj. Skarżącej) można określić jako współkierowanie zadaniami administracyjno-kadrowymi obu szkół policealnych. W tym miejscu wskazać należy, że w okresie spornym Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w ramach spółki jawnej, przeważający kod [...]— szkoły policealne. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 c i e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: - osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników(c), - osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi (e). Z logiki wykładni tych dwóch norm – na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika zasada wnioskowania: z większego na mniejsze (a maiore ad minus), czyli: jeżeli wolno więcej, to tym bardziej wolno mniej. Jeżeli przedsiębiorca jest uprawniony do czynienia czegoś większego (prowadzenia działalności gospodarczej), to tym bardziej jest uprawniony do czynienia czegoś mniejszego (zawarcia jako przedsiębiorca indywidualnej umowy dotyczącej współkierowania jako wicedyrektor szkołami policealnymi). Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zatem prawidłowość oceny organu, czy w przypadku gdy osoba (poprzez spółkę jawną, której jest wspólnikiem) prowadzi działalność pozarolniczą w zakresie szkół policealnych i jednocześnie wykonuje umowę o świadczenie usług w zakresie współkierowania szkołami policealnymi podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy tej umowy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 2758/15 stwierdził bowiem, że co do zasady zbieg dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 82 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki występuje wówczas, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego lub z tytułów tego samego rodzaju uzyskuje więcej niż jeden przychód. Tylko wówczas składka na ubezpieczenie zdrowotne może być opłacana z kilku tytułów odrębnie. Jak wynika z akt sprawy sporna umowa z dnia 1 października 2013 r. oznaczona jako umowa zlecenie - kontrakt ze specjalistą nie jest jedynym źródłem przychodu Skarżącej. Tym samym organy w przedmiotowej sprawie prawidłowo uznały, że spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia, iż Skarżącą w spornym okresie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług. Zdaniem Sądu analiza regulacji ustawy o świadczeniach wskazuje na fakt, że podnoszona przez Skarżącą okoliczność braku oskładkowania spornej umowy dla celów ubezpieczenia społecznego oraz braku opodatkowania na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych są okolicznościami nieistotnymi w przedmiotowej sprawie. W niniejszej sprawie organ dokonał zatem prawidłowej kwalifikacji prawnej spornej umowy, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, Wyczerpująco zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie zostało w sposób należyty uzasadnione. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, zlecenia ani też przepisów regulujących umowę o świadczeniu usług czy przepisów ustawy o świadczeniach. Skoro umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, organ słusznie uznał, że Skarżąca podlegała, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych, istotnych dla wyniku postępowania naruszeń w obrębie prawa materialnego. Odnosząc się do wniosku Skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze, podkreślić należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle ww. przepisu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest prowadzenie dowodów wyłącznie z dokumentów i to w ograniczonym zakresie oraz w szczególnych warunkach, a jego celem jest wyjaśnienie istotnych wątpliwości co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Nadto, dopuszczenie dowodu przez sąd jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 1054/21). W niniejszej sprawie Sąd oddalił wnioski dowodowe Skarżącego zawarte w skardze. W ocenie Sądu, dotychczas zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na przeprowadzenie pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.