VI SA/Wa 248/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia Jolanta Królikowska - Przewłoka WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Andrzej Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty z tytułu używania niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] października 2004 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 3108 zł. (trzy tysiące sto osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], Minister Infrastruktury – działając na podstawie przepisu art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2001 r. Nr 101, poz. 1114 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – po rozpatrzeniu odwołania spółki C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od decyzji Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] października 2004r., nr [...] nakładającej na w/w spółkę obowiązek uiszczenia opłaty w kwocie 23.100,- złotych z tytułu używania 50 sztuk niezarejstrowanych odbiorników telewizyjnych – utrzymał w mocy w/w decyzję organu I instancji. Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] września 2004 r. dwóch kontrolerów Państwowego Przedsiębiorstwa Użyteczności Publicznej Poczta Polska – Rejonowego Urzędu Poczty w [...], w obecności p. B. T., przeprowadziło w siedzibie skarżącej spółki C. Sp. z o.o. kontrolę wykonania obowiązku rejestracji odbiornika radiowego – telewizyjnego. W protokole kontroli w rubryce "Uwagi kontrolującego" pracownicy w/w Rejonowego Urzędu Poczty stwierdzili, iż do kontroli przedłożono książeczkę opłat abonamentu [...] wystawioną na skarżącą, potwierdzającą rejestrację 25 sztuk odbiorników telewizyjnych i radiowych. W protokole stwierdzono jednak, iż faktyczna ilość odbiorników telewizyjnych wynosi 75 sztuk. W protokole stwierdzono ponadto, iż kierownik recepcji p. K. H. oświadczyła m.in., że ilość odbiorników zarejestrowanych stanowi procentowe wykorzystanie ilości wszystkich posiadanych odbiorników. Na podstawie wyników przeprowadzonej kontroli Dyrektor Generalny Poczty Polskiej – działając w oparciu o przepisy art. 51 ust. 4 i art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie kontroli wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 339 ze zm.) – wydał w dniu [...] października 2004 r. decyzją nr [...] nakładającą na skarżącą spółkę obowiązek uiszczenia opłaty w kwocie 23.100,- złotych z tytułu używania 50 sztuk niezarejstrowanych odbiorników telewizyjnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że uprawnieni kontrolerzy stwierdzili podczas kontroli z dnia [...] września 2004r., przeprowadzonej w siedzibie skarżącej spółki używanie niezarejestrowanych 50 sztuk odbiorników telewizyjnych. Z uzasadnienia decyzji nie wynikało, czy do w/w odbiorników doprowadzona była antena, lecz organ stwierdził, iż po uruchomieniu odbiornika (brak wskazania osoby dokonującej tej czynności) stwierdzono, że jest on w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Dyrektor Generalny Poczty Polskiej powołał się ponadto na dyspozycję przepisów art. 48 ust. 1, ust. 2 i ust. 4, a ponadto na art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, a także na stosowne przepisy rozporządzeń wykonawczych do cyt. ustawy i uznał w konsekwencji, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zasadnym jest ukaranie strony skarżącej w/w opłatą z uwagi na niewykonanie obowiązków rejestracji odbiorników telewizyjnych. Skarżąca spółka odwołała się od w/w decyzji Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej, wnosząc o jej uchylenie. Strona zarzuciła decyzji organu I instancji błędne przyjęcie, że odwołująca się spółka używała niezarejestrowanych odbiorników, a ponadto podniosła, iż zaskarżona decyzja zawiera uchybienia natury formalnoprawnej polegające na niespełnieniu wymogów przewidzianych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., w szczególności poprzez brak faktycznego i prawnego uzasadnienia przedmiotowej decyzji. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że z powodu braku gości i niezajmowania części hotelu znaczna część odbiorników znajdujących się w pokojach nie była używana, a wiec opłata należy się tylko za odbiorniki używane. W ocenie strony skarżącej to nie skarżąca spółka jest osobą, która korzysta z odbiornika, lecz osobami tymi są goście hotelowi. W konsekwencji, jeśli gości tych brak, to fakt ten obala domniemanie, o którym mowa w przepisie art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji. Zdaniem skarżącej spółki braki w uzasadnieniu decyzji nie pozwalają stronie skarżącej na szczegółowe ustosunkowanie się do twierdzeń organu I instancji, zwłaszcza co do liczby używanych odbiorników i należnych za nie opłat. W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] października 2004 r., nr [...]. Powołując się na przepis art. 48 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 49 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji, a także na postanowienia rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych - organ odwoławczy stwierdził, że za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe, a osoba, która posiada odbiornik w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Zdaniem organu z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] września 2004 r. wynika, iż skarżąca spółka nie zarejestrowała odbiorników, których liczbę i sprawność wykazała kontrola. Według organu skarżąca nie odprowadzał od nich również należnych opłat abonamentowych. Opłacenie abonamentu w ramach gospodarstwa domowego uprawnia do używania nieokreślonej liczby odbiorników, jednakże nie obejmuje – jak stwierdził organ - używania tych odbiorników w lokalu o charakterze handlowym, usługowym, czy produkcyjnym, mieszczącym się poza lokalem mieszkalnym. Tym samym – zdaniem Ministra Infrastruktury – należy uznać, że na osobach fizycznych, prawnych oraz jednostkach nie posiadających osobowości prawnej, ale prowadzących działalność gospodarcza, spoczywa obowiązek rejestracji każdego odbiornika radiowego lub telewizyjnego użytkowanego w lokalach, czy budynkach zajmowanych w ramach tej działalności. Zdaniem organu II instancji należy w konsekwencji przyjąć, iż skarżąca spółka zgodnie z obowiązującymi przepisami zobowiązana była do rejestracji wszystkich użytkowanych odbiorników bez względu na stopień wykorzystania pokoi hotelowych. W dniu [...] grudnia 2004 r. pełnomocnik skarżącej spółki wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w decyzję Ministra Infrastruktury. Wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji, pełnomocnik strony zarzucił organowi naruszenie: przepisów postępowania – art. 138 § 1 pkt 1 i 2 in fine k.p.a. – polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo wadliwości postępowania przed organem I instancji oraz zachodzenia wystarczających podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, a ponadto naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. – polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, pomimo braku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również pomimo dokonania ustaleń faktycznych w oparciu o wadliwie zebrany materiał dowodowy. Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji również naruszenie przepisu art. 68 k.p.a. – polegające na wadliwym sporządzeniu protokołu kontroli, a także art. 10 k.p.a. – polegające na pozbawieniu strony prawa czynnego udziału w czynnościach postępowania, oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji – polegający na przyjęciu, iż skarżący użytkował niezarejestrowane odbiorniki telewizyjne w ilości 50 sztuk. Powyższe uchybienia miały – zdaniem strony skarżącej – istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik spółki C. Sp. z o.o. stwierdził m.in., iż podstawą ustalenia opłaty, o której mowa w art. 51 ust. 4 ustawy o radiofonii i telewizji, jest uprzednie stwierdzenie, iż posiadacz używa niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji istniej zapis, iż po uruchomieniu odbiornika stwierdzono, że jest on w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, przy czym nie stwierdzono, czy do odbiorników podłączona jest jakakolwiek antena, czy też przyłącze kablowe. Zdaniem skarżącej spółki przeprowadzając kontrolę z zakresu ustawy radiofonii i telewizji należało określić w protokole, jakie ustalenia poczyniono w toku kontroli, w tym zwłaszcza w odniesieniu do ujawnionych odbiorników i ich zdolności do natychmiastowego odbioru programu, jako warunku zastosowania domniemania wskazanego w przepisie art. 48 ust. 2 cyt. ustawy. Według pełnomocnika skarżącej spółki w toku czynności kontrolnych nie przeprowadzono żadnych czynności dowodowych (oględzin) pozwalających na ustalenie, czy skarżący posiada 75 sztuk odbiorników telewizyjnych i 1 radiowy oraz, czy są one w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Z protokołu kontroli nie wynika, skąd pracownicy Rejonowego Urzędu Poczty w [...] wzięli informacje dotyczące odbiorników telewizyjnych, zwłaszcza, że w tej części protokołu, która dotyczy ujawnionych odbiorników, brak jest jakichkolwiek wpisów. Ponadto skarżący podniósł, iż protokół zawiera informację o oświadczeniu osoby pracującej w recepcji, która nie miała umocowania do składania oświadczeń w imieniu skarżącego, a ponadto wiedzy w przedmiocie sprawy. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej czynności kontrolne, w zasadzie ograniczone do dokumentu książeczki opłat RTV i odebrania niewiążącego oświadczenia od recepcjonistki, zostały przeprowadzone z naruszeniem art. 10 k.p.a., albowiem strona skarżąca została pozbawiona możliwości wzięcia udziału w tych czynnościach. Skarżący podniósł jednocześnie, iż liczba używanych przez niego odbiorników odpowiada liczbie odbiorników, jakie zostały zarejestrowane, zaś kontrolujący siedzibę skarżącego nie dokonując żadnego sprawdzenia odbiorników poprzez ich uruchomienie dopuścili się naruszenia przepisów postępowania dających podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle zebranych dowodów organy obu instancji prawidłowo uznały, iż wyniki kontroli dawały podstawę do zastosowania domniemania zawartego w przepisie art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji i nałożenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników. W ocenie organu odwoławczego protokół potwierdzający ilość odbiorników używanych w kontrolowanym obiekcie został podpisany przez obecną podczas kontroli Panią B. T., a strona skarżąca ani nie wniosła do niego zastrzeżeń w terminie określonym w pouczeniu zawartym w protokole, ani też nie kwestionowała ilości odbiorników w protokole w późniejszym odwołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej także p.p.s.a.). W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga spółki C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury i utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] października 2004 r., nr [...]- naruszają prawo. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Odbiorniki te, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, podlegają zarejestrowaniu w jednostkach nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw łączności - art. 49 ust. 1 cyt. ustawy. Minister Infrastruktury, jako organ właściwy rzeczowo, został na mocy art. 51 ust. 1 cyt. ustawy zobowiązany do kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika, do wydania w oparciu o art. 51 ust. 4 ustawy decyzji, w której nakaże rejestrację odbiornika i ustali, zgodnie z zasadami określonymi w art. 49 ust. 2 ustawy, opłatę za jego używanie. W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem dokonana w dniu [...] września 2004 r. w siedzibie skarżącej spółki kontrola została przeprowadzona w sposób naruszający podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Jak stanowi art. 51 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji do wykonywania kontroli obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ przeprowadzając przez upoważnionych pracowników rejonowych urzędów poczty (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993r. w sprawie kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych – Dz.U. z 1993 r. Nr 70, poz. 339 ze zm.) kontrolę obowiązany jest stosować wprost wszystkie przepisy procedury administracyjnej określone k.p.a., a przede wszystkim zasady ogólne postępowania, przepisy działu II Kodeksu, w tym przepisy rozdziału 2 Protokoły i adnotacje oraz przypisy rozdziału 4 – Dowody. Należy w tym miejscu podkreślić, że uchybienia organu w tym zakresie będą rzutowały na wartość dowodową sporządzonego w wyniku kontroli dokumentu, co tym samym może spowodować, iż podnoszone przez organ okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą zostać uznane za nieudowodnione. Zdaniem Sądu sporządzony w przedmiotowej sprawie protokół kontroli cechuje wysoki stopień ogólności i skrótowości, co powoduje, że nie spełnia on wymogów stawianych takim dokumentom przez art. 68 § 1 k.p.a. i czyni tym samym wątpliwe ustalenia faktyczne w nim zawarte. Najistotniejszą kwestią – jeśli chodzi o protokół - jest ustalenie, które musi znaleźć swoje źródło właśnie w zapisach protokołu kontrolnego, czy osoba kontrolowana jest w posiadaniu i w jakiej liczbie, odbiorników radiofonicznych czy telewizyjnych, od kiedy, oraz czy odbiorniki te znajdują się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Przepis art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji wprowadził zasadę, zgodnie z którą domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Oznacza to, że organ kontrolujący wykonanie obowiązku rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego zobowiązany jest ustalić stan gotowości odbioru odbiornika. Protokół kontrolny z dnia [...] września 2004 r. znajdujący się w aktach sprawy zawiera wprawdzie stwierdzenie co do liczby znajdujących się w kontrolowanym obiekcie odbiorników, jednak brak jest stwierdzenia, czy każdy z tych odbiorników nadaje się do natychmiastowego odbioru. Brak jest również jakiejkolwiek adnotacji odnośnie kwestii, czy do odbiorników należących do strony skarżącej doprowadzona jest jakakolwiek antena. W świetle przedstawionych niedostatków protokołu, trudno uznać za udowodnione, że opisane w 50 sztuk telewizorów i jeden odbiornik radiowy znajdują się, zgodnie z wymogiem art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji, w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Jeśli tak, to zważywszy, że opisana wyżej zdolność natychmiastowego odbioru jest konieczna dla zastosowania domniemania używania takiego odbiornika, za wadliwą należy uznać decyzję nakładającą opłatę za stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika. Organ przeprowadzając kontrolę używania niezarejestrowanego odbiornika musi mieć na uwadze konieczność dokonania precyzyjnych ustaleń w tym względzie w formie pisemnej przewidzianej przez art. 14 § 1, 67 § 1 i 68 § 1 k.p.a., przy uwzględnieniu przyjętego art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji rozumienia terminu "używanie odbiornika", jako stanu umożliwiającego natychmiastowy odbiór programu. W ocenie Sądu nie mogą być uznane za zdolne do natychmiastowego odbioru programu odbiorniki uszkodzone, nie podłączone do anten umożliwiających odbiór programu z uwagi na niezainstalowanie takich urządzeń, czy wreszcie odbiorniki, które jako niespełniające warunku określonego w art. 4 pkt 8 ustawy o radiofonii i telewizji, niedostosowane do odbioru programu - nie mogą zostać uznane za odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, w rozumieniu cyt. ustawy. Ustosunkowując się do zarzutu skargi odnośnie naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. Sąd stwierdził, iż strona skarżąca musi mieć zagwarantowany czynny udział na każdym etapie postępowania administracyjnego, co wyraża się w tym, że strona ma m.in. prawo być obecna "czynnie" przy czynnościach postępowania wyjaśniającego (np. przy przesłuchaniu świadka, przy oględzinach), zaś organ administracji publicznej obowiązany jest zapewnić stronie możliwość realizacji tych uprawnień. W konsekwencji należy uznać, iż w niniejszej sprawie organ - dokonując kontroli działalności skarżącej spółki - winien przy jej przeprowadzaniu dopuścić do udziału w czynnościach uprawnionego przedstawiciela strony, a w przypadku odmowy jego udziału, czy też niewskazania właściwej osoby lub innej obstrukcji ze strony kontrolowanego, uczynić o tym wzmiankę w protokole, a następnie przystąpić do dalszych czynności. Niemniej – w ocenie Sądu – jakiekolwiek uchybienie organu w tym zakresie nie miało w niniejszej sprawie w konsekwencji istotnego znaczenia z uwagi na pozostałe bardzo poważne wady postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez pracowników Rejonowego Urzędu Poczty w [...]. Mając na względzie powyższe należało – zdaniem Sądu – uznać decyzje organów obu instancji za naruszające w sposób istotny przepisy art. 7 k.p.a., art. 68 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. i w związku z tym uchylić je na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O niewykonalności uchylonych decyzji orzeczono na podstawie przepisu art. 152 p.p.s.a. Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oparł się na dyspozycji przepisu art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).