VI SA/Wa 250/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie: Asesor WSA Ewa Marcinkowska Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant: Natalia Charewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2005 r. sprawy ze skargi E. G. i J. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2004r. [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku rejestracji radioodbiornika radiofonicznego i odbiorników telewizyjnych oraz uiszczenia opłaty z tytułu używania niezarejestrowanych odbiorników 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz otrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] października 2004 r.; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących E. G. i J. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Z akt administracyjnych wynikam, iż w dniu [...] września 2004r. kontrolerzy Rejonowego Urzędu Poczty w [...] przeprowadzili kontrolę obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych w PENSJONACIE "[...]" - pokoje do wynajęcia prowadzonym przez E. i J. G.. Z kontroli sporządzony został protokół, z którego wynika, że podczas kontroli nie byli obecni właściciele pensjonatu, natomiast w kontroli uczestniczyła ich pracownik S. K. W wyniku kontroli ujawniono w lokalu 3 sztuki odbiorników telewizyjnych i jeden radiowy. Do odbiorników doprowadzona była antena pokojowa do radia i zewnętrzne anteny do telewizorów. Z protokołu wynika nadto, że po uruchomieniu odbiornika radiowego stwierdzono jego odbiór. Obecna podczas kontroli S. K. oświadczyła, że posiadane przez firmę odbiorniki telewizyjne i radiowe są sprawne. Nie okazano żadnego dokumentu potwierdzającego rejestrację odbiorników. Pod protokołem widnieją podpisy S. K. oraz inspektorów kontroli M. T. i P. P. Decyzją z dnia [...] października 2004r. Dyrektor Rejonowego Urzędu Poczty w [...] działając z upoważnienia Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej na podstawie art. 51 ust. 4 i art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2001r. Nr 101, poz. 1114 z późn. zm.) i § 1 ust.1 Rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. nr 70, poz. 339 z poź. zm.) stwierdził, iż strona nie wykonała obowiązku rejestracji odbiorników radiowego i telewizyjnego i nakazał ich rejestrację oraz ustalił opłatę za używanie niezarejestrowanych odbiorników w wysokości 30 krotności opłaty abonamentowej w kwocie 1.386,00zł (jeden tysiąc trzysta osiemdziesiąt sześć złotych). W uzasadnieniu wskazano iż w wyniku przeprowadzonej w dniu [...] września 2004r. kontroli w pensjonacie prowadzonym przez E. i J. G. ujawniono 3 sztuki odbiorników radiowych i jeden odbiornik radiowy oraz, że po uruchomieniu odbiorników stwierdzono, że odbiorniki są sprawne, tj. w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Stosownie natomiast do powołanych przepisów za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. W złożonym [...] października 2004r. odwołaniu od tej decyzji E. G. i J. G. zarzucili decyzji, iż wydana została z rażącym naruszeniem prawa oraz wskazali na naruszenie ich praw w postępowaniu administracyjnym jako strony. Podnieśli, iż stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. nie zostali powiadomieni przez organ o wszczęciu postępowania administracyjnego, mimo iż nie byli obecni podczas przeprowadzonej kontroli w dniu [...] września 2004r. (odwołujący się nie wiedzą kto kontrolującym udostępnił klucze do budynku i umożliwił im poruszanie się po nim). W ocenie odwołujących się, naruszono więc przepisy postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a. uniemożliwiając stronie zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego. Jednocześnie zarzucili, iż decyzja wydana została przez nieuprawnione do tego osoby. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2004r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję I instancji. Wskazał, iż zgodnie z art. 48 ustawy o radiofonii i telewizji opłaty abonamentowe pobiera się za używanie odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego - przy czym pojęcie używania odbiornika oparte jest na konstrukcji domniemania prawnego (art. 48 ust. 2 ustawy). Z protokołu kontroli podpisanego przez S. K. wynika, iż w pensjonacie prowadzonym przez E. i J. G. użytkowano 3 sztuki odbiorników telewizyjnych oraz jeden radioodbiornik. Kontrolowana osoba oświadczyła, że "odbiorniki są sprawne", co oznacza, że spełniają kryterium domniemania zawarte w art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji. W związku z tym odbiorniki powinny być zarejestrowane, a za ich używanie powinny być pobierane opłaty. Organ II instancji ustosunkował się ponadto do zarzutów strony, iż naruszono przepisy postępowania administracyjnego pozbawiając ich udziału w postępowaniu jako strony. Zdaniem organu obecna przy kontroli S. K. podpisała sporządzony protokół bez zastrzeżeń chociaż mogła odmówić jego podpisania, strona natomiast mogła złożyć wyjaśnienia do protokołu w terminie określonym w protokole i z możliwości tej nie skorzystała. Ponadto prawo do wydawania decyzji w sprawach obowiązku rejestracji odbiorników telewizyjnych i radiofonicznych wynika bezpośrednio z ustawy o radiofonii i telewizji (art. 51 ust. 4). Na powyższą decyzję pismem z dnia [...] grudnia 2004r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli E. G. i J. G. wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w tym art. 10 i 81 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu okoliczności faktycznych, oparcie ustaleń kontroli na informacjach osoby, która nie była ich pracownikiem, niezapoznanie strony z zebranym materiałem dowodowym i uniemożliwienie jej wypowiedzenia się w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie i wskazał, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz w świetle powoływanych wcześniej przepisów decyzja o nałożeniu kary za używanie niezarejestrowanych radioodbiorników jest zasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270, dalej zwane p.p.s.a.). Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż skarga jest uzasadniona. Zdaniem Sądu decyzja Ministra Infrastruktury oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem dokonana w dniu [...] września 2004 r. w pensjonacie skarżących kontrola oraz będące jej następstwem postępowanie administracyjne zostały przeprowadzone w sposób naruszający podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Odbiorniki te, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, podlegają zarejestrowaniu w jednostkach nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw łączności - art. 49 ust. 1 cyt. ustawy. Jak wynika z art. 51 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji kontrolę rejestracji odbiorników telewizyjnych przeprowadzają jednostki organizacyjne wskazane przez Ministra w drodze rozporządzenia. Wydane przez Ministra Łączności rozporządzenie z dnia 16 lipca 1993r. w sprawie kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 1993 r. Nr 70, poz. 339 z póź. zm.) stanowi, że kontrolę przeprowadzają upoważnieni pracownicy rejonowych urzędów Poczty, a upoważnienie, na druku ścisłego zarachowania, wydaje dyrektor urzędu. W aktach sprawy niniejszej brak upoważnień dla prowadzących kontrolę kontrolerów. Art. 51 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji stanowi, że do kontroli rejestracji odbiorników stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Z takiego uregulowania wynika, że postępowanie związane z kontrolą podlega ogólnym zasadom procedury administracyjnej. W tym stanie rzeczy protokół kontroli powinien odpowiadać zasadom wynikającym z art. 68 k.p.a. Powinno więc z niego wynikać kto, gdzie i kiedy jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono. Zdaniem Sądu sporządzony w przedmiotowej sprawie protokół kontroli cechuje wysoki stopień ogólności i skrótowości, co powoduje, że nie spełnia on wymogów stawianych takim dokumentom przez art. 68 § 1 k.p.a. i czyni tym samym wątpliwe ustalenia faktyczne w nim zawarte. Podstawową kwestią było ustalenie (co powinno znaleźć swoje źródło w zapisach protokołu kontrolnego), czy osoba kontrolowana jest w posiadaniu i w jakiej liczbie, odbiorników radiofonicznych czy telewizyjnych, od kiedy, oraz czy odbiorniki te znajdują się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. Przepis art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji wprowadził zasadę, zgodnie z którą domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Oznacza to, że organ kontrolujący wykonanie obowiązku rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego zobowiązany jest ustalić stan gotowości odbioru odbiornika. Protokół kontrolny z dnia [...] września 2004 r. znajdujący się w aktach sprawy zawiera wprawdzie stwierdzenie co do liczby znajdujących się w kontrolowanym obiekcie odbiorników, jednak brak jest stwierdzenia, czy każdy z tych odbiorników nadaje się do natychmiastowego odbioru. Z protokołu wynika, iż uruchomiono wyłącznie radioodbiornik, stwierdzając natychmiastowy odbiór programu. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że również odbiorniki telewizyjne były w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. W świetle powołanego przepisu wskazanej kontroli powinny podlegać wszystkie ujawnione odbiorniki radiowe i telewizyjne, a nie wybiórczo tylko niektóre z nich. Zwłaszcza, iż nie mogą być uznane za zdolne do natychmiastowego odbioru programu odbiorniki uszkodzone, nie podłączone do anten umożliwiających odbiór programu z uwagi na niezainstalowanie takich urządzeń czy wreszcie odbiorniki, które jako niespełniające warunku określonego w art. 4 pkt 8 ustawy o radiofonii i telewizji, niedostosowane są do odbioru programu. Tym samym niedopuszczalne było zaniechanie uruchomienia pozostałych odbiorników i poprzestanie na oświadczeniu osoby obecnej przy kontroli, tj. S. K., iż odbiorniki są sprawne, zwłaszcza iż z akt sprawy nie wynika, iż była osobą upoważniona przez stronę skarżącą do składania oświadczeń w ich imieniu. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola była wadliwa, a protokół z niej sporządzony nie stanowił należytego odzwierciedlenia rzeczywistego stanu rzeczy i nie odpowiadał wskazanym wyżej wymogom art. 68 k.p.a. W tym stanie rzeczy należy uznać, że stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony, co narusza art. 7 k.p.a. nakazujący dokładne wyjaśnienie sprawy. Ustosunkowując się do zarzutu skargi odnośnie naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. Sąd stwierdził, iż strona skarżąca musi mieć zagwarantowany czynny udział na każdym etapie postępowania administracyjnego, co wyraża się w tym, że strona ma m.in. prawo być obecna "czynnie" przy czynnościach postępowania wyjaśniającego (np. przy przesłuchaniu świadka, przy oględzinach), zaś organ administracji publicznej obowiązany jest zapewnić stronie możliwość realizacji tych uprawnień. Jednym z aspektów realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest zawiadomienie jej o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.) W aktach administracyjnych brak jest informacji, iż strona skarżąca nieobecna podczas przeprowadzonej kontroli w dniu [...] września 2004r. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania z urzędu. Również z protokołu nie wynika, czy o jego treści zostali w ogóle poinformowani skarżący E. i J. G., czy doręczono im odpis protokołu i umożliwiono złożenie wyjaśnień. Z odwołań i skargi wynika, że skarżący nie uczestniczyli w ogóle w postępowaniu pierwszej instancji, a pierwsze wyjaśnienia przedstawili w odwołaniu. Takie działanie organu narusza art. 81 k.p.a. i zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu wynikającą z art. 10 § 1 k.p.a. Powyższe potwierdza orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1992r. sygn. akt SA/Ka 963/91, iż "Załatwienie spraw administracyjnych w oparciu o określone w prawie materialnym kryteria przedmiotowe, z pominięciem gwarantowanych ustawowo praw podmiotowych strony, do której kierowane są jednostronne rozstrzygnięcia /decyzje administracyjne/, koliduje z podstawowymi zasadami prawa i postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a." W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i działając na podstawie art. 145 § 1 p.1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Zważywszy, że z uchylonymi decyzjami wiąże się kwestia wykonalności Sąd orzekł o ich niewykonywaniu stosownie do treści art. 152 p.p.s.a. Jednocześnie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 200 p.p.s.a.