VI SA/Wa 2527/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalającej wymiar składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Minister Pracy i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu wniosku R. P. – dalej skarżąca, o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2008 r. w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. z dnia [...] kwietnia 2008 r. , utrzymał w mocy ww. postanowienie. Do wydania powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 17 lipca 2008 r. do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wpłynął wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. z dnia [...] kwietnia 2008 r., znak [...], ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. We wniosku strona skarżąca wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS w K. jako wydanej w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną ( art. 156 § 1 pkt 3 Kpa). Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w działając na podstawie art. 65 § 1 Kpa w zw. z art. 83a ust. 2 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 dalej zwana uosus) przekazał powyższy wniosek Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. - jako organowi właściwemu. Minister Pracy i Polityki Społecznej w uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu wniosku organowi właściwemu w sprawie stwierdził, iż stosownie do art. 180 § 1 Kpa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Symetryczne uregulowanie zawiera również art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że w sprawach uregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Kierując się tymi regułami, Minister stwierdził, że takim szczególnym przepisem ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest jej art. 83a ust. 2, który stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W dniu 11 sierpnia 2008 r. do Ministra Pracy i Polityki Społecznej wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku strona, przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych, podnosiła, iż zakres i warunki stosowania przepisu art. 83a uosus są odmienne od przesłanek stosowania art. 156 Kpa. Końcowo strona zaznaczyła, iż ZUS rozpatrując przedmiotowy wniosek występowałby w podwójnej roli, jako organ odwoławczy oraz organ nadzoru. Minister Pracy i Polityki Społecznej działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 144 Kpa postanowieniem z dnia 16 września 2008 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]. W uzasadnieniu stwierdził, iż przepisy Kpa oraz przepisy uosus, a w tym przypadku art. 83a uosus, pozostają względem siebie w relacji przepisu ogólnego do szczególnego, a przepis szczególny ma pierwszeństwo stosowania przed przepisem ogólnym, prowadzi to do wniosku, że wskazany art. 83a ust. 2 uosus ustala reguły postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Minister Pracy i Polityki Społecznej podzielił argumentację przyjętą w pierwszej instancji, nadto nadmienił, iż stosownie do postanowienia z dnia 25 lutego 2003 r. Sądu Najwyższego III KKO 18/02 , ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Stwierdzono, iż wniosek o stwierdzenie nieważności w tej sprawie tyczy się decyzji ostatecznej, a więc argumenty, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z łączeniem kompetencji organu nadzoru i organu odwoławczego (w jakim zakresie) jest nieuzasadnione. Odnosząc się do stwierdzenia zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie stwierdzenia "nieważności decyzji", czy też zwrotu zawartego w art. 83a ust. 2 uosus "unieważnienie decyzji", należy wspomnieć o treści art. 123 uosus, gdzie wprost zapisano, iż w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skarżąca pismem z dnia 22 października 2008 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie. Zarzuciła naruszenie przepisu art. 156 § 1 Kpa poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie oraz naruszenie art. 83a uosus poprzez jego zastosowanie przy rozstrzygnięciu sprawy, ponawiając argumenty zgłaszane w toku postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ze względu na uchybienie terminowi do wniesienia skargi ewentualnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a. Kontrolując w powyższy sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że nie narusza ona prawa, zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] lipca 2008 r. o przekazaniu wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. jako organu właściwego, uznając tym samym brak po swojej stronie kompetencji do jego merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z przepisem art. 19 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany dokonać oceny podania strony również pod kątem swojej właściwości w sprawie będącej przedmiotem żądania. W przypadku gdy organ, do którego wniesiono podanie uzna się za niewłaściwy (rzeczowo, miejscowo, instancyjnie) do załatwienia tej sprawy w formie decyzji, wówczas jest obowiązany do niezwłocznego przekazania podania do organu, który w jego ocenie jest właściwy w sprawie i jednoczesnego powiadomienia o tym wnoszącego podanie (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 65, Zakamycze, 2005, wyd. II.). Należy podkreślić, iż w polskim systemie prawnym o właściwości organu administracji publicznej do rozpoznawania i załatwiania określonej kategorii spraw stanowią nie przepisy normujące zakres ich działania, a przepisy prawne regulujące kompetencje, które są zawarte w ustawach o charakterze materialnoprawnym. Właściwość organu administracji wynika zatem albo wprost z przepisów ustawy, albo z wydanych na podstawie ustawy aktów wykonawczych. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma dokonanie oceny, czy Minister Pracy i Polityki Społecznej jest organem właściwym rzeczowo dla rozpatrzenia merytorycznego przedmiotowego wniosku. Zgodnie z artykułem 180 § 1 Kpa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Paragraf 2 określa, że przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne. Artykuł 123 uosus stanowi, iż w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż co do zasady, do postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a w tym zakresie mieści się również rozpatrywana sprawa, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawę do odejścia od tej zasady stanowić mogą jedynie przepisy rangi ustawowej bądź przepisy wykonawcze wydane w oparciu o zapis ustawy. W takim przypadku przepisy te będą miały charakter szczególny w stosunku do powyższej zasady ogólnej i w zakresie przez siebie uregulowanym będą korzystały z pierwszeństwa w stosowaniu przed przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydawania rozstrzygnięć w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych zawiera art. 83 ust. 1 pkt 4 uosus. W myśl art. 83a ust. 1 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, natomiast w ust. 2 wskazano, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe należy zgodzić się z argumentacją organu, iż przepis art. 83a ust. 2 uosus, w zakresie w jakim określa tryb wzruszania decyzji ostatecznych wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawach indywidualnych, stanowi lex specialis w stosunku do trybu określonego przez przepisy rozdziału 13 kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym należy uznać, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zasadnie zatem Minister Pracy i Polityki Społecznej badając z urzędu swoją właściwość rzeczową stwierdził, iż nie ma kompetencji do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia i na zasadzie art. 65 § 1 Kpa przekazał sprawę do organu właściwego, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.