VI SA/Wa 2602/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1584/08 W sprawie ze skargi J. J. na decyzję Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia biegłego rewidenta z listy postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] marca 2009 r. (złożonym na urzędowym formularzu PPF), skarżąca J. J. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podając, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jej jedynym dochodem jest emerytura w kwocie 1.113 zł (zajęta przez komornika). Skarżąca wskazała, że jej comiesięczne wydatki na wodę, prąd, kanalizację, leki, telefon wynoszą 800 zł Jako składniki majątku skarżąca wymieniła ½ działki o powierzchni 330 m kw położonej w Z. oraz "15 m kw w domu rodzinnym". Podała też, iż obciążają ją niespłacone pożyczki zaciągnięte na budowę domu w Z. Dom ten, wybudowany pod wynajem, stoi obecnie pusty, gdyż powiatowy inspektor nadzoru budowlanego nakazał zdjęcie licznika wody i energii elektrycznej oraz zamknął kanalizację. Pismem z dnia [...] maja 2009 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1. odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2008, ewentualnie dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskanego w tym okresie (np. zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego), 2. ostatniego przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego skarżącej, 3. wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4. dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. opłaty za wodę, gaz, telefon, energię elektryczną, koszty rehabilitacji i zakupu leków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w dniu [...] maja 2009 r. złożyła kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, że comiesięczne wydatki na mieszkanie wynoszą około 1000 zł, natomiast na leki – 120 zł. Ponadto podniosła, że jej dochód z badania bilansów wynosi 93.367 zł, a jej emerytura w całości została zajęta przez komornika. Ponadto skarżąca dołączyła: - fakturę VAT za gaz z dnia [...] stycznia 2009 r. obejmującą kwotę 1.818,23 zł, - fakturę VAT za gaz z dnia [...] marca 2009 r. obejmującą kwotę 1.853,53 zł, - fakturę VAT za telefon stacjonarny z dnia [...] marca 2009 r. obejmującą kwotę 200,10 zł, - fakturę VAT za telefon komórkowy z dnia [...] marca 2009 r. obejmującą kwotę 432,90 zł, - dwie pierwsze strony zeznania podatkowego PIT-37 za 2008 rok. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2009 r., doręczonym skarżącej w dniu [..] sierpnia 2009 r., odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, uznając że informacje zawarte w formularzu PPF oraz dokumenty zgromadzone w aktach niniejszej sprawy oraz sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1784/07 nie dawały podstaw do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, gdyż w sposób niedostateczny wskazywały na faktyczną sytuację majątkową skarżącej. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; por. też postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Oprócz dokumentów nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2602/08 zostały wzięte pod uwagę także dokumenty, które skarżąca nadesłała do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1784/07, t.j.: - odcinek przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego za miesiąc kwiecień 2008 r. (karta [...] akt VI SA/Wa 1784/07), - informacje o stanie zaległości z dnia [...] stycznia 2009 r. w sprawach egzekucyjnych (karty [...], [...] i [...] akt VI SA/Wa 1784/07), - fakturę VAT za telefon stacjonarny z dnia [...] kwietnia 2009 r. obejmującą kwotę 215,50 zł (karta [...] akt VI SA/Wa 1784/07), - ponaglenie wezwania z dnia [...] kwietnia 2009 r. z Sądu Rejonowego w Z. do uiszczenia kosztów postępowania sądowego w wysokości 502 zł i grzywny w kwocie 1.800 zł (karta [...] akt VI SA/Wa 1784/07), - wezwanie z dnia [...] marca 2009 r. do zapłaty kwoty 1.818,23 zł za paliwo gazowe (karta [...] akt VI SA/Wa 1784/07). Z powyższych dokumentów wynika, iż dochód skarżącej w roku podatkowym 2008 wyniósł 127.549 zł, z czego 28.182 zł stanowił dochód ze świadczeń emerytalnych, a 99.367 zł – dochód z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowy o dzieło i zlecenia). Z tytułu emerytury (po potrąceniu zajęcia komorniczego) skarżącej jest wypłacana kwota 1.356,68 zł netto. Ponadto skarżącą obciążają zaległości w sprawach egzekucyjnych na kwotę ponad 140.000 zł. Przedłożone przez skarżącą do akt przedmiotowej sprawy dokumenty oraz do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1784/07 nie przedstawiają w sposób zupełny jej sytuacji majątkowej; wskazują jedynie, iż pomimo wysokich zaległości w sprawach egzekucyjnych, skarżąca w roku 2008 osiągnęła znaczny dochód. Natomiast brak jest wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych. W konsekwencji nie można uznać, że ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy J. J. wypełnia ustawowe przesłanki przyznania pomocy państwa. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, załączając wniosek o przyznanie prawa pomocy - PPF. We wniosku skarżąca podała, że w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] sierpnia 2009 r., po wykreśleniu skarżącej z listy biegłych rewidentów, nie osiągnęła żadnych dochodów z tego tytułu. Nie posiada konta w banku. Co miesiąc otrzymuje emeryturę w kwocie 1113 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej także p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca wnioskiem z dnia [...] marca 2009 r., uzupełnionym w dniu [...] maja 2009 r., wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w takim zakresie następuje wówczas, gdy osoba ubiegająca się o nie wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i z tego powodu powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w sprawie jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem (do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast strona powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności jeżeli posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne miesięczne wynagrodzenie za pracę. (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wyd. Zakamycze 2005 r., str. 593). Jednocześnie należy podkreślić, że ciężar dowodu, tj. obowiązek wykazania podanych powyżej okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. A to oznacza, że strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w cytowanym art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uzasadniając i uprawdopodobniając należycie okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie, Sąd wziął pod uwagę dokumenty przedłożone przez skarżącą w niniejszej sprawie, jak również informacje znane Sądowi z urzędu, wynikające z treści pism i dokumentów załączonych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1584/08, w której skarżąca także złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W/w sprawie, zarządzeniem z dnia [...] lipca 2009 r. skarżąca została wezwana do przesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące – tj. za miesiące: maj, czerwiec i lipiec 2009 r.; faktur za gaz, energię, telefon – za ostatnie trzy miesiące; dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem pracowników oraz biura skarżącej, wskazane w pkt II ppkt 3 sprzeciwu z dnia [...] czerwca 2009 r. (k. [...] akt sądowych sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2602/08); dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanej obecnie przez skarżącą emerytury (ostatni odcinek przekazu pocztowego lub decyzję organu rentowego). W odpowiedzi skarżąca przesłała jedynie rachunek za gaz, który opiewa na kwotę 244,94 złotych, rachunek za telefon w wysokości 150 złotych oraz fakturę za energię elektryczną obejmującą okres rozliczeniowy od [...] stycznia 2009 r. do [...] czerwca 2009 r. - na kwotę 1.151,10 złotych. We wniosku PPF z dnia [...] maja 2009 r., wniesionym w przedmiotowej sprawie, skarżąca podała, że w związku z prowadzoną przez siebie działalnością w 2008 r. osiągnęła dochód w wysokości 99.367,00 złotych, który został przeznaczony na budowę domu w Z. Na dzień składania rozpatrywanego sprzeciwu skarżąca nie może wykonywać pracy zawodowej, a po wykreśleniu z listy biegłych rewidentów w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] sierpnia 2009 r. nie osiąga żadnych dochodów, ale ponosi stałe koszty utrzymania biura i pracowników oraz podatki i świadczenia ZUS (v. k. [...] akt sądowych oraz wniosek PPF z dnia [...] sierpnia 2009 r. k. [...] akt sądowych), wynoszące 4327,77 złotych (kwota podana we wniosku PPF przesłanym do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1584/08), szacując jednocześnie, że w 2009 r. koszty związane z funkcjonowaniem firmy będą wyższe o 30 %. Podała także, że spłaca pożyczkę zaciągniętą na budowę domu (k. [...] akt sądowych). Skarżąca podała, że ponosi wydatki stałe na mieszkanie, gaz, telefon, prąd, wodę i kanalizację w wysokości 800 - 1000 złotych, mimo że komornik zajął całą emeryturę w związku z wydanymi orzeczeniami sądowymi. Z przesłanych rachunków i faktur nie wynika, aby skarżąca zalegała z wymienionymi opłatami. Fakt ten znajduje także potwierdzenie w piśmie z dnia [...] sierpnia 2009 r. (przesłanym do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1584/08), w którym skarżąca wyraźnie wskazuje, iż "płaci miesięcznie rachunki w wysokości 1476 złotych". Na leki wydaje około 120 - 200 złotych. Tymczasem, otrzymywana emerytura wynosi 1113 złotych (kwota podana w Rubryce 10 - Dochody formularza PPF z dnia [...] marca 2009 r. – k. [...] akt sądowych, potwierdzona w formularzu PPF z dnia [...] maja 2009 r., k. – [...] akt sądowych). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że skarżąca, mimo kilkukrotnego powoływania się na "bankructwo finansowe" nie uprawdopodobniła należycie powyższej okoliczności. Uzasadnione wątpliwości Sądu budzi także przedstawiony przez skarżącą stan finansowy prowadzonego biura księgowego w związku z powołaniem się we wniosku na fakt ponoszenia kosztów jego utrzymania oraz zatrudnionych pracowników, mimo że według twierdzeń skarżącej, nie uzyskuje ona z tego tytułu żadnych dochodów. Ponadto, istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okazuje się zestawienie kwot przeznaczanych przez skarżącą na comiesięczne opłaty (tzw. rachunki), informacji o spłacaniu pożyczki zaciągniętej na budowę domu, z kwotą otrzymywanej emerytury (k. [...] akt sadowych) oraz brakiem danych wskazujących na zaleganie przez skarżącą z wyżej wymienionymi opłatami lub niemożnością spłaty wspomnianej pożyczki. Informacja taka została co prawda wskazana w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1784/07, jednakże nie znajduje ona potwierdzenia w pismach skarżącej załączonych do przedmiotowej sprawy. W konsekwencji, należało uznać, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że rzeczywiście i obiektywnie nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym (postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r., GZ 61/04, niepubl.). Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.