VI SA/Wa 2624/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. R. P. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynikało, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a. pisma wskazującego źródła utrzymania, w szczególności oświadczenia czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób (jeżeli tak, to zobowiązać skarżącego do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków lub podania przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież), b. oświadczenia, czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to zobowiązać skarżącego do przedłożenia stosownego zaświadczenia z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), c. oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, zobowiązać skarżącego do nadesłania wyciągów z tych rachunków, d. dokumentów potwierdzających istniejące zadłużenia, które skarżący wskazuje w rubryce 11 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 marca 2018 r. Skarżący żądanych dokumentów nie przedstawił, nie udzielił również żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe informacje, starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od rzeczonego postanowienia skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym wniósł o jego uchylenie, jako niezgodnego z prawem i stanem faktycznym oraz budzącego niezadowolenie skarżącego. Podniósł także, że jego sytuacja jeszcze bardziej się pogorszyła, jednakże nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających ten stan. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – pkt 2). W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy starszy referendarz sądowy trafnie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba jeszcze wspomnieć, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego, że brak było uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani składając odpowiedni wniosek, ani po otrzymaniu wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów. Ponadto skarżący nie wskazał w sprzeciwie w jakim zakresie ustalenia przyjęte przez referendarza sądowego są w jego ocenie błędne lub niezgodne z przepisami prawa, a także nie przedstawił argumentacji pozwalającej na przyjęcie, że w oparciu o wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierający oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sytuacji, gdyby doszło do uwzględnienia wniosku skarżącego, naruszona zostałaby zasada odpłatności za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową. Należy wskazać, że prawo pomocy, stanowi wyjątek od powyższej zasady, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (tj. przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest więc instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które wykażą taki fakt stosownymi dokumentami i oświadczeniami, co w niniejszym stanie faktycznym nie miało miejsca. Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć wypada, że zgodnie z zarządzeniem starszego referendarza sądowego wezwano wnioskodawcę do przedłożenia kopii szeregu dokumentów, które przedstawiłyby źródła utrzymania jak i ich wysokość. W ocenie Sądu, wezwanie w tym zakresie nie naruszało art. 255 p.p.s.a., a w konsekwencji udzielenie żądanych informacji było obowiązkiem wnioskodawcy - skarżącego. Brak odpowiedzi skarżącego na powyższe wezwanie, zobligowało starszego referendarza do analizy dotychczas zgromadzonych informacji. W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdził, że brak szczegółowych informacji o źródłach dochodów, kosztach utrzymania skarżącego nie pozwala na dywagowanie, na jakim poziomie kształtują się jego rzeczywiste możliwości płatnicze. To jednak, co ujawniono we wniosku, podlegało ocenie starszego referendarza sądowego i prowadzi do konstatacji, że trafnie uznał on, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zignorowanie wezwania starszego referendarza do uzupełnienia wniosku o szczegółowe informacje oznacza, że celem skarżącego wcale nie było i nie jest rzetelne wykazanie, że jest osobą faktycznie uprawnioną do uzyskania prawa pomocy. Zdaniem Sądu, brak współpracy z Sądem, pomimo stosownych wezwań, utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżącego. Również w samym sprzeciwie nie podano żadnych istotnych w sprawie danych. Skoro jednak to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, a tego nie uczynił, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego, Sąd stwierdził więc, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu