VI SA/Wa 2671/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie sędzia WSA Danuta Szydłowska asesor WSA Maciej Borychowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi Z [...] – M. K. – K. S. [...] [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie kosztów wynagrodzenia za dozór i zwrotu koniecznych wydatków 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z [...] – M. K. – K. S. [...] [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] (dalej: "Strona", "Zarządca", "Skarżąca"), jest postanowieniem z 6 maja 2024 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej: "organ", "Kolegium", "SKO") wydane na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 102 § 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023, poz. 2505, ze zm., dalej: "u.p.e.a."), a także art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu zażalenia S. K., uchylające w całości postanowienie Starosty Powiatu [... z 17 lutego 2023 r., znak [...] w przedmiocie kosztów wynagrodzenia za dozór i zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru dotyczących pojazdu marki [...] o nr rej. [...] i umarzające postępowanie I instancji w całości. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia SKO wskazało, że S.K., prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...]był wyznaczony, zgodnie z art. 130a ust. 5 i 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym jako jednostka do przechowywania pojazdów usuwanych z dróg w powiecie [...] - parking przy ul. S.w Z.. SKO wyjaśniło, że postanowieniem z 27 czerwca 2013 r. sygn. akt: [...] Sąd Rejonowy w Z. orzekł przepadek pojazdu marki [...] o nr rej. [...] na rzecz Powiatu Ż.. W konsekwencji wnioskiem z 6 lipca 2015 r. S. K.zwrócił się do Starosty Ż. o przyznanie zapłaty za przechowywanie przedmiotowego pojazdu w okresie od 2 października 2009 r. do 6 lipca 2015 r. (doby: 2103) w kwocie 25.656,60 zł. Kolegium dodało, że pismem z 30 maja 2016 r. S. K.poinformował, że ubiega się o wynagrodzenie za przechowywanie pojazdów. Pismem z 21 czerwca 2016 r. S.K. doprecyzował, że nie ubiega się o zwrot poniesionych kosztów związanych z dozorem pojazdu, a zwraca się o pokrycie kosztów przechowywania pojazdu. Z kolei w piśmie z 26 września 2016 r. wskazał, że domaga się wynagrodzenia za przetrzymywanie pojazdów na parkingu. Kolegium wskazało, że wniosek ten został rozpoznany przez Starostę Ż. postanowieniem z 30 grudnia 2016 r., które zostało uchylone przez SKO postanowieniem z 16 lipca 2019 r., znak [...], sprawa została skierowana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta Ż. 17 lutego 2023 r. wydał postanowienie, znak [...], w którym: 1) przyznał S.K.prowadzącemu parking położony w Ż.przy ul. S.pod firmą "[...] wynagrodzenie w wysokości 6360,00 zł za dozór i zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru pojazdu marki [...] o nr rej. [...] w okresie od 2 października 2009 r. do 1 sierpnia 2016 r.. 2) odmówił przyznania wynagrodzenia za dozór i zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru przedmiotowego pojazdu za okres po 2 sierpnia 2016 r. Na powyższe postanowienie zostało wniesione zażalenie, które organ uznał za wniesione w ustawowym terminie. Kolegium wyjaśniło następnie, że 26 kwietnia 2023 r. S. K.zmarł, a 7 czerwca 2023 r. aktem notarialnym rep. [...], powołano zarządcę sukcesyjnego zmarłego przedsiębiorcy S.K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] ze stałym miejscem wykonywania działalności w Ż.. Zarządcą sukcesyjnym przedsiębiorstwa w spadku została M. K.. Rozpoznając zażalenie na ww. postanowienie SKO wskazało, że stosownie do treści art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego, nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Spadek stanowi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego o charakterze cywilnoprawnym. Przyjmuje się zatem cztery kryteria tego zaliczenia, a mianowicie dane prawo lub obowiązek wchodzi w skład spadku, jeżeli: 1) ma charakter cywilnoprawny, 2) ma charakter majątkowy, 3) nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, 4) nie przechodzi na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Do spadku nie należą natomiast majątkowe prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające z przepisów należących do innych działów prawa (prawa administracyjnego, prawa finansowego), także wówczas, gdy skutki prawne śmierci osoby fizycznej są oceniane stosownie do przepisów kodeksu cywilnego regulujących spadkobranie. SKO stwierdziło, ze w analizowanej sprawie materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organu stanowił art. 102 § 2 u.p.e.a. zgodnie, z którym organ egzekucyjny przyzna, na żądanie dozorcy, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór, chyba że dozorcą jest jedna z osób wymienionych w art. 101 § 1. Przepis ten pozostaje w związku z problematyką usuwania pojazdów z drogi i ich późniejszego przechowywania na wyznaczonych parkingach strzeżonych, o czym mowa w treści art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Organ dodał, że zgodnie z § 3 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1805, ze zm.) przepisy działu 11 rozdziału 6 u.p.e.a. dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa albo powiatu na podstawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów, wydanego w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, w postępowaniu administracyjnym, w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Według § 4 ust. 1 pkt 2 lit. b) ww. rozporządzenia przepisy działu II rozdziału 6 u.p.e.a. dotyczące organu egzekucyjnego stosuje się odpowiednio do starostów w zakresie likwidacji ruchomości, które zostały przejęte na rzecz powiatu na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110, 284, 568, 695, 1087 i 1517). Zgodnie z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia do przechowywania ruchomości stosuje się odpowiednio przepisy art. 100-103 u.p.e.a. SKO wyjaśniło zatem, że w sytuacjach, o których mowa w art. 130a ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, jeżeli właściciel nie odebrał pojazdu w określonym terminie, jednostce wyznaczonej do prowadzenia parkingu strzeżonego, zgodnie z mającym zastosowanie w tego rodzaju sprawach art. 102 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny przyzna, na żądanie dozorcy, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór (...). Kolegium stwierdziło, że istotą instytucji usuwania pojazdów z drogi i dalszego postępowania z tymi pojazdami jest wykonywanie zadania publicznego o charakterze administracyjnoprawnym. Zadanie to jest wykonywane przed organy administracji publicznej, ale i częściowo z udziałem (pomocą) podmiotów spoza administracji publicznej, np. jednostek wyznaczonych przez organy administracji do prowadzenia parkingów dla usuniętych pojazdów. Pomiędzy organem administracji publicznej (starostą) a jednostką wyznaczoną do przechowywania pojazdów (dozorcą) istnieje stosunek administracyjnoprawny oparty na założeniu, że otrzyma ona wynagrodzenie i zwrot kosztów za wykonywanie nałożonych na nie obowiązków. Organ podkreślił, że w uchwale z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt III CZP 47/2007, Lex Polonica nr 1459013), Sąd Najwyższy stwierdził, że stosunek prawny, którego przedmiotem jest "parkowanie", określane także w powołanych przepisach jako "przechowywanie" usuniętych pojazdów, nie ma charakteru cywilno-prawnego. Jest to typowy stosunek administracyjny powstały na skutek władczych działań organów administracyjnych, polegających na tym, że: po usunięciu pojazdu jego właściciel powiadamiany jest w trybie administracyjnym o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, w razie nieodebrania pojazdu w ustawowym terminie, podstawą do odbioru pojazdu jest zezwolenie administracyjne, którego wydanie uzależnione zostało między innymi od uiszczenia opłaty za usunięcie pojazdu i parkowanie, wysokość tej opłaty ustala rada powiatu. Z powyższego wynika, że działania jednostek reprezentujących Skarb Państwa podejmowane są w sposób władczy, nie pozostawiający uczestnikom tego postępowania autonomii w kwestii umieszczenia pojazdu na parkingu, jego strzeżenia i możliwości odebrania. Kolegium stwierdziło, że prawo do zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór nie podlegają dziedziczeniu jako stosunek administracyjnoprawny. Organ stwierdził, ze stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 października 2012 r., sygn. akt II SA/Go 689/12 oraz w wyroku WSA we Wrocławiu z 4 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 451/13. Kolegium stwierdziło, że skoro prawo do zwrotu koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór nie podlegają dziedziczeniu, a wnioskodawca zmarł w toku postępowania przed organem II instancji, to postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, a organ zobowiązany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenia postępowania I instancji w całości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Skarżąca zaskarżając postanowienie SKO z 6 czerwca 2024 r., w całości, wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia: 1) art. 6 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia z rażącym naruszeniem prawa, 2) art. 8 § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, 3) art. 30 § 4a K.p.a. oraz art. 21 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw, poprzez ich niezastosowanie i niepodjęcie postępowania z udziałem zarządcy sukcesyjnego, 4) art. 102 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie wynagrodzenia za dozór pojazdu pomimo złożenia stosownego wniosku przez dozorcę, 5) art. 922 § 2 K.c,. poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż prawo do wynagrodzenia za sprawowany dozór nad pojazdami na parkingu wyznaczonym jest prawem niedziedzicznym po złożeniu wniosku przez dozorcę. W uzasadnieniu skargi Skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ naruszył przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. Jak wynika z akt sprawy S. K.prowadzący działalność gospodarczą pod firmą [...] zmarł 26 kwietnia 2023 r. w toku postępowania odwoławczego od postanowienia Starosty Powiatu Ż. z 17 lutego 2023 r. Zarządcą sukcesyjnym przedsiębiorstwa w spadku została M. K.. Wskazania wymaga, że w celu zapewnienia przedsiębiorcom będącym osobami fizycznymi warunków do zachowania ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa po ich śmierci do porządku prawnego wprowadzono ustawę z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw, która kompleksowo reguluje funkcjonowanie przedsiębiorstwa w okresie tzw. zarządu sukcesyjnego. Celem tej ustawy jest stworzenie ram prawnych dla płynnej kontynuacji działalności wykonywanej wcześniej przez zmarłego przedsiębiorcę – osobę fizyczną po jej śmierci, do czasu ustalenia następców prawnych przedsiębiorcy i rozstrzygnięcia o dalszych losach przedsiębiorstwa. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (dalej: "ustawa o zarządzie") w art. 1. reguluje zasady tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który we własnym imieniu wykonywał działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykonywanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa. Jak stanowi art. 2 pkt. 1 tej ustawy. przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. W myśl art. 21. pkt 1 ustawy o zarządzie, zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Zarządca sukcesyjny może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz brać udział w postępowaniach administracyjnych, podatkowych i sądowoadministracyjnych w tych sprawach. W postępowaniach w takich sprawach zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rzecz właściciela przedsiębiorstwa w spadku (art. 21 pkt 2 ustawy). Jak wynika z treści art. 29 ustawy o zarządzie, od chwili ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny wykonuje prawa i obowiązki zmarłego przedsiębiorcy wynikające z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej oraz prawa i obowiązki wynikające z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Powyższe dotyczy wszystkich praw i obowiązków, niezależnie od źródła ich powstania. Mogą one wynikać przede wszystkim z czynności prawnych i innych zdarzeń wywołujących skutki w sferze prawa cywilnego oraz przepisów prawa. Zgodnie z intencją ustawodawcy zarządca sukcesyjny może wykonywać także obowiązki o charakterze publicznoprawnym, wynikające np. z zaleceń pokontrolnych lub decyzji administracyjnych, które są związane z działalnością gospodarczą i pozostają aktualne mimo śmierci przedsiębiorcy albo powstały później (v. pkt 1.6 lit. c uzasadnienia projekty, str. 44). Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym w przypadku braku odmiennych postanowień umowy lub przepisów ustawy do umów zawartych przez przedsiębiorcę w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa, z wyłączeniem umów, których wykonanie zależy od osobistych przymiotów zmarłego przedsiębiorcy, stosuje się przepisy ust. 2-4. W doktrynie wskazuje, że komentowany artykuł statuuje zasadę kontynuacji umów zawartych przez przedsiębiorcę w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa po jego śmierci. Jednocześnie modyfikuje ogólne zasady następstwa prawnego z art. 922 § 1 K.c., z którego wynika, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób (czyli spadkobierców), stosownie do przepisów księgi IV Kodeksu cywilnego. W założeniach do ustawy o zarządzie sukcesyjnym podkreślano, że ww. artykuł nie jest wystarczającą podstawą, aby stwierdzić, że kontynuacji po śmierci przedsiębiorcy podlegają wszystkie nawiązane przez niego stosunki umowne (v. pkt 1.6 lit. f uzasadnienia projekty, str. 50). Wobec tego należy przyjąć, że przepis art. 30 ww. ustawy ma charakter szczególny wobec zapisów Kodeksu cywilnego dotyczących zasad sukcesji. Jako taki (czyli lex specialis) powinien on być stosowany w pierwszej kolejności do umów zawartych przez przedsiębiorcę w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa. Podkreślenia wymaga, że umowy zawarte przez przedsiębiorcę w zakresie działalności jego przedsiębiorstwa to przede wszystkim umowy bezpośrednio związane z wykonywaniem przez niego za życia działalności gospodarczej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w dniu 7 czerwca 2023 r. aktem notarialnym rep. [...], powołano zarządcę sukcesyjnego zmarłego przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 30 § 4a K.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych, wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa strony, w razie jej śmierci w toku postępowania, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem strony, na jej miejsce wstępuje zarządca sukcesyjny (...). Zarządca sukcesyjny kontynuując działalność wykonywaną wcześniej przez zmarłego przedsiębiorcę będzie korzystał z rozwiązań przewidzianych ustawą o zarządzenie sukcesyjnym. W świetle powyższego stanowisko organu, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 922 § 2 K.c, jako błędne nie zasługuje na aprobatę. Podkreślenia wymaga, że rozwiązanie przewidziane w art. 30 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym koresponduje z art. 922 § 2 K.c., gdyż prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą w ogóle nie wchodzą w skład spadku, a zatem nie mogą także stanowić składników przedsiębiorstwa w spadku. Przywołane w treści zaskarżonego postanowienia orzeczenia sądów administracyjnych zapadły przed wejściem w życie przepisów ustawy o zarządzie sukcesyjnym a zatem tezy w ich zawarte nie są w tym miejscu trafne. Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni w/w rozważania. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a."), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z z art.205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych(Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od SKO na rzecz Skarżącej kwotę 597 zł, na którą składał się uiszczony wpis sądowy od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (480 zł) oraz opata skarbowa (17 zł).