VI SA/Wa 274/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 274/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Pismem z dnia 30 grudnia 2010 r. L. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy (PPF) w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż zarówno on, jak i jego żona są osobami bezrobotnymi, przy czym żadne z nich nie ma prawa do zasiłku. Na utrzymaniu małżonków pozostaje córka. Skarżący wyjaśnił, iż koszty wynajmu mieszania w kwocie 900 zł pokrywa w całości z dochodu uzyskiwanego z tytułu wynajmu domu należącego do jego matki (dom znajduje się w innej miejscowości, niż miejscowość, w której skarżący zamieszkuje). Skarżący załączył też dokumenty potwierdzające zawarcie umów najmu, decyzję o przyznaniu zasiłku rodzinnego na córkę w kwocie 68 zł miesięcznie, zaświadczenie o odchodach uzyskanych w 2009 r. oraz zaświadczenie o zarejestrowaniu żony jako osoby bezrobotnej. Sam skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, poszukując aktualnie zatrudnienia. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał za niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem z dnia 25 lutego 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 14 dni, poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających podane informacje oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący, wśród żądanych dokumentów przedłożył miedzy innymi wyciąg z rachunku bankowego należącego do żony skarżącego, prowadzonego w P. S.A. za okres od dnia 13 grudnia 2010 r. do dnia 9 marca 2011 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 kwietnia 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, wydanego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazywanej dalej "p.p.s.a.") podkreślono, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, mając na uwadze treść art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący przedstawił między innymi wyciąg z rachunku bankowego należącego do jego żony, prowadzonego w P. S.A. za okres od dnia 13 grudnia 2010 r. do dnia 9 marca 2011 r. Na podstawie analizy przelewów, które były dokonywane w ramach tego rachunku stwierdzono, że skarżący dokonywał wpłat na ten rachunek z rachunku bankowego należącego do strony, z którego dokonano wpłat na rachunek bankowy żony skarżącego w dniach: 13 grudnia 2010 r., 27 grudnia 2010 r., 3 stycznia 2011 r., 9 lutego 2011 r., 28 lutego 2011 r. i 3 marca 2011 r. W świetle powyższych okoliczności referendarz sądowy uznał, iż odpowiedź skarżącego na wystosowane do niego wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. była niepełna, gdyż skarżący dysponuje, jak wynika z tytułów dokonywanych przez niego przelewów, jeszcze innym rachunkiem bankowymi. Nie przedstawił przy tym wyciągów z tego rachunku bankowego. Nie było więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów wskazujących na ilość posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, nie można było ustalić, czy spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadniał, w ocenie referendarza sądowego, oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 10 maja 2011 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 kwietnia 2011 r., zarzucając wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że skarżący, mimo złożenia następujących dokumentów: wniosku o przyznanie prawa pomocy, umowy najmu domu z dnia 8 kwietnia 2010 r., umowy najmu mieszkania z dnia 1 kwietnia 2010 r., zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w S. z dnia 9 grudnia 2010 r., zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 28 kwietnia 2010 r. o posiadaniu przez żonę statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w G. z dnia 10 listopada 2010 r., decyzji MOPS w G. z dnia 15 października 2010 r., pokwitowania uiszczenia czynszu na rzecz spółdzielni (obejmującego opłatę za wodę, gaz i ogrzewanie), informacji PIT-11, zeznania PIT-37 o wysokości osiągniętego dochodu w 2010 r. wraz z dowodem nadania do Urzędu Skarbowego w S., historii rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak uzasadnienia postanowienia wskazującego przesłanki oraz okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę do przyjęcia, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania prawa pomocy. Nadto, skarżący stwierdził naruszenie przepisów postępowania zawartych w art. 255 p.p.s.a. i art. 252 p.p.s.a. poprzez bezzasadne żądanie złożenia dodatkowych ośmiu dokumentów, w sytuacji, gdy z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych do niego siedmiu dokumentów, jednoznacznie wynikało spełnianie przez skarżącego ustawowych warunków do przyznania zwolnienia w zakresie częściowym od kosztów sądowych. Skarżący wskazał również na naruszenie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., art. 255 p.p.s.a. oraz art. 252 § 1 p.p.s.a. przez odmowę przyznania prawa pomocy z uwagi na brak przedstawienia wyciągu z rachunku bankowego, podczas gdy z jedenastu dokumentów przesłanych do sprawy jednoznacznie wynikał brak możliwości pokrycia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Skarżący stwierdził wadliwość wezwania z dnia 1 marca 2011 r. polegającego na braku pouczenia o skutkach (rygorze) nieuzupełnienia wniosku o jeden z dokumentów wymienionych w wezwaniu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że, jego zdaniem, dokumenty dołączone do wniosku w sposób jednoznaczny wskazywały na trudną sytuację finansową skarżącego, uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącego, żądanie dodatkowych dokumentów posłużyło do szukania pozaustawowych przesłanek do odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący zauważył, że pismem z dnia 17 marca 2011 r. uzupełnił wniosek o kolejne dokumenty w postaci pokwitowania uiszczenia czynszu na rzecz spółdzielni (obejmującego opłatę za wodę, gaz i ogrzewanie), informacji PIT–11 żony, zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w G. o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zeznania PIT–37 o wysokości osiągniętego dochodu w 2010 r. wraz z dowodem nadania do Urzędu Skarbowego w S., historii rachunku bankowego żony obejmującej okres ostatnich 3 miesięcy. Skarżący podkreślił, że z powyższych dokumentów bezspornie wynikał fakt, iż żona skarżącego jest osobą bezrobotną zaś skarżący nie pozostawał w stosunku pracy w 2010 r. Skarżący przyznał, że na rachunek bankowy w banku P. dokonano w dniach: 13 grudnia 2010 r., 27 grudnia 2010 r., 3 stycznia 2011 r., 9 lutego 2011 r., 28 lutego 2011 r. i 3 marca 2011 r. przelewów z rachunku skarżącego (bank P. S.A.) odpowiednio w wysokości: 230 zł, 100 zł, 170 zł, 230 zł, 170 zł i 50 zł. Skarżący podkreślił, że dokonanie wskazanych przelewów, wbrew stanowisku referendarza sądowego, wskazywało na spełnianie przez stronę warunków do przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Do oceny Sądu należy zatem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzy (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie takie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, Sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Z tej przyczyny skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (v. zarządzenie z dnia 25 lutego 2011 r., . Z akt sprawy wynika, że skarżący, celem uzupełnienia oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 10 akt sądowych), został zobowiązany do przedstawienia następujących dokumentów: zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego i jego małżonkę w roku 2010 r., ewentualnie informacji PIT-11, PIT-40A/11A, wyjaśnienia sytuacji finansowej, tj. w przypadku podjęcia zatrudnienia miesięcznego wynagrodzenia skarżącego (średnia z ostatnich trzech miesięcy), a w przypadku pozostawania bez pracy – przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu statusu bezrobotnego (wskazującego ewentualny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych), wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. czynsz, opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon). W odpowiedzi skarżący uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy przesyłając: pokwitowanie uiszczania czynszu na rzecz spółdzielni (obejmującego opłatę za wodę, gaz i ogrzewanie), informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy żony, zaświadczenie wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy w G. dotyczący żony skarżącego, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 PIT-37, historię rachunku bankowego żony z ostatnich trzech miesięcy. Skarżący nie przedstawił wyciągów i wykazów rachunków bankowych, których jest właścicielem. Biorąc pod uwagę zarówno informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i dokumenty przedstawione przez skarżącego, należy stwierdzić, że nie uprawdopodobnił on w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący przedstawił szereg dokumentów, z których wynika, że razem z żoną są osobami pozostającymi bez pracy, z tą różnicą, że żona została zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od dnia 21 stycznia 2009 r. bez prawa do zasiłku (k. 37 akt administracyjnych), zaś skarżący jest osobą poszukującą pracy, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Uzasadniając swoją złą sytuację materialną skarżący dołączył do pisma z dnia 17 marca 2011 r. kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 r. (PIT-37), z którego wynika, że skarżący nie osiągnął żadnego przychodu. Jednocześnie przesłał wyciąg rachunku bankowego prowadzonego na rzecz jego żony, z którego wynika, że konto było zasilane określonymi kwotami przelewanymi z konta L. M.. Stanu swojego konta skarżący (mimo pkt c zarządzenia z dnia 25 lutego 2011 r., k. 31 akt sądowych) nie wykazał. Tymczasem, udzielenie takiej informacji przez wnioskującego jest istotne dla oceny wiarygodności składanych przez niego oświadczeń w świetle przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. o konieczności wykazania przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To, że skarżący mimo wezwań nie przedłożył wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, pomijając w przedstawionym wykazie jeden z nich, rodzi istotne wątpliwości Sądu, co do prawdziwości deklarowanej przez skarżącego sytuacji materialnej, w tym posiadanych i dostępnych środków pieniężnych. Dodać jednocześnie należy, iż niewielka ilość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych nie usprawiedliwia nieprzedkładania wyciągów z tych rachunków bez jakichkolwiek w tym zakresie wyjaśnień. Zatem, wbrew twierdzeniu skarżącego, problem w rozpoznawanej sprawie nie sprowadza się do wysokości kwot przelewanych z konta skarżącego na konto żony, gdyż poza sporem pozostaje, iż nie były one wysokie. Problem polega na niezłożeniu przez skarżącego pełnego oświadczenia o osiąganych dochodach, do czego obliguje treść art. 255 p.p.s.a. Za okolicznością, że skarżący nie ujawnił wszystkich dochodów, przemawia fakt, że za najem mieszkania w G. ponosi opłatę w wysokości 750 złotych plus koszty eksploatacji lokalu (§ 4 umowy najmu lokalu mieszkalnego, k. 15 akt sądowych) od dnia 1 kwietnia 2010 r., a za wynajem domu w D. otrzymuje czynsz w wysokości 900 złotych od dnia 8 kwietnia 2010 r. (§ 3 umowy najmu domu jednorodzinnego na czas określony, k. 13 akt sądowych). Ponadto, w tym samym okresie skarżący musiał uiścić opłatę z tytułu uczestnictwa w egzaminie adwokackim wynoszącą 75 % minimalnego wynagrodzenia za pracę, w myśl § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie wysokości opłat za udział w egzaminie adwokackim (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2069 z późn. zm.). Jednocześnie należy zauważyć, że skarżący za 2009 r. wykazał dochód w wysokości 515,41 złotych (k. 18 akt sądowych), podczas gdy w tym okresie zobowiązany był uiścić w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie wysokości opłaty rocznej za aplikację adwokacką (Dz. U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2068 z późn. zm.) opłatę roczną za aplikację adwokacką równą trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając na uwadze rodzaj żądanych od skarżącego dokumentów oraz zakres przedstawionych przez stronę dokumentów, jak również złożonych wyjaśnień, Sąd uznał za usprawiedliwione zaniechanie kolejnego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego w trybie art. 255 p.p.s.a. i poprzestanie na stwierdzeniu, że w okolicznościach niniejszej sprawy, skarżący nie wykazał, mimo ciążącego na nim obowiązku, iż spełnia warunek pozwalający na przyznanie prawa pomocy w wyżej wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji, w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.