VI SA/Wa 2848/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, złożonego w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu – T. K., przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżący – T. K., wezwany w niniejszej sprawie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w otwartym terminie do jego wniesienia, złożył do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu wniosku (PPF) wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i na utrzymaniu mają dwoje małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu otrzymuje kwotę 2.115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego niepubliczne szkoły dla dorosłych, które są finansowane z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze tych szkół nie ponoszą żadnych kosztów, czy opłat. Jednocześnie podkreślił, że ww. szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie zmuszony został do złożenia przedmiotowego wniosku. Skarżący wyjaśnił przy tym, że środki pochodzące z ww. dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Przedmiotowy wniosek został skierowany do rozpoznania przez Referendarza sądowego, który wezwał skarżącego do jego uzupełnienia poprzez nadesłanie: 1. zeznań podatkowych za rok 2012 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie przez skarżącego i jego małżonkę; 2. zaświadczeń pracodawców skarżącego i jego żony, potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu ww. wniosku; 3. dokumentu potwierdzającego zaprzestanie (wykreślenie, zawieszenie) prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą C., a w przypadku kontynuowania tej działalności do przedłożenia dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2012 i 2013 r. z tytułu jej prowadzenia; 4. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych, do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 5. dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości); 6. oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości. W odpowiedzi skarżący przedłożył: 1. wystawione przez pracodawcę żony zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia wynosi 2.115 złotych brutto miesięcznie (k. 37 akt); 2. wystawione przez swojego pracodawcę zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia wynosi 3.000 złotych brutto miesięcznie (k. 38 akt); 3. zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez siebie w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 złotych, osiągnął dochód na poziomie 23.714,24 złotych (k. 27 akt); 4. zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę w 2012 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 złotych, osiągnęła ona stratę sięgającą kwoty 28.346,35 złotych (k. 32 akt); 5. oświadczenie, iż nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych (k. 25 akt); 6. oświadczenie, iż pełnienie przez niego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą (k. 26 akt); 7. dowód wpłaty za czynsz w kwocie 681,78 złotych (k. 39 akt). Jak wynika z akt sprawy skarżący nie przedłożył natomiast żądanych wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony) i nie wyjaśnił przy tym także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. W oparciu o powyższe dokumenty i informacje Referendarz sądowy postanowieniem z 27 stycznia 2014 r. (k. 44 akt) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie podając, że dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących prowadzonej przez siebie oraz przez swoją żonę działalności gospodarczej w 2013 r. Z zachowaniem terminu skarżący wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, w którym zwracając uwagę Sądu na ilość postepowań prowadzonych wobec niego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, zawnioskował o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że w stosunku do jego osoby będzie blisko pół tysiąca postępowań, z czego nieuchronnie zdecydowana ich większość znajdzie finał w Sądzie. W związku z tym skarżący zaznaczył, że wniesienie takiej ilości wymaganych opłat sądowych, spowoduje niewątpliwie bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów odzwierciedlających obecną jego sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżący pomimo wezwania nie nadesłał dokumentów, które ukazywałyby, że obecnie nie prowadzi on działalności gospodarczej, bądź też dowodziłyby wysokości uzyskanego w 2013 r. dochodu z owej działalności. Nadto skarżący nie przedłożył żadnych wyciągów z rachunków bankowych swoich lub małżonki oraz nie oświadczył, że takowych rachunków nieposiadają. Dla Sądu nie jest zatem wiadome czy skarżący, jak również jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy, poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym miejscu Sąd podkreśla, że odstąpił od wezwania skarżącego do uzupełnienia rozpoznawanego wniosku poprzez nadesłanie dokumentów ukazujących wysokość uzyskanego przez niego w 2013 r. dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, bądź oświadczenia o tym, że takowej działalności nie prowadzi oraz wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, bądź oświadczenia, że takowych rachunków nie posiadają, ponieważ uznał, że skarżący otrzymawszy ww. postanowienie Referendarza sądowego powziął z jego uzasadnienia wiedzę odnośnie powodów, które legły u podstaw odmowy przyznania mu żądanego prawa pomocy. Skarżący jako osoba należycie dbająca o swoje interesy winien był załączyć do sprzeciwu dokumenty, które pozwalałyby zbadać jego rzeczywistą kondycję finansową. Sąd podkreśla, że to po stronie skarżącego jako wnioskodawcy leżał ciężar udowodnienia zasadności przyznania mu prawa pomocy. Sąd nie ma podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Skarżący nie przedkładając ww. dokumentów uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych, nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie był wzywany w wielu zawisłych przed Sądem sprawach, a co wykonał jedynie połowicznie, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Nadto Sąd zauważa, że okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu sprzeciwu – wielość postępowań, nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tej sprawie należy wyjaśnić, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych, można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia następuje w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W ocenie Sądu nieprzedstawienie przez skarżącego jaka jest jego sytuacja materialna, uniemożliwiło przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.