VI SA/Wa 2891/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), po rozpatrzeniu odwołania P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka, płatnik, skarżąca), decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., utrzymał w mocy decyzję nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor [...]OWNFZ) wydaną w dniu [...] stycznia 2014 r. w sprawie stwierdzenia, że Z. C. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia [...] stycznia do dnia [...] grudnia 2011 r. z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu. Do wydania powyższej decyzji doszło wskutek następujących ustaleń: Pismem z dnia [...] września 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej: ZUS) wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Z. C. ZUS wskazał, że Z. C. w okresie od dnia [...] stycznia do dnia [...] grudnia 2011 r. wykonywał pracę na podstawie zawartej ze Spółką umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia – nazwanej umową o dzieło. Świadczenie umowy polegało na "zapakowaniu 15.000 szt. mix-u". Z tytułu wykonywania pracy w ramach powyższej umowy, Z. C nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Dyrektor [...]OWNFZ powołaną decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. stwierdził, że Z. C. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia [...] stycznia do dnia [...] grudnia 2011 r. z tytułu zawartej ze Spółką umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia nazwanej "umową o dzieło". W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza zawartej umowy wskazała, iż istotny był nie jej wynik, ale podejmowane w jej ramach czynności i działania, tj. zapakowanie 15.000 szt. mix-u, co wskazuje, że zawarta umowa była umową o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W umowie o dzieło, określonej w art. 627 k.c. i dalsze rezultat musi być z góry określony i obiektywnie osiągalny oraz w konkretnych warunkach pewny. Celem takiej umowy nie jest czynność, która przy zachowaniu należytej staranności ma prowadzić do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie rezultatu. Organ zwrócił również uwagę na fakt braku możliwości poddania rezultatu zawartej umowy testowi na istnienie wad fizycznych. Spółka w terminie wniosła do Prezesa NFZ odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniach) oraz naruszenie zasady swobody umów. Organ odwoławczy, w wyniku rozpatrzenia odwołania Spółki, powołaną wyżej decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wyjaśnił, że uwzględniając przedłożone przez ZUS dokumenty: umowę o dzieło z dnia [...] stycznia 2011 r., aneks do tej umowy z dnia [...] lutego 2011 r., listy wypłat, na których figuruje także nazwisko uczestnika, zestawienia zapisów kont analitycznych, zastrzeżenia Spółki do protokołu kontroli i informację ZUS o sposobie rozpatrzenia tychże zastrzeżeń, w jego ocenie zawarta umowa nie może być uznana za umowę o dzieło. Istotny bowiem był nie jej wynik, ale podejmowane w jej ramach czynności i działania powtarzalne, obejmujące zapakowanie 15.000 sztuk mix-u. Ostateczne rozliczenie nastąpiło na ostatni dzień trwania umowy. Zamawiający (płatnik) na żądanie wykonawcy wydawał wszelkie materiały i narzędzia niezbędne do wykonania dzieła. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na brak możliwości poddania rezultatu zawartej umowy testowi na istnienie wad fizycznych i powiązanie wynagrodzenia z wykonywaniem określonych czynności oraz wskazał, że Z. C. nie podlegał odpowiedzialności za wady dzieła wobec osób trzecich. Była to więc umowa o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Prezes NFZ wyjaśnił także, że w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. Prezes NFZ przywołał art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), zgodnie z którym obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W tej sytuacji zobowiązanym do zapłaty składki był płatnik. Na powyższą decyzję P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzję zaskarżyła w całości i wnosiła o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: 1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach przez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji w sytuacji, gdy nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie, gdyż strony zawarły umowę o dzieło niepodlegającą ubezpieczeniu zdrowotnemu; 2) art. 3531 i art. 627 k.c. przez dowolność ustaleń co do treści i charakteru zawartej między stronami umowy oraz bezpodstawne przyjęcie, że strony zawarły umowę o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło. W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła, że w toku analizy zawartej umowy pominięto jej charakter prawny i wolę stron. Wskazała, że umowa o dzieło nie musi mieć charakteru twórczego, co zostało dopuszczone orzecznictwem Sądu Najwyższego, a skutkiem wykonania takiej umowy ma być dostrzegalna zmiana w świecie zewnętrznym. Skarżąca zarzuciła również pominięcie odbioru przez zamawiającego rezultatu wykonanych prac oraz wskazała, że z zawartej umowy jednoznacznie wynikało, iż wolą stron jest osiągnięcie określonego rezultatu, a nie dołożenie należytej staranności. Zdaniem Spółki ustalenia zawarte w decyzji odbiegają od rzeczywistej treści zawartej umowy i są dowolne. Skarżąca wskazała, że umowa nie przewidywała określonego czasu wykonywania umowy o dzieło i przyjęcie, że wynagrodzenie uzależnione od tempa wykonywanych czynności jest dowolne i pozbawione podstaw faktycznych. Spółka podniosła także, że końcowy rezultat umowy był sprawdzony i odpowiadał zamówieniu. Skarżąca zauważyła również, że organ oparł się na protokole kontroli ZUS kwestionowanym przez Spółkę przed właściwym sądem i nie przeprowadził w sprawie postępowania dowodowego. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, w grę wchodzi tutaj kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestionowane rozstrzygnięcie Prezesa NFZ z dnia [...] czerwca 2014 r. i utrzymana nim w mocy decyzja Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu bowiem nie naruszają przepisów postępowania ani prawa materialnego w stopniu, który spowodowałby ich uchylenie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje, czy umowa zawarta przez skarżącą jako płatnika ze Z. C. była umową o dzieło, czy też inną umową o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Według art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z kolei z mocy art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Z akt sprawy i ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że przedmiotem analizowanej umowy było zapakowanie w okresie od dnia [...] stycznia 2011 r. do dnia [...] grudnia 2011 r. 15.000 sztuk mix-u, obejmujących w rzeczywistości pocięcie i zapakowanie karmy dla zwierząt do woreczków (por. protokół kontroli, informacja ZUS o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli). Umówiona praca sprowadzała się do wykonywania czynności ściśle i zgodnie z poleceniem skarżącej. Pocięcie produktów na karmę następowało według ustalonego schematu (elementy musiały mieć pożądany kształt i określone wymiary). Zatem istotne dla realizacji umowy były czynności i działania (pocięcie produktów i ich zapakowanie) a nie jej wynik. Prawidłowo więc organ uznał, że umowa charakteryzowała się powtarzalnością czynności, a wynagrodzenie zostało powiązane, nie tyle z wykonaniem dzieła, co z wykonywaniem określonych czynności. Wykonawca umowy przy tym nie podlegał odpowiedzialności za wady dzieła wobec osób trzecich, co także odróżnia umowy starannego działania (do których zalicza się umowę zlecenia) od umów rezultatu (jak umowa o dzieło). W konsekwencji została ta umowa zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu, w myśl art. 750 k.c., a nie - umowa o dzieło według art. 627 k.c. W ocenie Sądu organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, i w konkluzji doszedł do prawidłowego wniosku, że oceniana umowa zawarta między skarżącą a Z. C. składała się z szeregu określonych czynności starannego działania (pocięcia na odpowiednie elementy karmy dla zwierząt i zapakowania ich do woreczków) zmierzających do osiągnięcia skutku w postaci zapakowania mix-u karmy dla zwierząt do 15.000 sztuk woreczków. Jednakże w żadnym razie, jak prawidłowo stwierdził organ, czynności te nie były charakterystyczne dla umowy o dzieło. W konsekwencji uprawniona jest ocena, że zawarte pomiędzy stronami umowy nie przewidywały określonego rezultatu, w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Umówiona praca sprowadzała się bowiem do wykonywania czynności ściśle i zgodnie z poleceniem skarżącej: pocięcia karmy dla zwierząt i zapakowania jej do woreczków według ustalonego schematu. Potwierdziła ten schemat pracy skarżąca w skardze do WSA (s. ostatnia skargi). Należy jednocześnie zgodzić się z oceną, że proces ten stanowił zespół prostych, zestandaryzowanych i powtarzalnych czynności polegających na pakowaniu towaru (karmy dla zwierząt). Nie można im przypisać szczególnych cech, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy. Także nie wymagały one od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Należy zatem zgodzić się z organem, że prace tego rodzaju mogą zostać wykonane przez każdą osobę, która przejdzie odpowiednie przeszkolenia, a z uwagi na towar także szkolenie bhp obejmujące również ryzyko zawodowe występujące przy tego rodzaju pracach (§ 10 umowy). Przy tego rodzaju pracy polegającej na zapakowaniu do woreczka mix-u karmy dla zwierząt, trudno mówić, że polegała ona na dostarczeniu określonych wyników pracy w postaci dzieła. Słuszna jest zatem ocena organu, że pracownik, w niniejszej sprawie – Z. C. wykonywał powtarzalne, proste czynności fizyczne, mające charakter usługi. Oznacza to, że nie wykonywał żadnego dzieła, a jedynie uczestniczył w procesie krojenia i pakowania karmy dla zwierząt w określony sposób. Wykonawca otrzymywał zapłatę za wykonanie dzieła w postaci comiesięcznych zaliczek (aneks do umowy), co w powiązaniu z § 5 i 6 umowy oznaczało faktyczną zapłatę za zapakowane woreczki, zważywszy także na charakter pakowanego towaru (karma dla zwierząt). W tej sytuacji ocena dowodów zebranych w sprawie, do której Spółka jest uprawniona - nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi jedynie polemikę z oceną organu, ale jej skutecznie nie podważa w sposób, który uzasadniałby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Nie można mówić o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. przez organ Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego pod kątem rzeczywistego charakteru spornej umowy znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W najnowszym orzecznictwie, obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo). Stwierdził mianowicie, że: "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)". Z tą wyczerpującą analizą Sąd w niniejszym składzie się zgadza, przyjmując, że znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie i potwierdza prawidłowość rozstrzygnięcia dokonanego przez organ w zaskarżonej decyzji, a w szczególności dokonaną wykładnię prawa materialnego: zarówno co do art. 627 k.c. jak i w konsekwencji zastosowania art. 66 ust. 1 lit e) w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 750 i 734 k.c., skutkującą objęcie Z. C. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Zatem nie zostały naruszone powyższe przepisy w powiązaniu z art. 3531 k.c. Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie wykonawca zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich (powtarzalnych) czynności niezbędnych do wykonania "zapakowania 15.000 sztuk mix-u" czyli odpowiedniego, według instrukcji pocięcia i zapakowania karmy dla zwierząt. Temu zobowiązaniu nie można przypisać cech (essentialia negotii) umowy o dzieło, o których mowa w cytowanym na wstępie art. 627 k.c. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.