VI SA/Wa 3/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odwołania J. G. ze stanowiska komornika sądowego rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w T. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego J. G. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] lutego 1998 r. na mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości nr [...], J. G. i został powołany na stanowisko komornika sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w T. Minister Sprawiedliwości w dniu [...] września 2007 r., działając na podstawie dyspozycji art. 102 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r., nr 167, poz. 1191 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji, odwołał J. G. z zajmowanego przez niego stanowiska. Art. 102 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowi, że Minister Sprawiedliwości odwołuje komornika ze stanowiska, jeżeli w ciągu 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy nie uzupełnił kwalifikacji wymaganych w art. 10 ust. 1 pkt 3 tj. nie ukończył wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych. J. G. w przepisanym terminie, nie wykonał powyższego obowiązku. Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] stycznia 2006 r. odmówił uwzględnienia wniosku Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. o zwolnienie komornika, w trybie art. 102 ust. 2 ustawy, od spełnienia obowiązku uzupełnienia kwalifikacji. J. G., zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie odwołania ze stanowiska poinformował, że wobec nadmiaru pracy zawodowej oraz problemów rodzinnych, zwrócił się z prośbą do Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości z ponownym wnioskiem w tej sprawie oraz przedstawił pozytywne opinie o swej pracy na stanowisku komornika sądowego. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w nim, iż w składanym wniosku do Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. z prośbą o wystąpienie w trybie art. 102 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji do Ministra Sprawiedliwości o zwolnienie go z obowiązku uzupełnienia wykształcenia, na skutek oczywistej omyłki nie dołączył opinii organów nadzorujących i oceniających jego pracę, o które to dokumenty uzupełnił swoją prośbę, tj. o opinie: Prezesa Sądu Rejonowego w T., wizytatora Sądu Okręgowego ds. Egzekucyjnych, wizytatora Sądu Rejonowego w T., Rady Izby Komorniczej w G., Przewodniczącego [...] Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego w T., Dyrektora Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta T., Sędziego Sądu Rejonowego w T. oraz Kierownika ZUS Oddział w T. J. G. podkreślił, iż [...] lat pracował w kancelariach komorniczych, początkowo jako szeregowy pracownik, jednakże od [...] roku - po zdaniu przed Prezesem Sądu Wojewódzkiego w T. egzaminu komorniczego - już jako komornik sądowy. Podnosił, iż zawsze rzetelnie wywiązywał się ze swych obowiązków, co potwierdzały wyniki zawarte w sprawozdaniach z działalności jego Kancelarii, a według nich w Okręgu Apelacji G. osiągał najlepsze wyniki. Wskazał na to, iż obecnie jego kancelaria komornicza w wyniku licznych nakładów finansowych działa bez zarzutu, jest w pełni wyposażona i zinformatyzowana. Ponadto J. G. podkreślił, iż Kancelaria stanowi główne źródło utrzymania jego rodziny, jak też uznał za istotny fakt, że zatrudnia [...] osób. Jednocześnie przedłożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpatrzenia wniosku o zwolnienie go od obowiązku uzupełnienia wykształcenia. Minister Sprawiedliwości po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymał w mocy swoją decyzję w przedmiocie odwołania J. G. ze stanowiska komornika sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w T. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dacie powołania J. G., legitymował się dokumentem stwierdzającym posiadanie średniego wykształcenia - świadectwem ukończenia Liceum Ogólnokształcącego dla Pracujących w B., które jednak nie było dokumentem uprawniającym do ubiegania się o przyjęcie na studia wyższe. Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji wymagała, by komornicy posiadali szczególne kwalifikacje, do których należy m.in. wyższe wykształcenie prawnicze lub administracyjne, jak stanowił art. 10 ust. 1 pkt 3 wskazanej ustawy. Od obowiązku uzupełnienia wykształcenia ustawodawca zwolnił jedynie komorników, którzy wykonywali zawód w dniu wejścia ustawy w życie tj. 30 listopada 1997 r. i w dniu powołania mieli ukończony 35 rok życia. Pozostali komornicy, w tym J. G., zobowiązani byli do uzyskania takiego wykształcenia w okresie 10 lat, jak stanowił art. 102 ust. 1 ww. ustawy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że J. G. nie wypełnił obowiązku o którym mowa w art. 102 ust. 1 ustawy tj. nie uzyskał wyższego wykształcenia prawniczego lub administracyjnego. Nie zdał także egzaminu dojrzałości uprawniającego do ubiegania się o przyjęcie na wyższe studia, czyli w okresie 10 lat w ogóle nie podniósł swych kwalifikacji zawodowych. Zgodnie z art. 102 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości obowiązany był odwołać komornika ze stanowiska, jeżeli w ciągu 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy nie uzupełnił kwalifikacji wymaganych w art. 10 ust. 1 pkt 3 tj. nie ukończył wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych. Okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i pozytywna ocena pracy komornika nie były przesłankami mającymi wpływ na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy dodatkowo podkreślił, że ustawodawca na realizację powyższego obowiązku wyznaczył bardzo długi, bo 10-letni termin, przewidując przemijające przeszkody w jego wykonaniu jako, że dotyczył on ludzi obarczonych obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. G. złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie, jednocześnie zarzucając organowi naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia w sprawie mimo zaistnienia kwestii prejudycjalnej. Uzasadniając żądania skargi skarżący przywołał argumentację prezentowaną w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Podkreślił, że zgodnie z przepisem art. 102 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Minister Sprawiedliwości może, na wniosek prezesa sądu apelacyjnego właściwego dla miejsca działania komornika, zwolnić komornika od spełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 1, jeżeli przemawiają za tym ważne względy społeczne lub osobiste obowiązanego. Skarżący podnosił, że w aktualnie istniejącym stanie faktycznym nie zostało formalnie zakończone postępowanie wszczęte na wniosek Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. o jego zwolnienie, od obowiązku uzupełnienia wykształcenia. Dowodem powyższego jest postępowanie o sygnaturze [...] prowadzone przez Ministra Sprawiedliwości. Należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Według skarżącego w niniejszym przypadku zaistniała typowa sytuacja związana z wystąpieniem zagadnienia wstępnego. Bowiem w przypadku rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego w przedmiocie obowiązku uzupełnienia wykształcenia zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, postępowanie w sprawie odwołania komornika ze stanowiska stałoby się bezprzedmiotowe. Odpowiadając na zarzuty skargi Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, wskazując przy tym na obowiązek, jaki przepis art. 102 ust. 3 ustawy o komornikach na niego nakładał. Organ stwierdził, że rozpatrzenie przez Ministra Sprawiedliwości sprawy i wydanie decyzji w przedmiocie odwołania komornika ze stanowiska w trybie art. 102 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Artykuł 97 § 1 pkt 4 nie miał więc w niniejszej sprawie zastosowania. Niezasadny był wobec tego zarzut skarżącego jakoby Minister Sprawiedliwości naruszył przepisy k.p.a., które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W toku postępowania, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dnia [...] marca 2008 r., wpłynął wniosek J. G., w którym wniósł o rozważenie możliwości skierowania pytania prawnego do Trybunału konstytucyjnego, czy przepis art. 102 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji jest zgodny z przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 102 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r., nr 167, poz. 1191 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w ust. 1, Minister Sprawiedliwości odwołuje komornika ze stanowiska. W myśl ust. 1 wymienionego przepisu komornicy, którzy w dniu powołania na stanowisko komornika nie ukończyli 35 roku życia, mają obowiązek uzupełnić kwalifikacje wymagane w art. 10 ust. 1 pkt 3 w ciągu 10 lat od dnia wejścia w życie ustawy. Jest poza sporem, że skarżący nie miał wykształcenia wymaganego przez art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy komornikach sądowych i egzekucji, tj. wykształcenia wyższego prawniczego lub administracyjnego oraz tego wykształcenia nie uzupełnił we wskazanym okresie. Organ administracji wydał decyzję o odwołaniu skarżącego ze stanowiska komornika w dniu [...] września 2007 r., którą to decyzję komornik zaskarżył wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu [...] września 2007 r. (data nadania wniosku). Jednocześnie w tym wniosku skarżący prosił o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpatrzenia przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. prośby o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o zwolnienie skarżącego z obowiązku uzupełnienia wykształcenia. J. G. podnosił, że na skutek oczywistej omyłki nie dołączył do poprzedniej prośby, skierowanej do Prezesa Sądu Apelacyjnego w G. o wystąpienie z wnioskiem do Ministra Sprawiedliwości istotnych dokumentów uzasadniających wystąpienie o zwolnienie od obowiązku uzupełnienia wykształcenia, które to dokumentu obecnie załączył. Prezes Sądu Apelacyjnego w dniu [...] listopada 2007 r. ponowił, w oparciu o nadesłane przez skarżącego dokumenty, wniosek o zwolnienie z obowiązku uzupełnienia wykształcenia przez skarżącego. Organ administracji otrzymał wniosek prezesa sądu apelacyjnego w dniu [...] października 2007 r. wydając decyzję o odmowie jego uwzględnienia w dniu [...] listopada 2007 r. Podkreślenia wymaga, że decyzja ta nie utrzymywała w mocy, na podstawie art. 138 k.p.a. uprzedniej decyzji odmownej z dnia [...] stycznia 2006 r., lecz była rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 102 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Decyzja zawierała także pouczenie o możliwości jej zaskarżenia w trybie art. 127 § 3 k.p.a., tym samym w rozumieniu organu była wydana przez Ministra Sprawiedliwości w pierwszej instancji. Nie oczekując jednak na zakończenie postępowania w sprawie zwolnienia J. G. od obowiązku uzupełnia wykształcenia organ administracji w dniu [...] listopada 2007 r. wydał decyzję ostateczną o odwołaniu skarżącego ze stanowiska komornika, chociaż J. G., zgodnie z pouczeniem, w dniu [...] grudnia 2007 r. zaskarżył decyzję z dnia [...] listopada 2007 r., którą Minister Sprawiedliwości, już na podstawie art. 138 k.p.a. decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., utrzymał w mocy. W tym miejscy należy zauważyć, iż rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia skarżącego z obowiązku uzupełnienia wykształcenia mogło mieć istotny wpływ na podjęcie decyzji w sprawie odwołania go ze stanowiska komornika. W sytuacji zatem kiedy postępowanie w sprawie zwolnienia komornika z obowiązku uzupełnienia wykształcenia nie zostało faktycznie zakończone przed organem administracji, Minister Sprawiedliwości nie powinien podejmować rozstrzygnięcia w trybie art. 138 k.p.a. w przedmiocie odwołania skarżącego, bowiem nie została wyczerpana procedura określona w art. 15 k.p.a. Innymi słowy organ administracji powinien w pierwszej kolejności zakończyć postępowanie w sprawie z wniosku Prezesa Sądu Apelacyjnego w G., zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a., by ewentualnie w następnej kolejności zakończyć postępowanie w sprawie wszczętej z urzędu o odwołanie skarżącego ze stanowiska komornika. Nie można bowiem podzielić poglądu organu administracji, iż rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia J. G. z obowiązku uzupełnienia wykształcenia było bez znaczenia i nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy dotyczącej jego odwołania. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego w przedmiocie zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 102 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uznając, że kwestionowany przepis nie budzi wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją RP, jak również dlatego, że problematyka co do jego zastosowania została szeroko wyjaśniona w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1998 r. (sygn. akt OSNP 1999/19/601). Z tych względów Wojewódzki Sąd administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji, postanawiając o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.