VI SA/Wa 3/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak- Osetek Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2021 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego Z. A. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ") decyzją z [...] sierpnica 2021 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "K.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 i ust. 4, ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470, ze zm., dalej: u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej ( Dz. U. z 2018 r. poz. 890 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 919, ze zm.), utrzymał w mocy decyzję nr [...], z [...] marca 2021 r. o nałożeniu na Z. A. (dalej: "Strona", "Skarżący"), kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł., za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji GITD wskazał, że [...] sierpnia 2020 r. zarejestrowano przejazdy pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] przez: a) urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie 23:27:21, na odcinku drogi [...][...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...], b) urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie 19:08:16, na odcinku drogi [...][...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - [...] (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]). Organ wyjaśnił, że na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd samochodowy został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., którego użytkownik posiada podpisaną umowę z pobierającym opłatę umowę w trybie przedpłaconym. Ponadto ustalono, iż w chwili przejazdu na koncie ww. użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty. Na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów Kierowców (CEPiK) ustalono, że pojazd został zarejestrowany jako autobus, a jego właścicielem w chwili powstania naruszenia była Strona. Organ wskazał, że odcinki dróg krajowych, po których ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu [...] sierpnia 2020 r., zostały wyszczególnione w zał. 1 pkt 11 lit. B- [...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...] oraz w zał. 1 pkt. 12 lit. e [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - [...] (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Mając na względzie powyższe okoliczności, GITD stwierdził, że korzystający z drogi publicznej [...] sierpnia 2020 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie na Stronę kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. GITD dodał, że w trakcie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 136 K.p.a., przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i w oparciu o pismo z Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów tj. podmiotu odpowiedzialnego za obsługę krajowego systemu poboru opłat potwierdzono, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdem o numerze rejestracyjnym [...][...] sierpnia 2020 r. o godzinie 19:08:16 oraz 23:27:21 nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie. Ponadto w ww. dniu nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu Elektronicznego Systemu Poboru Opłat oraz działaniu ww. urządzeń kontrolnych infrastruktury przydrożnej. Dodatkowo, użytkownik pojazdu o ww. nr rej. nie składał reklamacji w związku z działaniem urządzenia viabox oraz infrastruktury przydrożnej. Użytkownik nie dokonywał wymiany ani zwrotu urządzenia pokładowego viabox. Organ podkreślił, że kierujący pojazdami zarejestrowanymi na umowie Użytkownika byli informowani o niskim stanie salda od 28 sierpnia 2020 r. od godziny 19:55:08 za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viabox zainstalowanych w pojazdach. Ponadto użytkownik otrzymał wiadomość na adres email ([...]) w dniach 28, 29 oraz 30 sierpnia 2020 r. o treści: "Uwaga niski próg salda". W dniach 30 oraz 31 sierpnia o treści: "Uwaga brak środków na koncie". GITD wyjaśnił, że dostępne na koncie użytkownika środki pieniężne zostały wyczerpane 30 sierpnia 2020 r. o godzinie 16:37:21. Strona doładowała konto przelewem bankowym na indywidualny rachunek bankowy w [...]. Wpłaty zostały zaksięgowane na rachunku w [...] 31 sierpnia 2020 r. o godzinach 10:19:47 kwotą 100 zł, 10:19:47 kwotą 200 zł i 10:19:47 kwotą 200 zł. Tym samym umowa użytkownika w systemie viaTOLL została zasilona powyższymi kwotami 31 sierpnia 2020 r. o godzinach 12:08:18, 12:08:24 i 12:08:24. Organ wyjaśnił, że realizacja przelewu nie oznacza automatycznego uznania środków przez wierzyciela. Operacje międzybankowe odbywają się w określonych przedziałach czasowych w danej dobie w tzw. sesjach. Samo zaś przyjęcie polecenia przelewu jest jedynie przyjęciem dyspozycji przelania środków pieniężnych, ale nie oznacza obciążenia rachunku dłużnika, bowiem na rachunku dłużnika może nie być wystarczających środków pieniężnych. W przedmiotowej sprawie [...] S.A. 29 sierpnia 2020 r. (sobota) dokonał obciążenia rachunku Strony, co jednak nie jest równoznaczne z doładowaniem konta użytkownika systemu elektronicznego poboru opłat, albowiem doładowanie to nastąpiło 31 sierpnia 2020 r. (poniedziałek). Wpłaty zostały zaksięgowane na rachunku w [...] 31 sierpnia 2020 r. o godzinach 10:19:47 co do kwoty 100 zł, 10:19:47 kwoty 200 zł i 10:19:47 kwoty 200 zł. Tym samym umowa użytkownika w systemie viaTOLL została zasilona powyższymi kwotami 31 sierpnia 2020 r. o godzinach 12:08:18, 12:08:24 i 12:08:24, czyli już po powstaniu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Nie ma więc wątpliwości, że przelew przedpłaty nie jest dokonywany w czasie rzeczywistym, a to oznacza, że środki pieniężne natychmiast po zleceniu przelewu, nie znajdą się na rachunku odbiorcy - w tym przypadku na koncie użytkownika. Organ stwierdził, że Strona rozpoczęła korzystanie z dróg krajowych przed rozksięgowaniem środków na koncie użytkownika systemu Viatoll. Użytkownik systemu decydując się na dokonywanie doładowania konta przelewem winien mieć świadomość, że wpłacane środki pieniężne nie będą widoczne na jego koncie w systemie Viatoll od razu, albowiem proces księgowania tychże środków może trwać do trzech dni roboczych, o czym informuje operator systemu w druku zawierającym numer indywidualnego rachunku bankowego dedykowanego konkretnemu użytkownikowi systemu. W toku postępowania nie ustalono, aby opłata za sporny przejazd została uiszczona. Co więcej, dowodu na taką okoliczność nie przedstawiła Strona postępowania administracyjnego. Organ stwierdził, że Strona przed wjazdem na drogę płatną powinna upewnić się, że posiadała środki wystarczające do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd. Uznał również, że okoliczności podniesione przez Stronę nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od nałożenia kary lub umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wskazane przez Stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary, o których w art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a. Decyzję GITD z [...] sierpnia 2021 r. Skarżący zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzję I instancji. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 6 K.p.a., gdyż decyzja została wydana bez poszanowania obowiązującego prawa, 2) art. 7 K.p.a., ponieważ organ administracji publicznej wydał decyzję bez podjęcia wszelkich czynności mających na celu dogłębne wyjaśnienie stanu faktycznego i obowiązujących w tym zakresie przepisów, 3) art. 8 K.p.a., ponieważ sposób przeprowadzenia postępowania przez organ wydający decyzję podważył zaufanie do władzy publicznej, 4) prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przez organ I instancji przepisów tj. stwierdzenie naruszenia polegającym na obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego [...] sierpnia 2020 r. Zdaniem Skarżącego, organ w sposób bezprawny wydał wadliwą decyzję administracyjną o nałożeniu kary nie uwzględniając wniesionych wniosków podczas prowadzonego postępowania administracyjnego, celowo zignorował wniosków składanych przez Stronę, nie uwzględnił uiszczenia opłaty przez Stronę przed dokonaniem przejazdu po drogach płatnych - potwierdzenie przelewu, nie uwzględnił spójnych i logicznych wyjaśnień przedsiębiorcy oraz działań kontrolnych innych służb. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji naruszają przepisy prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie. W niniejszej sprawie nie budzą wątpliwości okoliczności faktyczne skutkujące wszczęciem postępowania administracyjnego za przejazd płatnym odcinkiem drogi publicznej bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej. Skarżący zatem [...] sierpnia 2020 r. na odcinku drogi [...][...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...], o godzinie 23:27:21 oraz na odcinku drogi [...][...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - [...] (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]), o godzinie 19:08:16, przejechał pojazdem samochodowym o numerze rejestracyjnym [...], zarejestrowanym jako autobus, który został wyposażony w urządzenie określone w art. 13i ust. 3 u.d.p., użytkownik bowiem posiada podpisaną umowę z podmiotem pobierającym opłatę, regulowana na podstawie tej umowy w trybie przedpłaconym. W chwili przejazdu [...] sierpnia 2020 r. o godzinie 19:08:16 na koncie ww. użytkownika w systemie viaToll nie znajdowały się dostępne środki na pokrycie należnej opłaty, zostały one bowiem wyczerpane 30 sierpnia 2020 r. o godzinie 16:37:21. Umowa użytkownika w systemie viaTOLL została zasilona godzinach 12:08:18 kwotą 100 zł, 12:08:24 kwotą 200 zł i 12:08:24 kwotą 200 zł – 31 sierpnia 2020 r. Ponadto, Użytkownicy umowy byli informowani o niskim stanie salda od 28 sierpnia 2020 r. od godziny 19:55:08 za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viabox zainstalowanych w pojazdach oraz poprzez wiadomości na adres email ([...]) w dniach 28, 29 oraz 30 sierpnia 2020 r. o treści: "Uwaga niski próg salda". W dniach 30 oraz 31 sierpnia o treści: "Uwaga brak środków na koncie". Stan prawny również nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie. Obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej wynika z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zgodnie z którym "Korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.". Według art. 13ha ust. 1 u.d.p., "Opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6", to jest w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Z art. 13ha ust. 3 u.d.p., jak i przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6 tej ustawy wynika, że powyższa opłata elektroniczna pobierana jest za przejazd po płatnych drogach krajowych lub ich odcinkach pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony oraz autobusem. Stosownie natomiast do treści art. 13k ust. 1 u.d.p., "Za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach." Zgodnie z art. 13k ust. 4 u.d.p., w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu i wydania decyzji I instancji: "Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2a-2d, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu, albo korzystającemu z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu." Jak wynika też z załącznika nr 1 pkt 11 lit. b i pkt 12 lit. e do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, droga ekspresowa [...] na odcinku [...] (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr [...]) - połączenie z autostradą [...] oraz droga ekspresowa [...] na odcinku [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - [...] (skrzyżowanie z drogą powiatową nr [...]), zostały wymienione jako odcinki dróg krajowych na których pobiera się opłatę elektroniczną. W świetle powyższego przedmiotowy przejazd dokonany [...] sierpnia 2020 r. o godz. 19:08:16 podlegał opłacie elektronicznej, która jednak nie została uiszczona na skutek wyczerpania w tym dniu środków pieniężnych na koncie użytkownika o godz. 16:37:21. Podkreślenia jednak wymaga, że Skarżący dokonał już 29 sierpnia 2020 r. (w sobotę) przelewu ww. kwot pieniężnych obciążając swój rachunek w [...] S.A., na co wskazał GITD w zaskarżonej decyzji, które jednak zostały zaksięgowane w [...], a następnie zasiliły konto użytkownika w systemie viaTOLL, dopiero 31 sierpnia 2020 r. (w poniedziałek). GITD prawidłowo wskazał w zaskarżonej decyzji, że obciążenie rachunku Skarżącego nie jest równoznaczne z doładowaniem konta użytkownika. Zgodnie z § 6 ust. 1, obowiązującego w dniu przejazdu i wydania decyzji I instancji, rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych, opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: 1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem. Skarżący zawarł z operatorem sytemu umowę przewidującą wnoszenie i rozliczanie opłat elektronicznych w trybie przedpłaty. Zgodnie natomiast z § 7 ust. 1 tego rozporządzenia, wniesienie opłaty elektronicznej w trybie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1, następuje przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Jak natomiast wynika z § 7 ust. 3 pkt 1 tego rozporządzenia, w przypadku gdy opłata elektroniczna uiszczana jest w trybie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1, przez wniesienie opłaty elektronicznej rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w ust. 2 - gdy wpłata jest dokonywana w drodze przelewu. Sąd co do zasady zgadza się ze stanowiskiem organu, że przed wjazdem na drogę płatną należy upewnić się, że posiadane środki pieniężne są wystarczające do uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd. W ocenie Sądu jednak, okoliczność dokonania przez Skarżącego zlecenia przelewu środków pieniężnych w drodze bankowości elektronicznej poprzez obciążenie rachunku Skarżącego 29 sierpnia 2020 r. w sobotę, jeszcze przed dokonaniem przejazdu i jednocześnie przed wyczerpaniem środków pieniężnych na koncie użytkownika w systemie viaTOLL, jest okolicznością istotną w świetle regulacji wynikającej z art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Sąd stwierdza, że organ naruszył cyt. przepis co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Organ bowiem nałożył na Skarżącego karę pieniężnej podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy uzasadniały poprzestanie organu na pouczeniu Skarżącego. Organ nie uwzględnił faktu, że Skarżący wjechał [...] sierpnia 2020 r. na płatny odcinek drogi publicznej jeszcze przed wyczerpaniem środków pieniężnych na jego koncie użytkownika, a dzień wcześnie tj. 29 sierpnia 2020 r. dokonał zlecenia przelewu środków pieniężnych w drodze bankowości elektronicznej poprzez obciążenie rachunku bankowego w [...] S.A., zasilającego jego konto użytkownika w systemie viaTOLL w wysokości wystarczającej na pokrycie należnej opłaty elektronicznej za dokonane przejazdy [...] sierpnia 2020 r., płatnymi odcinkami drogi krajowej [...] i [...]. Sąd stwierdza, że w świetle tych okoliczności, niewywiązanie się Skarżącego z obowiązku uiszczenie należnej opłaty elektronicznej, wynikające z faktu wyczerpania się środków pieniężnych na koncie użytkownika w trakcie dokonywanego przejazdu, przy jednoczesnym opóźnieniu elektronicznej bankowości w zaksięgowaniu zlecenia przelewy dokonanego dzień wcześniej, mieści się w granicach przesłanki znikomej wagi naruszenia prawa, o której mowa w art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie ziściła się również druga przesłanka, o której mowa tym przepisie, warunkująca odstąpienie przez organ od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu. 31 sierpnia 2020 r. doszło bowiem do zaksięgowania na koncie użytkownika w systemie viaTOLL kwot pieniężnych, których przelew w drodze bankowości elektronicznej został zlecony 29 sierpnia 2020 r. Z akt sprawy oraz z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, aby Skarżący wcześniej naruszył obowiązek uiszczenia należnej opłaty elektronicznej w podobny sposób poprzez dokonanie przejazdu płatnym odcinkiem drogi publicznej bez wcześniejszego upewnienia się, że dokonany zlecenie przelewy środków pieniężnych nie zostało jeszcze zaksięgowane na koncie użytkownika w systemie viaTOLL. Sąd stwierdza, że niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ pozostałych przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy został zgromadzony w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięcia wynika z jego odmiennej oceny dokonanej przez organ. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Ponieważ materiał dowodowy został zgromadzony w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięcia wynika z jego odmiennej oceny dokonanej przez organ, Sąd na podstawie art. 145 § 3 tej ustawy umorzył postępowanie administracyjne w sprawie w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy, w pkt 3 sentencji wyroku. Organ uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu i na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a., poprzestanie na pouczeniu Skarżącego w drodze decyzji.