VI SA/Wa 300/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant p. o. ref. staż. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2018 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w C. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] grudnia 2017 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "organ", "UP RP"), działając na podstawie na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej: "p.w.p."), utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2017 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem [...] października 2015 r. patentu oznaczonego numerem [...] z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 10 rok ochrony. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] marca 2011 r. UP RP udzielił R. P.i prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "R." w miejscowości [...] patentu na wynalazek pt. "Sposób wytwarzania nadruku na opakowaniach z folii metalizowanej" pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 480 zł za I okres ochrony wynalazku rozpoczynający się w dniu [...] października 2006 r. i obejmujący 1 – 3 rok ochrony. W decyzji tej zawarto pouczenie, że jeżeli w chwili wydania decyzji rozpoczął się kolejny okres ochrony wynalazku (kolejne lata), a zgłaszający chce przedłużyć ochronę na te okresy, to powinien łącznie z opłatą za I okres ochrony, wnieść opłatę za następne okresy (art. 224 ust. 1 p.w.p.). Decyzją z [...] marca 2017 r. organ na wniosek P. Sp. z o.o. Sp.k. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca") dokonał w rejestrze patentowym zmiany, wpisując skarżącą jako podmiot uprawniony do patentu (w miejsce R. P.), w oparciu o załączoną do wniosku umowę przeniesienia patentu zawartą między ww. stronami 3 lipca 2015 r. Natomiast decyzją z [...] marca 2017 r. UP RP stwierdził wygaśnięcie patentu z uwagi na nieuiszczenie opłaty za 10 rok ochrony. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją skarżąca zażądała uchylenia tej decyzji. Powołała się na powziętą w marcu 2017 r. wiadomość o śmierci w 2015 r. rzecznika patentowego J. W., który reprezentował R. P. i dbał o zachowanie wszelkich formalności koniecznych do utrzymania patentu. Podała też, że dopiero w marcu 2017 r. wniosła o zmianę w rejestrze patentów (mimo, że umowa przeniesienia patentu została zawarta 3 lipca 2015 r.), gdyż strony umowy nie chciały ujawniać tej okoliczności (tj. zmiany uprawnionego) do czasu zakończenia etapu testów technologicznych i zbudowania linii produkcyjnej. Zdaniem skarżącej, niewniesienie opłat nastąpiło bez jej winy. Poprzedni uprawniony do patentu (tj. R. P.) był bowiem reprezentowany przez profesjonalistę (rzecznika patentowego) i w związku z tym mógł oczekiwać, że w stosownym czasie zostanie poinformowany o obowiązku wniesienia opłaty za kolejny rok ochrony wynalazku. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, iż uiściła opłaty za: 10 i 11 rok ochrony patentu – obie opłaty powiększając o 30% opłatę dodatkową. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła dowód zapłaty tych opłat w dniu 28 kwietnia 2017 r. UP RP nie uwzględnił powyższej argumentacji i powołaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 90 ust. 1 pkt 3 oraz art. 224 ust. 2 i ust. 4 p.w.p., stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie ostatnim dniem 9 roku ochrony wynalazku był [...] października 2015 r., tak więc podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny - 10 rok ochrony upływał w tym właśnie dniu. Jednak zgodnie z przepisem art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. opłata za 10 rok ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30% opłaty należnej mogła być przez uprawnionego wniesiona w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do 11 kwietnia 2016 r., przy czym termin dodatkowy nie podlega przywróceniu. UP RP podkreślił, że uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych okresów, dlatego zasadnie (decyzją z [...] marca 2017 r.) stwierdzono wygaśnięcie patentu z dniem [...] października 2015 r. Organ stanął też na stanowisku, iż śmierć pełnomocnika podmiotu uprzednio uprawnionego do patentu nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności, o której mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p. W tym zakresie organ wskazał, że nie ingeruje w przyjęty sposób monitorowania terminów i wnoszenia opłat za ochronę, jednak skarżąca cedując na zbywcę patentu należące do niej obowiązki (w ramach wewnętrznych ustaleń pomiędzy stronami umowy przeniesienia patentu z 3 lipca 2015 r.), powinna zakładać, iż to ona będzie ponosić ewentualne negatywne konsekwencje niedopełnienia tych scedowanych obowiązków. W skardze do tut. Sądu na decyzję UP RP z [...] grudnia 2017 r. skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w tym art. 243 p.w.p. poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi, akcentując, iż dochowała należytej staranności, a śmierć ustanowionego w sprawie pełnomocnika ma charakter nadzwyczajny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że korzystanie z patentu rodzi konieczność uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne w określonych ustawowo terminach (art. 222 i nast. p.w.p.), zaś nieuiszczenie opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie patentu i daje UP RP kompetencję do wydania decyzji stwierdzającej to wygaśnięcie (art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 p.w.p.). Zgodnie bowiem z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, organ wydaje decyzje stwierdzające wygaśnięcie patentu (art. 90 ust. 2 p.w.p.). W myśl art. 224 ust. 1 p.w.p. termin do uiszczenia opłaty jednorazowej za ochronę lub opłaty za pierwszy okres ochrony, określonej w decyzji o udzieleniu patentu, prawa ochronnego lub odpowiednio prawa z rejestracji, wynosi trzy miesiące od daty doręczenia wezwania. Jednocześnie zgłaszający może uiścić opłatę za dalsze rozpoczęte okresy ochrony lub opłatę wymaganą do przedłużenia ochrony na okresy rozpoczęte przed tym terminem. Natomiast według ust. 2 art. 224 p.w.p. (który to przepis ma zastosowanie w sprawie niniejszej, gdyż chodzi o opłatę za 10 rok ochrony), opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Stosownie do treści art. 224 ust. 3 p.w.p. opłaty okresowe, o których mowa w ust. 2, mogą być uiszczone w ciągu jednego roku przed terminem określonym w ust. 2. Opłaty te podlegają zwrotowi, jeżeli przed tym terminem udzielone prawo zostanie unieważnione lub wygaśnie. Opłaty za okresy ubiegłe i za okres bieżący nie podlegają zwrotowi. Z kolei art. 224 ust. 4 p.w.p. stanowi, że opłaty, o których mowa w ust. 2, można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu. Natomiast według art. 243 ust. 1 p.w.p. jeżeli w toku rozpatrywania sprawy uchybiono terminowi do dokonania czynności warunkującej, zgodnie z ustawą, bieg postępowania, Urząd Patentowy może na wniosek strony, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, przywrócić termin, o ile strona uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu wnioskodawca dokonuje czynności, dla której termin został wyznaczony. Z przedstawionych regulacji wynika, że ustawa Prawo własności przemysłowej nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku (art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p.) wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym, termin dodatkowy do uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 304/06, przeciwko dopuszczalności przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. przemawia także sposób określenia terminu końcowego w art. 224 ust. 2 i sposób określenia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu dodatkowego z art. 224 ust. 4. Ten pierwszy upływa "nie później niż w dniu". Drugi natomiast rozpoczyna bieg "po upływie terminu określonego w ust. 2", czyli następnego dnia po dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Nie byłoby zatem możliwe przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. bez naruszenia przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p. Przywrócenie terminu podstawowego oznaczałoby przywrócenie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej. Tymczasem z art. 224 ust. 4 p.w.p. wynika, że opłata uiszczona po upływie poprzedniego okresu ochrony podlega podwyższeniu o 30% (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej NSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei w wyroku z 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2501/14 NSA stwierdził, że ww. przepis art. 224 ust. 4 p.w.p. stanowi jedyną prawną możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Rację bytu tego przepisu można by kwestionować, gdyby jednocześnie było możliwe zachowanie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej po terminie, na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. NSA zaakcentował, iż upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z patentu (decyzja o wygaśnięciu patentu ma charakter deklaratoryjny). Wygaśnięcie patentu następuje bowiem z mocy prawa, z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. W konsekwencji należy również uznać, że po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że w zakresie wynikającym z powołanych przepisów Urząd Patentowy dokonał pełnych ustaleń faktycznych. Trafnie bowiem ustalił, że skoro zgłoszenie zostało dokonane w dniu [...] października 2006 r., to ostatnim dniem 9 roku ochrony wynalazku był [...] października 2015 r. Zatem termin, o którym mowa w art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p., podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny - 10 rok ochrony upływał w tym dniu. Organ prawidłowo też obliczył termin dodatkowy z art. 224 ust. 4 p.w.p., wskazując, że skarżący mógł wnieść stosowną opłatę (powiększoną o 30 % opłaty należnej) za 10 rok ochrony do 11 kwietnia 2016 r. (z uwagi na fakt, iż koniec terminu przypadał na sobotę, za ostatni dzień terminu należało uznać najbliższy dzień powszedni, stosownie do art. 57 § 4 k.p.a.). Bezsporna jest okoliczność, iż skarżąca nie uiściła opłaty w żadnym z powyższych terminów (opłaty za 10 i 11 rok ochrony dokonała w dniu 28 kwietnia 2017 r.). Tych ustaleń skarżąca w żadnym zakresie nie podważa. Natomiast skarżąca błędnie przyjmuje, że w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 243 p.w.p. odnoszący się do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, gdyż za taką okoliczność podaje śmierć rzecznika patentowego reprezentującego R. P. (poprzednio uprawnionego do patentu). Jak trafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, możliwość przywracania terminów (uregulowana w art. 225 p.w.p.) dotyczy opłat za pierwszy okres ochrony. Zgodnie z art. 225 ust. 1 p.w.p. termin do uiszczenia opłaty, o którym mowa w art. 223 ust. 2 lub art. 224 ust. 1, może być, z zastrzeżeniem ust. 3, przywrócony na wniosek zgłaszającego, jeżeli w ciągu dwóch miesięcy od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, nie później jednak niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym termin ten upłynął, uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jednocześnie ze złożeniem takiego wniosku zgłaszający powinien uiścić zaległą opłatę. Natomiast termin do uiszczenia opłaty za dalsze lata ochrony udzielonego patentu – tak jak w niniejszej sprawie za 10 rok ochrony – nie podlega przywróceniu w myśl art. 224 ust. 4 p.w.p. Zaakcentować wypada, iż skarżąca powinna dołożyć należytej staranności w zaznajomieniu się z przepisami prawa materialnego, które regulują jej prawa i obowiązki. W związku z zawartą z R. P. w dniu 3 lipca 2015 r. umową przeniesienia patentu skarżąca powinna w szczególności zapoznać się z decyzją organu z [...] marca 2011 r. o udzieleniu R. P. patentu na wynalazek, która zawierała pouczenie odnośnie skutków nieuiszczenia opłaty za I okres ochrony wynalazku. Pouczenie to było niezbędne ze względu na to, iż decyzja o udzieleniu patentu jest decyzją warunkową. Udzielenie patentu następuje pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony (art. 52 ust. 2 p.w.p.), w przeciwnym razie UP RP stwierdza wygaśnięcie decyzji o udzieleniu patentu. Wskazanie w tej decyzji podstawy prawnej działania UP RP w sprawie udzielenia spornego patentu pozwalało skarżącemu dotrzeć do odpowiedniego aktu prawnego (ustawy Prawo własności przemysłowej) i zaznajomić się z przepisami dotyczącymi m.in. opłat za okresy ochronne a także skutków ich nieuiszczenia. Należy także zauważyć, że w informacji zawartej na odwrocie ww. decyzji o udzieleniu patentu wynika, że opłaty za następne okresy ochrony (tj. poczynając od 4 roku ochrony) należy wnieść najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu ochrony. Zdaniem Sądu powyższa informacja jest zbieżna w swej treści z przepisem art. 224 ust. 2 p.w.p., który stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochrony są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1 (który to przepis nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie) z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Skoro bowiem w przytoczonej informacji jest mowa o opłacie za następny okres oraz konieczności wniesienia jej najpóźniej w ostatnim dniu upływającego okresu (czyli poprzedniego), to nie ulega wątpliwości, że stosowna opłata ma być uiszczona z góry, tj. na gruncie niniejszej sprawy za 10 rok ochrony opłata (podstawowa) powinna zostać uiszczona nie później niż w ostatnim dniu poprzedniego okresu tj. 9 roku ochrony, a zatem w dniu [...] października 2015 r. W tej sytuacji należy uznać, że pouczenie odnośnie obowiązku i terminów wnoszenia opłat za udzielenie patentu było wyczerpujące i jednoznaczne. Sąd odnotowuje, że w zakresie tego uregulowania nie doszło do zmiany stanu prawnego, jak również interpretacji tego przepisu. Przeciwnie, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że (podstawowa) opłata za kolejny rok ochrony ma być uiszczana "z góry", najpóźniej w ostatnim dniu poprzedniego okresu ochrony. Jednocześnie – jak trafnie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 18 maja 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2593/16 - brak jest przepisów nakładających na organ obowiązek każdorazowego informowania uprawnionych o zbliżającym się terminie płatności za kolejny okres ochrony. UP RP nie zawiadamia o terminie wnoszenia opłat okresowych, za wyjątkiem opłaty za pierwszy okres ochrony, której termin liczony jest od dnia doręczenia wezwania zawartego w decyzji o udzieleniu prawa wyłącznego. W trakcie trwania ochrony wysokość opłat okresowych może ulec zmianie. Należną wysokość opłaty okresowej ustala się według przepisów obowiązujących w dacie jej wniesienia. Obowiązek dozorowania opłat spoczywa na uprawnionym, który winien nieprzerwanie czuwać nad prawidłowym i terminowym wypełnianiem ciążących na nim obowiązków, zwłaszcza będąc świadomym negatywnych konsekwencji ich zaniedbań. Uiszczanie opłat za ochronę wynalazku ma charakter cykliczny, zatem dopełnienie obowiązku ich uiszczania nie jest zdarzeniem wpadkowym i nieregularnym, lecz stałym i dającym się zaliczyć do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do postawienia organowi zarzutu naruszenia art. 243 p.w.p. oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób wskazany w niniejszej skardze. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.