VI SA/Wa 323/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Marzena Milewska - Karczewska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką oddala skargę w całości Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką J. S. (dalej jako: "skarżący"). Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia był przepis art. 75j ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, z późn. zm.). Z akt administracyjnych wynika, że uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (zwana dalej "komisją kwalifikacyjną") ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką J. S. Z uzasadnienia uchwały wynika, że J. S. uzyskał z testu 99 punktów. Komisja kwalifikacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez J. S. liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. Odpis uchwały został doręczony J. S. w dniu [...] października 2015 r. W dniu [...] października 2015 r. J. S. złożył odwołanie od wyżej wymienionej uchwały, w którym zakwestionował prawidłowość pytań nr 71 i nr 115, wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia komisji kwalifikacyjnej. Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów skarżącego odnoszących się do zakwestionowanych przez niego pytań egzaminacyjnych. Przytoczył relewantne w sprawie przepisy - art. 75j ust. 1, 75i ust. 1 oraz ust. 1a Prawa o adwokaturze, z których wynika m.in., że egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawdziwa; za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi. Pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Aplikantem adwokackim może być osoba, która - po spełnieniu warunków ustawowych - uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego (art. 75 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Skarżący prawidłowo odpowiedział na 99 pytań uzyskując tym samym 99 punktów, zatem uchwała komisji egzaminacyjnej ustalająca negatywny wynik egzaminu w ocenie organu odwoławczego, była prawidłowa. Organ sprecyzował, iż zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 71 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli: A. sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu, B. sąd pominął wnioski dowodowe stron istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, C. pełnomocnik strony nie był należycie umocowany". Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", oparta na treści art. 379 pkt 2 k.p.c. Art. 379 k.p.c. brzmi: "Nieważność postępowania zachodzi: 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;  2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany; 3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona; 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw; 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Skarżący udzielił odpowiedzi "A". W odwołaniu podniósł, że pytanie zawiera dwie poprawne odpowiedzi, tj. odpowiedź "A" oraz odpowiedź "C". Skarżący zaprezentował rozważania co do kryterium wartości przedmiotu sporu i wskazał, że zaznaczenie przez Niego odpowiedzi "A" nie było wynikiem braku znajomości przepisów procedury cywilnej, lecz wadliwą konstrukcją pytania. W jego ocenie, by uniknąć wątpliwości interpretacyjnych i wielowariantowości odpowiedzi "A", pytanie z tą propozycją odpowiedzi powinno brzmieć: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której wyłącznie ze względu na wartość przedmiotu sporu właściwy był sąd okręgowy". W ocenie organu odwoławczego, zarzuty skarżącego są niezasadne. Istotą tego pytania było wskazanie - zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego - w którym z zaproponowanych przypadków zachodzi nieważność postępowania. Nieważność ta zachodzi bez wątpienia w przypadku określonym w propozycji odpowiedzi "C", wskazanej w kluczu odpowiedzi, bowiem wynika to wprost z treści art. 379 pkt 2 k.p.c., w oparciu o który pytanie nr 71 powstało. Zdaniem organu, istota zarzutu skarżącego stanowi próbę wykazania prawidłowości błędnej odpowiedzi "A". Odnośnie do przypadku orzeczenia przez sąd rejonowy, gdy właściwy był sąd okręgowy, należy rozróżnić dwie sytuacje:  jedną - gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu (i tylko o taką sytuację chodzi w odpowiedzi "A" na pytanie nr 71), drugą - gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu (o tym stanowi expressis verbis art. 379 pkt 6 k.p.c., ale o takiej sytuacji w ogóle nie ma mowy w pytaniu nr 71 i nie dotyczy jej żadna z odpowiedzi do tego pytania). W pierwszym przypadku, gdy orzeknie sąd rejonowy, mimo przekroczenia granicy ratio valoris (wg art. 17 pkt 4 k.p.c., co do zasady 75 000 zł), nie zaistnieje nieważność postępowania, a więc odpowiedź "A", wbrew niezasadnym twierdzeniom zawartym w odwołaniu - nie jest odpowiedzią prawidłową na pytanie nr 71. Natomiast w drugim przypadku - gdy orzeknie sąd rejonowy w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu - np. sąd rejonowy orzeknie w sprawie o roszczenie wynikające z Prawa prasowego (vide art. 17 pkt 3 k.p.c.) - nastąpi nieważność postępowania, ale pytanie w ogóle nie dotyczyło tej sytuacji - co wynika wprost z jego sformułowania i treści, a także z każdej odpowiedzi na to pytanie. Odnośnie do właściwości rzeczowej sądów okręgowych, wskazać należy, że art. 17 k.p.c. wprost wymienia rodzaje spraw, które należą do właściwości rzeczowej sądów okręgowych. Przepis ten stanowi: "Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: 1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia; 2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych; 3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego; 4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym; 41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni; 42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną; 43) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji; 44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem." Z powyższej regulacji wynika zatem, że ustalenie w Kodeksie postępowania cywilnego właściwości rzeczowej sądu okręgowego opiera się o różne kryteria, do których należą wartość przedmiotu sporu oraz charakter i przedmiot sprawy. W związku z tym, sąd okręgowy rozpoznaje czasem sprawy ze względu na wartość przedmiotu sporu, a czasem z uwagi na rodzaj sprawy. Z tym podziałem wiąże się konsekwencja nieważności postępowania z uwagi na właściwość rzeczową sądu okręgowego, określoną poprzez kryterium wartości przedmiotu sporu, i tego przypadku dotyczyło pytanie nr 71. Zaproponowana do pytania nr 71 wadliwa odpowiedź "A" nawiązywała właśnie do właściwości sądu okręgowego, opisanej w art. 17 pkt 4 k.p.c., a sposób jej sformułowania był podobny do podstawy nieważności opisanej w art. 379 pkt 6 k.p.c., ale odwracał zasadę w nim zawartą. Art. 379 pkt 6 k.p.c. brzmi bowiem: "Nieważność postępowania zachodzi: 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Odpowiedź "A" brzmiała natomiast: "sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu". Jest oczywiste, że powyższe sformułowania są przeciwstawne, zatem odpowiedź "A" nie może być prawidłowa. Znajomość powyższych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego pozwalała prawidłowo ocenić kandydatom propozycję odpowiedzi "A" jako wadliwą. Problematyka ta nie budzi również wątpliwości wśród przedstawicieli doktryny. Mariusz Wójcik w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego, pod red. A. Jakubeckiego, WKP 2012 r., wskazał, że: "Co się tyczy przyczyny nieważności wskazanej w art. 379 pkt 6 k.p.c., to sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach określonych w art. 17 pkt 1-3 k.p.c. oraz pkt 41-44 k.p.c. a także w art. 4778 § 1, art. 47928, 47936, 47946, 47957, 47968, 544, 5671 i 6911 k.p.c. Jeżeli w którejkolwiek z tych kategorii spraw orzekł sąd rejonowy, postępowanie będzie dotknięte nieważnością. Nie skutkuje nieważnością postępowania rozpoznanie przez sąd rejonowy sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 4". Organ podkreślił, iż treść pytania z odpowiedzią "A" nie tworzy zdania prawdziwego. Nie jest bowiem prawdą, że zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu. Art. 379 pkt 6 k.p.c., na podstawie którego skonstruowano propozycję błędnej odpowiedzi "A", jednoznacznie stanowi, że "Nieważność postępowania zachodzi: 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Różnica, której skarżący prawdopodobnie nie dostrzegł podczas egzaminu, jest jednak zasadnicza, przesłanki "ze względu na wartość przedmiotu sporu" i "bez względu na wartość przedmiotu sporu", są bowiem ze sobą sprzeczne. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że odpowiedź "A" jest jednoznacznie wadliwa, a więc zaproponowana przez skarżącego zmiana treści tej odpowiedzi nie znajduje uzasadnienia. W świetle powyższych uwag, zarzuty skarżącego uznać należy za całkowicie bezpodstawne. Reasumując, pytanie nr 71 zostało skonstruowane prawidłowo, posiada tylko jedną odpowiedź prawidłową i jest to odpowiedź "C". Wobec udzielenia przez Odwołującego odpowiedzi błędnej ("A"), brak jest podstaw do przyznania Mu punktu za to pytanie. Zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 115 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o radiofonii i telewizji, ostateczną decyzję w sprawie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych podejmuje: A. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, B. Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, C. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej". Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 33 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1531). Przepis ten brzmi: "1. Rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, z wyjątkiem programów publicznej radiofonii i telewizji, wymaga uzyskania koncesji. 1a. Nie wymaga uzyskania koncesji rozpowszechnianie programów telewizyjnych wyłącznie w systemach teleinformatycznych, chyba że program taki ma być rozprowadzany naziemnie, satelitarnie lub w sieciach kablowych. 2. Organem właściwym w sprawach koncesji jest Przewodniczący Krajowej Rady. 3. Przewodniczący Krajowej Rady podejmuje decyzję w sprawie koncesji na podstawie uchwały Krajowej Rady. Decyzja w tej sprawie jest ostateczna". Skarżący udzielił odpowiedzi "A", a zatem nieprawidłowej. W odwołaniu podniósł, że na to pytanie wśród proponowanych wariantów odpowiedzi brak jest odpowiedzi prawidłowej. Żaden z trzech wariantów odpowiedzi nie wpisuje się bowiem w obowiązujący stan prawny. Wskazał, że ostateczną decyzję koncesyjną w sprawie rozpowszechniania programów radiowo telewizyjnych podejmują tzn. nadają jej merytoryczną i formalną treść, dwa organy, tj. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji i jej Przewodniczący. Przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r., VI SA/Wa 163/05) oraz komentarze odnośnie do kwestii dotyczących pytania nr 115 (np. autorstwa J. Sobczaka) i stwierdził, że odpowiedź "B" stoi w sprzeczności zarówno w stosunku do poglądów wyrażonych na gruncie doktryny i judykatury, jak i w stosunku do dosłownego brzmienia art. 33 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji.  Organ odwoławczy uznając zarzuty skarżącego za bezzasadne, utrzymał w mocy uchwałę organu I instancji. Skarżący wniósł od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania polegające na nierozpatrzeniu przez organ II instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego, a dokładnie zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w odwołaniu z dnia [...] października 2015 roku, a w konsekwencji naruszenie zasady prawdy materialnej i wadliwe sporządzenie uzasadnienia, tj. obrazę przepisów art. 15 k.p.a. oraz 140 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, sprowadzające się do uznania przez organ II instancji, iż pytanie nr 71 i 115 testu egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu [...] września 2015 r. odpowiadają w swej konstrukcji normom ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze, choć w rzeczywistości sposób ich konstrukcji stanowi naruszenie art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenie. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone rozstrzygnięcia są zgodne z obowiązującym prawem. W szczególności nie zasługują na uwzględnienie zarzuty podnoszone przez skarżącego w stosunku do pytań nr 115 oraz 71 testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką w 2015 r. Okoliczności prawne sprawy przedstawiają się następująco. Stosownie do art. 75j ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze (zwanej dalej "ustawą"), po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką komisja kwalifikacyjna ustala wynik kandydata w drodze uchwały i doręcza odpis uchwały kandydatowi i Ministrowi Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy, egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Zgodnie z art. 75i ust. 1a ustawy, wybór odpowiedzi podlega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A albo B, albo C). Zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona, jak wynika z art. 75i ust. 1b ustawy, zaś zgodnie z art. 75i ust. 1c ustawy, wyłączną podstawę ustalenia wyniku kandydata stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi. Zgodnie z art. 75i ust. 1d ustawy, prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego. Natomiast art. 75i ust. 3 ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Stosownie zaś do art. 75 ust. 2 ustawy, aplikantem adwokackim może być osoba, która - po spełnieniu pozostałych warunków – uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Minister Sprawiedliwości - realizując zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 15 k.p.a. - ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy i ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu, przy czym poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także pytań testowych), jak i jego przebiegu. Działając w tym trybie, organ II instancji ustalił, że egzamin, którego Odwołujący był uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1214, z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 75i ust. 5 ustawy. Z protokołu nie wynika, aby w trakcie egzaminu doszło do nieprawidłowości mogących mieć wpływ na wynik egzaminu. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości zasadnie stwierdził, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Tym samym test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 ustawy. Po ponownym sprawdzeniu karty odpowiedzi skarżącego i przeliczeniu uzyskanych punktów organ II instancji stwierdził, że prawidłowo odpowiedział on na 99 pytań, uzyskując tym samym 99 punktów, zatem uchwała komisji kwalifikacyjnej co do uzyskanej liczby punktów, jak również co do ustalonego wyniku egzaminu jest prawidłowa. Ta okoliczność faktyczna jest w sprawie bezsporna. Zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 71 brzmiało: Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli: A. sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu, B. sąd pominął wnioski dowodowe stron istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, C. pełnomocnik strony nie był należycie umocowany". Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "C", oparta na treści art. 379 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Art. 379 k.p.c. brzmi: "Nieważność postępowania zachodzi: 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany; 3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona; 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw; 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu.'' Skarżący udzielił odpowiedzi "A". W skardze J. S. podniósł, że konstrukcja pytania nr 71 nie odpowiada zasadom określonym w art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. możliwe jest udzielenie na to pytanie niejednej, ale dwóch poprawnych odpowiedzi, tj. odpowiedzi "A" oraz odpowiedzi "C".  Zarzuty Skarżącego są niezasadne. Istotą tego pytania było wskazanie - zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego - w którym z zaproponowanych przypadków zachodzi nieważność postępowania. Nieważność ta zachodzi bez wątpienia w przypadku określonym w propozycji odpowiedzi "C", wskazanej w kluczu odpowiedzi, bowiem wynika to wprost z treści art. 379 pkt 2 k.p.c., w oparciu o który pytanie nr 71 powstało. Zauważyć należy, że istota zarzutu Skarżącego, prezentowanego także w odwołaniu, stanowi próbę wykazania prawidłowości błędnej odpowiedzi "A" (wybranej przez Skarżącego). Odnośnie do przypadku orzeczenia przez sąd rejonowy, gdy właściwy był sąd okręgowy, należy rozróżnić dwie sytuacje: jedną - gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu (i tylko o taką sytuację chodzi w odpowiedzi "A" na pytanie nr 71), drugą - gdy sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu (o tym stanowi expressis verbis art. 379 pkt 6 k.p.c., ale o takiej sytuacji w ogóle nie ma mowy w pytaniu nr 71 i nie dotyczy jej żadna z odpowiedzi do tego pytania). W pierwszym przypadku, gdy orzeknie sąd rejonowy, mimo przekroczenia granicy ratio valoris (wg art. 17 pkt 4 k.p.c., co do zasady 75 000 zł), nie zaistnieje nieważność postępowania, a więc odpowiedź "A", wbrew niezasadnym twierdzeniom Skarżącego - nie jest odpowiedzią prawidłową na pytanie nr 71. Natomiast w drugim przypadku - gdy orzeknie sąd rejonowy w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu - np. sąd rejonowy orzeknie w sprawie o roszczenie wynikające z prawa prasowego (vide art. 17 pkt 3 k.p.c.) - nastąpi nieważność postępowania, ale pytanie w ogóle nie dotyczyło tej sytuacji - co wynika wprost z jego sformułowania i treści, a także z każdej odpowiedzi na to pytanie. Odnośnie do właściwości rzeczowej sądów okręgowych, wskazać należy, że art. 17 k.p.c. wprost wymienia rodzaje spraw, które należą do właściwości rzeczowej sądów okręgowych. Przepis ten stanowi: "Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: 1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia; 2) o ochroną praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochroną innych praw na dobrach niematerialnych; 3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego; 4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym; 41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni; 42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną; 43) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji; 44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem." Z powyższej regulacji wynika zatem, że ustalenie w Kodeksie postępowania cywilnego właściwości rzeczowej sądu okręgowego opiera się o różne kryteria, do których należą wartość przedmiotu sporu oraz charakter i przedmiot sprawy. W związku z tym sąd okręgowy rozpoznaje czasem sprawy ze względu na wartość przedmiotu sporu, a czasem z uwagi na rodzaj sprawy. Z tym podziałem wiąże się konsekwencja nieważności postępowania z uwagi na właściwość rzeczową sądu okręgowego, określoną poprzez kryterium wartości przedmiotu sporu, i tego przypadku dotyczyła odpowiedź "A". Zaproponowana do pytania nr 71 wadliwa odpowiedź "A" nawiązywała właśnie do właściwości sądu okręgowego, opisanej w art. 17 pkt 4 k.p.c., a sposób jej sformułowania był podobny do podstawy nieważności opisanej w art. 379 pkt 6 k.p.c., ale odwracał zasadę w nim zawartą. Art. 379 pkt 6 k.p.c. brzmi bowiem: "Nieważność postępowania zachodzi: 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Odpowiedź "A" brzmiała natomiast: "sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu". Jest oczywiste, że powyższe sformułowania są przeciwstawne, zatem odpowiedź "A" nie może być prawidłowa. Znajomość powyższych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego pozwalała prawidłowo ocenić kandydatom propozycję odpowiedzi "A" jako wadliwą. Problematyka ta nie budzi również wątpliwości wśród przedstawicieli doktryny. Mariusz Wójcik w Komentarzu do Kodeksu postępowania cywilnego, pod red. A. Jakubeckiego, WKP 2012 wskazał, że: "Co się tyczy przyczyny nieważności wskazanej w art. 379 pkt 6 k.p.c., to sąd okręgowy jest rzeczowo właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu w sprawach określonych w art. 17 pkt 1-3 k.p.c. oraz pkt 41-44 k.p.c. a także w art. 4778 § 1, art. 47928, 47936, 47946, 47957, 47968, 544, 5671 i 6911 k.p.c. Jeżeli w którejkolwiek z tych kategorii spraw orzekł sąd rejonowy, postępowanie będzie dotknięte nieważnością. Nie skutkuje nieważnością postępowania rozpoznanie przez sąd rejonowy sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 4". Podkreślenia także wymaga, że wbrew twierdzeniom Skarżącego zawartym w jego odwołaniu, treść pytania nr 71 w zestawieniu z odpowiedzią "A" nie tworzy zdania prawdziwego. Nie jest bowiem prawdą, że zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, nieważność postępowania zachodzi, jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy ze względu na wartość przedmiotu sporu. Art. 379 pkt 6 k.p.c., na podstawie którego skonstruowano propozycję błędnej odpowiedzi "A", jednoznacznie stanowi, że "Nieważność postępowania zachodzi: 6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu." Różnica, której Skarżący prawdopodobnie nie dostrzegł podczas egzaminu, jest jednak zasadnicza, przesłanki "ze względu na wartość przedmiotu sporu" i "bez względu na wartość przedmiotu sporu", są bowiem ze sobą sprzeczne. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że odpowiedź "A" jest jednoznacznie wadliwa, pytanie nr 71 zostało skonstruowane prawidłowo, posiada tylko jedną odpowiedź prawidłową i jest to odpowiedź "C". W świetle powyższych uwag zarzuty Skarżącego uznać należy za całkowicie bezpodstawne. Zakwestionowane przez Skarżącego pytanie nr 115 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o radiofonii i telewizji, ostateczną decyzję w sprawie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych podejmuje: A. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, B. Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, C. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej".  Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na treści art. 33 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1531). Przepis ten brzmi: "1. Rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, z wyjątkiem programów publicznej radiofonii i telewizji, wymaga uzyskania koncesji. 1a. Nie wymaga uzyskania koncesji rozpowszechnianie programów telewizyjnych wyłącznie w systemach teleinformatycznych, chyba że program taki ma być rozprowadzany naziemnie, satelitarnie lub w sieciach kablowych. 2. Organem właściwym w sprawach koncesji jest Przewodniczący Krajowej Rady. 3. Przewodniczący Krajowej Rady podejmuje decyzję w sprawie koncesji na podstawie uchwały Krajowej Rady. Decyzja w tej sprawie jest ostateczna". Skarżący udzielił odpowiedzi "A". W odwołaniu podniósł, że na to pytanie wśród proponowanych wariantów odpowiedzi brak jest odpowiedzi prawidłowej. Żaden z trzech wariantów odpowiedzi nie wpisuje się bowiem w obowiązujący stan prawny. Odwołujący wskazał, że ostateczną decyzję koncesyjną w sprawie rozpowszechniania programów radiowo telewizyjnych podejmują tzn. nadają jej merytoryczną i formalną treść, dwa organy, tj. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji i jej Przewodniczący. Odwołujący przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r., VI SA/Wa 163/05) oraz komentarze odnośnie kwestii dotyczących pytania nr 115 (np. autorstwa J. Sobczaka) i stwierdził, że odpowiedź "B" stoi w sprzeczności zarówno w stosunku do poglądów wyrażonych na gruncie doktryny i judykatury, jak i w stosunku do dosłownego brzmienia art. 33 ust. 3 ustawy o radiofonii i telewizji. W skardze J. S. wskazał, iż sposób konstrukcji pytania nr 115 narusza normę art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji o bezzasadności zarzutów J. S. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na zakwestionowane pytanie nr 115 wymagało znajomości i odwołania się do treści art. 33 ustawy o radiofonii i telewizji, który stanowi: "1. Rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, z wyjątkiem programów publicznej radiofonii i telewizji, wymaga uzyskania koncesji. 1a. Nie wymaga uzyskania koncesji rozpowszechnianie programów telewizyjnych wyłącznie w systemach teleinformatycznych, chyba że program taki ma być rozprowadzany naziemnie, satelitarnie lub w sieciach kablowych. 2. Organem właściwym w sprawach koncesji jest Przewodniczący Krajowej Rady. 3. Przewodniczący Krajowej Rady podejmuje decyzję w sprawie koncesji na podstawie uchwały Krajowej Rady. Decyzja w tej sprawie jest ostateczna." Przepis ten określa podmiot właściwy w sprawach podejmowania ostatecznej decyzji w przedmiocie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych. Dla udzielenia prawidłowej odpowiedzi na przedmiotowe pytanie wystarczającą była więc znajomość przytoczonego w podstawie prawnej przepisu bez konieczności przeprowadzenia wykładni przepisów prawa bądź jakiegokolwiek wnioskowania prawniczego. Analiza językowa o charakterze porównawczym w odniesieniu do treści kwestionowanego pytania oraz powołanego przepisu stanowiącego podstawę udzielenia prawidłowej odpowiedzi nie ujawnia jakichkolwiek sprzeczności logicznych mogących poddawać w wątpliwość poprawność tego pytania egzaminacyjnego, które odzwierciedla treść cytowanego przepisu. Istotą pytania było wskazanie podmiotu uprawnionego do wydania decyzji w sprawie koncesji, która ma przymiot decyzji ostatecznej. Pytanie nie dotyczyło natomiast szczegółowych kwestii związanych z przebiegiem postępowania koncesyjnego i roli oraz kompetencji, jakie ustawa przypisuje innym podmiotom, będącym uczestnikami tego postępowania, w tym - Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji. Wszelkie natomiast dywagacje i rozważania w tym kierunku uznać należy za wykraczające poza treść pytania i niewpływające na poprawność odpowiedzi "B". Wskazać też należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że jeżeli pytanie zostało zadane w sposób ogólny i nawiązywało wprost do treści odpowiednich przepisów prawnych, to zadaniem zdającego była zwykła, prosta znajomość tych przepisów, nie zaś dokonywanie skomplikowanej interpretacji, która często bywa sporna (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2015 r., wydany w sprawie sygn. akt II GSK 1268/14). Podsumowując, raz jeszcze wskazać należy, że odpowiedź na przedmiotowe pytanie "B" wymagała wyłącznie znajomości przepisu art. 33 ustawy o radiofonii i telewizji, w którym expressis verbis jest ona zawarta. Pozostałe dwie odpowiedzi (zarówno udzielona przez Skarżącego odpowiedź "A", jak i odpowiedź "C") nie wskazują - w świetle regulacji ustawowej – podmiotu właściwego w zakresie podjęcia decyzji ostatecznej w sprawie objętej treścią pytania. Są to więc odpowiedzi jednoznacznie fałszywe. Reasumując, pytanie zostało skonstruowane prawidłowo, posiada wyłącznie jedną odpowiedź prawidłową, którą stanowi odpowiedź "B", wskazana w kluczu odpowiedzi. Jednocześnie, w odniesieniu co całości argumentacji, na którą powołuje się w skardze, stwierdzić należy, że zakwestionowane pytania odpowiadają kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, w szczególności pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu, konstrukcja pytań i odpowiedzi na pytania nie wprowadzała w błąd, a w pytaniach nie pojawiły się także zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji. W ocenie WSA organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji w sposób wszechstronny i szczegółowy odniósł się do zarzutów Skarżącego dotyczących kwestionowanych pytań. Omówienie każdego z nich zawiera ustosunkowanie się do argumentacji przedstawionej przez Skarżącego, realizuje zatem obowiązek wskazany w art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. Również z treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż organ ten wyczerpująco zbadał wszystkie okoliczności związane z niniejszą sprawą i rozstrzygnął jej całokształt, tj. dokonał oceny wszystkich zebranych dowodów dotyczących egzaminu zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), poddał analizie prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym pytań testowych) oraz jego przebiegu. W powyższej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.