VI SA/Wa 3280/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 3280/15 w ten sposób, że przyznać L. R. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. L. R. – skarżący w niniejszej sprawie, wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 2075 złotych miesięcznie oraz uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenie sięgający kwoty 1116 złotych miesięcznie. Wskazał na zobowiązania i stałe wydatki na kwotę 2260 złotych, podkreślając, że na utrzymanie pozostaje kwota 920 złotych. Skarżący podał również, że oboje z żoną przewlekle chorują, co przekłada się na szereg wydatków na leczenie. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni, poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (w przypadku, jeżeli nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenia), oraz wyjaśnienia, czy z uwagi na niewskazanie jakichkolwiek dochodów przez żonę skarżącego, posiada ona status osoby bezrobotnej. W takim przypadku zobowiązano skarżącego do przedstawienia zaświadczenia z właściwego Powiatowego Urzędu Pracy o zarejestrowaniu żony w ewidencji osób bezrobotnych. Powyższe wezwanie po uprzednim dwukrotnym awizowaniu w dniach 12 i 22 lutego 2016 r., z uwagi na fakt, iż nie zostało podjęte w terminie, urząd pocztowy zwrócił do Sądu. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu odmowy wskazał, że skarżący nie przesłał żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, w szczególności nie wyjaśnił, czy posiada rachunki bankowe oraz, ewentualnie, jaki jest ich stan, w związku z czym brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że dopiero z postanowienia referendarza sądowego doręczonego w dniu 12 kwietnia 2016 r. dowiedział się o piśmie wzywającym do uzupełnienia dokumentacji wysłanym w lutym bieżącego roku. Wyjaśnił przyczynę braku otrzymania ww. pisma. Do sprzeciwu załączył wyciąg z posiadanego konta, obrazujący regularny wpływ kwoty około 2100 złotych z okresu pomiędzy grudniem 2015 r. a kwietniem 2016 r. z tytułu świadczenia emerytalnego, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o niefigurowaniu żony w ewidencji osób bezrobotnych, oświadczenie żony o latach zatrudnienia i powodzie znajdowania się na utrzymaniu skarżącego, oświadczenie żony o braku konta bankowego, oświadczenie o pożyczce od osoby prywatnej kwoty 1600 złotych w dniu [...] marca 2016 r. na leki i leczenie żony skarżącego. Wobec powyższego skarżący zwrócił się z prośbą o uznanie sprzeciwu za skuteczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący co prawda uprawniony jest do świadczenia emerytalnego, które otrzymuje w kwocie około 2100 złotych netto miesięcznie i uzyskuje z tytułu umowy zlecenia kwotę 1116 złotych, jednakże stałe wydatki w kwocie 2260 złotych, przy wspólnym wraz z żoną dochodzie na poziomie około 3200 złotych i konieczności ponoszenia regularnych wydatków związanych ze stanem ich zdrowia, a w szczególności chorobą żony, nie pozwalają skarżącemu na poczynienie takich oszczędności, które pozwoliłyby mu na poniesienie wydatków związanych z prowadzonym przed sądem administracyjnym postępowaniem w niniejszej sprawie. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika, że sąd orzeka reformatoryjnie, a nie kasacyjnie. Sąd nie może być zatem związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza. Oznacza to, że dla Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie jest wiążące ustalenie referendarza, że nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych świadczy o niewypełnieniu obowiązków przez skarżącego oraz że uniemożliwia ocenę jego sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie skarżący jednak nadesłał przy sprzeciwie dodatkowe dokumenty źródłowe potwierdzające jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, które wprawdzie wpłynęły do Sądu w dniu 20 kwietnia 2016 r., a więc już po wydaniu przez referendarza postanowienia z dnia 5 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy, jednakże z punktu widzenia charakteru wydanego przez Sąd postanowienia są one materiałem pozwalającym na dokonanie oceny, czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym nie tylko opłat sądowych i wydatków, ale także kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została spełniona i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 tej ustawy orzeczono, jak w sentencji.