VI SA/Wa 329/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu na aplikację adwokacką oddala skargę W dniu [...] września 2011 r., skarżąca H.S. przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...]. Uchwałą z dnia [...] września 2011 r., nr [...]Komisja Egzaminacyjna, po sprawdzeniu testu kandydatki ustaliła, iż skarżąca uzyskała z egzaminu 99 punktów, co zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy o Prawo o adwokaturze, dało wynik negatywny z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. W odwołaniu, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej uchwały Komisji Kwalifikacyjnej, poprzez zaliczenie jednej poprawnie udzielonej odpowiedzi i umożliwienie jej rozpoczęcia aplikacji adwokackiej. W uzasadnieniu.podniosła, że Komisja Kwalifikacyjna nie uznała za poprawną udzielonej przez nią odpowiedzi zamieszczonej na karcie odpowiedzi, w wyniku dokonanej zmiany pierwotnie zakreślonej odpowiedzi. W ocenie skarżącej, zmiana ta została naniesiona w sposób niebudzący wątpliwości co do tego, która odpowiedź jest prawidłowa. Skarżąca wskazała, że był to błąd czysto techniczny, dokonany w wyniku machinalnego nanoszenia 150 odpowiedzi na kartę. Podniosła również, że podczas egzaminu zwróciła się z prośbą do Przewodniczącej Komisji Kwalifikacyjnej o wymianę karty na nową oraz odnotowanie zgłaszanego przez nią błędu i korekty odpowiedzi. Prośba ta nie została uwzględniona, a skarżąca została poinformowana, że gdyby znajdowała się wśród osób, które omyłkowo otrzymały zestaw z dwiema kartami odpowiedzi, mogłaby otrzymać nową kartę i wypełnić pytania prawidłowo. W toku postępowania odwoławczego Minister Sprawiedliwości uzupełnił materiał dowodowy o wyjaśnienia Przewodniczącej Komisji Kwalifikacyjnej, co do okoliczności podniesionych w odwołaniu, z których wynika, że podczas egzaminu zdarzyły się przypadki zdających, którzy otrzymali dwie karty odpowiedzi, jednakże zostały one im odebrane i zabezpieczone przez Przewodniczącą, co ponadto opisano w protokole z przebiegu egzaminu wstępnego. Przewodnicząca wskazała, że zdającym nie udostępniano żadnych dodatkowych materiałów, zaś oceny odpowiedzi przekreślonej dokonywano w jednakowy sposób w stosunku do wszystkich kandydatów. W piśmie z dnia [...] grudnia 2011 r., po wcześniejszym zapoznaniu się ze stanowiskiem Przewodniczącej Komisji Kwalifikacyjnej, skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, stwierdzając nadto, że w jej ocenie, Przewodnicząca Komisji nie odniosła się do sytuacji zaistniałej w czasie egzaminu, kiedy to poinformowała ją, że mogłaby uzyskać nową kartę odpowiedzi, jeśli znalazłaby się wśród osób, które omyłkowo otrzymały zestaw z dwoma kartami. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 75j ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), utrzymał w mocy uchwałę z dnia [...] września 2011 r. W uzasadnieniu wskazał, iż egzamin, którego skarżąca była uczestniczką, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego. Z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków Komisji Egzaminacyjnej, który nie wskazuje, aby w trakcie egzaminu wystąpiły jakiekolwiek nieprawidłowości mogące mieć wpływ na jego wynik. Ponadto, uchwała Komisji Egzaminacyjnej w sposób zgodny z przepisami ustaliła wynik egzaminu. Pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i w doktrynie. Odnosząc się do wykazu prawidłowych odpowiedzi, stanowiącego dla Komisji Kwalifikacyjnej wzorzec do ustalenia wyniku egzaminu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w przypadku pytania nr 30 omyłkowo wskazana została jako prawidłowa odpowiedź "C", podczas gdy prawidłową jest odpowiedź "A". Organ nadmienił, iż niezależnie od powyższej wadliwości samo pytanie nr 30 sformułowane zostało prawidłowo i jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi wyłącznie jedna odpowiedź była poprawna "A", oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Rozpoznając sprawę, Minister Sprawiedliwości poddał ponownej analizie kartę odpowiedzi skarżącej. Analiza wykazała, iż udzieliła ona prawidłowych odpowiedzi na 99 pytań (w tym również na pytanie nr 30) i uzyskała 99 punktów, a zatem ustalenie przez Komisję Kwalifikacyjną negatywnego wyniku egzaminu było prawidłowe, zgodnie z art. 75i ust. 3 ustawy — Prawo o adwokaturze. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Przepisy § 11 i 12 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r., jednoznacznie stanowią, że wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A albo B, albo C). Zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona, a wyłączną podstawę ustalenia wyniku kandydata stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi. W toku prowadzonego postępowania odwoławczego ustalono ponadto, że z protokołu z przebiegu egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu [...] września 2011 r. wynika, że przed rozpoczęciem egzaminu Przewodnicząca Komisji Kwalifikacyjnej, zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, poinformowała o zasadach udzielania odpowiedzi na pytania testowe. Wobec powyższego, Ministar Sprawiedliwości uznał, że skarżąca już na początku egzaminu, winna mieć świadomość, że dla obliczenia liczby poprawnie udzielonych odpowiedzi nie może mieć żadnego znaczenia popełnienie - np. pod wpływem stresu czy też zmęczenia - błędu przy przenoszeniu prawidłowo zaznaczonych odpowiedzi z zestawu pytań testowych do karty odpowiedzi, bowiem podstawę do ustalenia wyniku egzaminu stanowi wyłącznie liczba prawidłowych odpowiedzi zaznaczonych w karcie odpowiedzi, a zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedopuszczalna, za którą to zmianę nie można przyznać punktu. Ponadto wskazał, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu wstępnego nie jest decyzją uznaniową, bowiem art. 75i ust. 3 ww. ustawy jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 100 punktów. Zatem przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on co najmniej 100 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Pismem z [...] stycznia 2012 r. H.S złożyła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu, streściła przebieg postępowania w niniejszej sprawie, a powołując się na art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wywiodła, iż wszystkie osoby zdające egzamin wstępny na aplikację powinny być potraktowane w sposób jednakowy, tj. niedyskryminujący i niefaworyzujący. Faworyzowanie osób, które otrzymały dwie karty odpowiedzi, poprzez potencjalne umożliwienie im wymiany karty odpowiedzi na nową, w sytuacji popełnienia przez nie omyłki pisarskiej takiej jak skarżącej (w odniesieniu do pyt. 22), było w jej ocenie niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. W dalszej części skarżąca przywołała wyrok zapadły w sprawie o sygnaturze akt VI SA/Wa 194/11, wskazując iż zapadł on w analogicznej sytuacji, jak sprawa skarżącej. W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości za całkowiecie bezzasadne uznał zarzuty skarżącej, jakoby rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej naruszył przepisy i błędnie ocenił zaistniałą sytuację. W ocenie organu odwoławczego sytuacja faktyczna występująca w niniejszej sprawie została w sposób jednoznaczny uregulowana w przepisach prawnych dotyczących przeprowadzanego egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką. Organ nie podzielił uwag skargi, iż wyjaśnienia Przewodniczącej Komisji Egzaminacyjnej nie odpowiadają na wątpliwości i przebieg zdarzenia opisany przez skarżącą. Z odpowiedzi tej wynika bowiem jednoznacznie, że część osób, która omyłkowo otrzymała dwa zestawy kart odpowiedzi, zwróciła niepotrzebne druki. "Zdającym nie udostępniono zatem żadnych dodatkowych materiałów, poza tymi które znalazły się w wybranym przez nich przed rozpoczęciem egzaminu zestawie". Zdanie to, w ocenie organu jest odpowiedzią na podnoszone przez skarżącą kwestie i przeczy tezie, iż poinformowano ją, że gdyby podobnie jak inni zdający otrzymała dwie karty odpowiedzi mogłaby liczyć na otrzymanie kolejnej karty. Odnośnie przywołanego w skardze orzeczenia WSA, organ wyjaśnił, że określony wyrok wiąże w danej konkretnej sprawie, a powyższe orzeczenie nie jest prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Dokonując pod tym kątem oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ - Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich. Jej uchwały w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu na aplikację adwokacką mają charakter decyzji administracyjnej, od której przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Skoro postępowanie egzaminacyjne jest postępowaniem administracyjnym, a orzeczenie Ministra jest decyzją II instancji, to jej wydanie musi być poprzedzone ponownym zbadaniem sprawy administracyjnej zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej było ustalenie wyniku egzaminu, a ponowne jej zbadanie w drugiej instancji nie oznaczało oczywiście ponownego przeprowadzenia egzaminu, lecz jedynie weryfikację ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe i prawidłowości opartego na tych ustaleniach, określonego przez Komisję, wyniku egzaminu. Ocena odpowiedzi na poszczególne pytania stanowi jedynie elementy ustaleń dokonanych przez organ (Komisję Egzaminacyjną, a potem Ministra). Prawidłowo poczynione ustalenia, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe pozwalają na niewadliwe ustalenie wyniku egzaminu. Rzeczą Sądu jest więc skontrolowanie, czy organy obu instancji (Komisja Egzaminacyjna i Minister) oparły się na prawidłowych ustaleniach, co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe, bowiem nieprawidłowość tych ustaleń prowadzi do wadliwości oceny opartego na nich wyniku egzaminu. Innymi słowy, prawidłowość ustaleń co do poprawności odpowiedzi na pytania testowe jest zasadniczym elementem, na którym opiera się prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu. Wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny nie jest i nie może być trzecią instancją, która władna jest dokonać sprawdzenia testu. Jak na wstępie uzasadnienia podkreślono, sąd uprawniony jest jedynie do dokonania kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem tak materialnym, jak też procesowym. W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanych na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu. Sąd ma za zadanie sprawdzić, czy to powtórne rozpatrzenie sprawy nie ma charakteru pozornego, skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów, a w konsekwencji, czy ocena dokonanych ustaleń faktycznych wyczerpuje dyspozycję zastosowanej normy prawa materialnego, art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Przewiduje bowiem ona, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Egzamin przeprowadzony przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości w [...] w sprawie ustalania wyniku egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką został przeprowadzony z zachowaniem wymagań przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze. Nabór na aplikację przeprowadzono w drodze egzaminu wstępnego zgodnie z art. 75 ustawy - Prawo o adwokaturze, który polegał na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 76a ustawy). Minister Sprawiedliwości powołał Komisję Egzaminacyjną odpowiadającą wymaganiom z art. 75e ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze (co nie było kwestionowane przez skarżącą), która to komisja składała się z siedmiu członków spełniających wymagania określone w art. 75e ust. 2, z zachowaniem warunku co do jej składu podanego w ust. 3. Minister Sprawiedliwości wyznaczył przewodniczącego Komisji i jego zastępców (art. 75e ust. 4). Zgodnie z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, kandydat mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi, stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskiwał 1 punkt. Prawidłowość odpowiedzi oceniana była według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego (ust. 1a). Test sprawdziła Komisja Kwalifikacyjna w składzie, który przeprowadzał egzamin wstępny (ust. 2) ustalając pozytywny wynik z egzaminu wstępnego wówczas, gdy kandydat uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (ust. 3). Zgodnie z art. 75i ust. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, z przebiegu egzaminu wstępnego sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie Komisji Kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym, nie zgłaszając uwag do protokółu. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja Egzaminacyjna, zgodnie z art. 75j ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w drodze uchwały nr [...] ustaliła wynik egzaminu H.S. jako negatywny, ponieważ na minimalną ilość punktów zaliczających egzamin (100) uzyskała 99, i doręczyła odpis uchwały zdającej, a Przewodniczący Komisji niezwłocznie ogłosiła wyniki egzaminu (art. 75j ust. 2), od których skarżąca z zachowaniem terminu z art. 75j ust. 3 ustawy, wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Należy zatem stwierdzić, że postępowanie od strony formalnej prowadzone przez Komisję Egzaminacyjną było zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy -Prawo o adwokaturze. Odnośnie kwestii zaliczenia skarżącej odpowiedzi na pytanie nr 22, to w sposób jednoznaczny w decyzji wyjaśnione zostało zagadnienie zaznaczania poprawnych odpowiedzi w trakcie egzaminu. Problematyka ta jest w sposób precyzyjny opisana w przywołanych w uzasadnieniu decyzji przepisach prawnych zarówno ustawy – Prawo o adwokaturze (art. 75i ust. 1), jak i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 748) i brak jest w sposób oczywisty możliwości rozpoznania w tym zakresie odwołania na korzyść skarżącej. Zgodnie z § 11 cyt. rozporządzenia, wybór odpowiedzi polega na zakreśleniu na karcie odpowiedzi jednej z trzech propozycji odpowiedzi (A albo B, albo C), a zmiana zakreślonej odpowiedzi jest niedozwolona (pkt 2). Jednocześnie wyłączną podstawę ustalenia wyniku kandydata stanowią odpowiedzi zakreślone na karcie odpowiedzi (§ 12 rozporządzenia). Dodatkowo należy wskazać, iż odpowiednie pouczenia, oparte na ww. przepisach, zostały zawarte w teście egzaminacyjnym na egzaminie wstępnym dla kandydatów na aplikantów adwokackich. Odpowiednio pkt 5 pouczenia stanowi, że: "Odpowiedzi prawidłowe należy zaznaczyć wyłącznie na karcie odpowiedzi. Odpowiedzi zaznaczone na zestawie pytań testowych nie będą podlegały ocenie". Z kolei pkt 6 tego pouczenia stanowi, że "niedozwolona jest zmiana zakreślonej odpowiedzi". Oznacza to, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, że nie można czynić żadnych poprawek na karcie odpowiedzi, aby uniknąć dwuznaczności w zakreślaniu poprawnych odpowiedzi. Zgodnie ze wskazanymi powyżej przepisami ustawy i rozporządzenia, egzamin wstępny jest egzaminem testowym, podczas którego zdający ma jedynie wybrać jedną z trzech propozycji, z których jedna jest prawidłowa, zatem możliwość dokonywania zmian prowadziłaby do trudności czy wręcz niemożności ustalenia, która z wybranych odpowiedzi jest prawidłowa. Jedną z zalet egzaminu testowego jest łatwość jego sprawdzenia oraz brak czynnika subiektywnego przy ocenie jego wyników. Należy zauważyć, iż wszyscy zdający mieli podaną pełną informację o trybie i sposobie przeprowadzenia egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, w tym o zasadach ustalania jego wyniku oraz braku możliwości zmiany zakreślonej odpowiedzi. Na pierwszej stronie Części I – Zestawu pytań testowych zamieszczone zostało pouczenie, będące w istocie powtórzeniem treści § 11 i 12 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu, prawidłowo ustalono negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką skarżącej, nie przyznając punktu za poprawioną odpowiedź w pytaniu nr 22, bowiem bez względu na przyczynę omyłki, nie można było jej zaliczyć jako prawidłowej, gdyż na karcie odpowiedzi zaznaczyła ona znakiem "X" dwie odpowiedzi (pomimo prób "zamazania" jednej z nich), co czyniło niemożliwym przyznanie jej za nie punktu, skoro art. 75i ust. 1 zdanie 2 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi wprost, iż kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Z uwagi na kategoryczną treść wyżej wskazanego przepisu, wyłączną podstawą ustalania wyników egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką były zatem odpowiedzi skarżącej, naniesione na kartę odpowiedzi, które były dla Komisji Egzaminacyjnej oraz Ministra Sprawiedliwości wiążące. Zaskarżona decyzja w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku skarżącej z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, odpowiada zatem prawu. Mając powyższe na względzie Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.