VI SA/Wa 330/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 Nr 10, poz. 65, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kodeks postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania K. K. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 8 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania powyższej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Komisja Egzaminacyjna Nr 8 uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdziła, że K. K.: córka J. i E., uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu uzyskała ocenę bardzo dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę bardzo dobrą, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą, z czwartej części egzaminu ocenę bardzo dobrą, z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdająca K. K. uzyskała wynik negatywny z przedmiotowego egzaminu. W odwołaniu od uchwały nr [...] K. K. (zwana dalej "skarżącą" zarzuciła naruszenie przepisu art. 364 ust. 1 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania z zakresu prawa administracyjnego. W uzasadnieniu zdająca podniosła, że: 1. Egzaminatorzy winni kierować się ustawowo określonymi kryteriami, inne zaś kryteria mogą mieć charakter jedynie pomocniczy i nie powinny być traktowane jako wiążące; 2. Oceny jej pracy dokonano nie biorąc pod uwagę odmiennych poglądów, które pojawiają się w orzecznictwie; 3. Koncepcja rozwiązania zadania z prawa administracyjnego, choć odmienna od uznanej przez Egzaminatorów za najbardziej prawidłową, spełnia kryteria przewidziane ustawą, pozwalające na uznanie jej za wystarczające dla ustalenia pozytywnej oceny z egzaminu; 4. Inne, niż zaproponowane przez Wytyczne rozwiązanie problemu nie dyskwalifikuje pracy i nie przesądza o negatywnej ocenie; 5. Fakt nie powołania przez zdającą w skardze przepisów, o których mowa w Wytycznych, nie przesądza, że zaproponowane zarzuty są nietrafne i nie zostałyby uwzględnione przez Sąd. Zdająca skonstruowała zarzuty skargi w oparciu o przepis art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. a także 28 k.p.a., w związku z art. 28 pr. bud., a w świetle przywołanego przez nią w odwołaniu orzecznictwa, zarzuty te byłyby rozpatrywane przez Sąd i mogłyby być uznane za trafne; 6. Data sporządzenia skargi 15 lipca 2011 r., winna być traktowana jako oczywista omyłka a nadto data umieszczona na piśmie nie może być traktowana jako brak formalny; 7. Praca spełnia wszystkie kryteria wskazane w art. 364 ust. 1 i 8 oraz art. 365 ust. 2 a sama zdająca wykazała się umiejętnością prawidłowego i profesjonalnego sporządzenia pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zaś ocena niedostateczna postawiona przez Egzaminatorów była zbyt surowa i nieadekwatna do jakości sporządzonej przez zdającą pracy. Egzaminatorzy nie dokonali oceny w sposób wszechstronny i kompleksowy, marginalizując pozytywne aspekty sprawy, a koncentrując się w głównej mierze na przyjęciu przez zdającą odmiennej koncepcji. Uznając wniesione odwołanie za niezasadne Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 4 podniosła, że ocena czy rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego sporządzone przez zdającą w trakcie egzaminu spełnia wymogi celu tego egzaminu określonego w art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przy zastosowaniu kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 w/w ustawy. W tym kontekście sporządzona skarga do WSA, jako jedyna z postaci świadczenia pomocy prawnej, aby zasłużyć na ocenę pozytywną powinna spełniać te warunki. Komisja podkreśliła m.in., że rolą radcy prawnego jest poszukiwanie, także na drodze sądowej wszelkich, zgodnych z prawem, dróg obrony interesu swojego klienta. Oznacza to, że radca prawny jest uprawniony do takiego przedstawienia interesu swojego klienta, który nie zawsze jest zgodny z tzw. wypracowaną linią orzecznictwa i przeważającym poglądem. Granicą takiego uprawnienia jest to, aby radca prawny w sposób rażący albo całkowicie niezgodny z prawem bronił interesów klienta. Komisja II stopnia wskazała, że istotą zadania z prawa administracyjnego było dokonanie przez zdających oceny prawidłowości rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej wniosku o wznowienie postępowania wniesionego przez właściciela działki sąsiedniej do działki, co do której udzielono pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek mieszkalny. Jako podstawę wznowienia wnioskodawca wskazał art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ I instancji odmówił wznowienia postępowania z tego powodu, że wnioskodawca nie jest stroną wniosku o zatwierdzenie projektu budowlanego i wydanie pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek mieszkalny. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy. Do oceny zdających pozostawała ocena prawidłowości postanowienia organu odwoławczego, który odmówił wznowienia postępowania. Komisja uznała za zasadny zarzut odwołującej się dokonania przez egzaminatorów oceny pracy wyłącznie poprzez ocenę zgodności przyjętego w skardze rozwiązania z "opisem istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej". -, Dokument ten ma charakter wytycznych, jakimi powinni kierować się poszczególni członkowie w trakcie dokonywania ocen. Treść tego dokumentu, wobec faktu iż nie znajduje on umocowania w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, nie może posiadać wiążącego charakteru. Tym samym Komisja II stopnia zgodziła się ze zdającą, że wytyczne mogą mieć charakter pomocniczy a odmienność rozwiązania przyjętego przez zdającą w stosunku do zawartego w tych wytycznych, nie może skutkować negatywną oceną pracy o ile spełnia ona kryteria przewidziane ustawą. Nie jest tym samym błędem dyskwalifikującym skargę pominięcie w niej zarzutu naruszenia art. 149 § 3 k.p.a. i podniesienie zarzutu naruszenia innych przepisów w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ prawidłowej oceny posiadania przymiotu strony. Orzecznictwo sądów administracyjnych w kwestii objętej zadaniem egzaminacyjnym, tzn. na jakim etapie postępowania o wznowienie postępowania badana jest legitymacja do występowania w roli strony postępowania administracyjnego, jest rzeczywiście zróżnicowane. Zdaniem Komisji II stopnia, podniesienie przez skarżącą zarzutu nieważności zaskarżonego postanowienia w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 1 z przywołaniem przepisów art. 19, 127 § 2 oraz 150 § 1 i 2 k.p.a. W ocenie Komisji, w stanie faktycznym jaki został przedstawiony zdającym zarzut ten uznać należy za całkowicie chybiony i świadczący o dokonaniu przez zdającą błędnej wykładni przepisów dot. postępowania wznowieniowego jak również postępowania o stwierdzenie nieważności. W tej materii Komisja podzieliła stanowisko zawarte w opiniach cząstkowych wydanych przez egzaminatorów, które wbrew sugestiom zdającej zawartym w odwołaniu nie uznają podniesienie tego zarzutu za zaletę pracy. Przytaczając w odwołaniu wypowiedź egzaminatora, że "zarzut zasługuje na wyróżnienie" zdająca pominęła dalszą część tej wypowiedzi, w której egzaminator stwierdza, że "co do meritum - jest on niezasadny. Z akt nie wynika bowiem, aby starosta pominął skarżącego w postępowaniu budowlanym w sposób świadomy i złośliwy". Zasadnie również egzaminator wskazał, na fakt, że przy takiej konstrukcji prawnej zarzut naruszenia właściwości przy wydaniu orzeczenia można postawić staroście a nie wojewodzie, którego Postanowienie było przedmiotem zadania egzaminacyjnego. Istotne znacznie dla oceny zasadności odwołania ma ocena postawionego przez zdającą zarzutu, dokonania przez egzaminatorów błędnej oceny znaczenia daty wpisanej przez nią w skardze. Egzaminatorzy oceniając pracę uznali, że zawiera ona brak formalny, albowiem wobec faktu, że zdająca wpisała datę 15 lipca 2011 r., uznać należało, że skarga została złożona z uchybieniem terminu. W ocenie Komisji II stopnia, zdająca nie zachowała wymogu formalnego, jakim jest 30-dniowy termin dla wniesienia skargi. W świetle treści pkt 6 "Informacji dla zdającego" oraz pkt 2 d) tej informacji data 15 lipca 2011 r. powinna być potraktowana jako nie zachowanie warunku formalnego skargi polegającego na wniesieniu skargi z przekroczeniem 30-dniowego terminu dla jej wniesienia. Tym samym, Komisja II stopnia nie zgodziła się z twierdzeniem skarżącej, że wpisanie przez nią daty 15 lipca 2011 r. należy traktować jako oczywistą omyłkę pisarską. Jednocześnie Komisja stwierdziła, że rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych. W skardze do Sądu na uchwałę Komisji II stopnia z dnia [...] grudnia 2011 r. K. K. podniosła zarzut: 1. naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 8, 9, 11, 15, 77 § 1,80, 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. oraz w zw. z art. 36[8] ust. 9 i 12 ustawy o radcach prawnych poprzez: a) nierozpoznanie przez Komisję II stopnia wszystkich zarzutów stawianych przez skarżącą w odwołaniu, b) brak szczegółowego i spójnego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy oraz brak przedstawienia merytorycznej argumentacji w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, c) niepełne, niewyczerpujące i niepełne uzasadnienie zaskarżonej uchwały, które to naruszenia skutkowały nierozpatrzeniem przez Komisje II stopnia w sposób wszechstronny i wyczerpujący sprawy i doprowadziły organ odwoławczy do błędnych ustaleń faktycznych, 2. naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 36[5] ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, że rozwiązanie przez skarżącą zadania z zakresu prawa administracyjnego nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie, podczas gdy je spełniało, b) art. 36[4] ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne jego zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżąca nie wykazała się należytym przygotowaniem prawniczym do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, c) art. 36[6] ust. 1 w zw. z art. 36[4] ust. 8 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że praca egzaminacyjna skarżącej z zakresu prawa administracyjnego nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 36[5] ust. 2 oraz art. 36[4] ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji ustalenie negatywnego wyniku egzaminu, podczas gdy w stanie faktycznym sprawy art. 36[6] ust. 1 ustawy o radcach prawnych winien być zastosowany. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz zwrot kosztów postępowania w obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga K. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 36[4] ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski, składający się z pięciu części pisemnych (art. 36[4] ust. 2 tej ustawy), polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Każda z części egzaminu radcowskiego sprawdzana i oceniania jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów (art. 36[5] ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych). Ocena rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonywana jest w myśl art. 36[5] ust. 2 w/w ustawy w szczególności pod kątem zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wbrew twierdzeniom skarżącej, oznaczenie daty na piśmie stanowiącym skargę do sądu administracyjnego, sporządzonej na egzaminie radcowskim, któremu poddała się K. K. miało istotne (wręcz podstawowe) znaczenie, gdyż wynikało z założeń do przedmiotowej pracy egzaminacyjnej, które należało bezwzględnie przyjąć. W myśl bowiem pkt 6 "Informacji dla zdającego" data pracy zawierającej rozwiązanie zadania winna wynikać z przedstawionego stanu faktycznego". W pkt 2 d tej informacji natomiast podano zdającym informację, że postanowienie doręczone zostało w dniu 1 czerwca 2011 r. W świetle powyższego, wskazana na skardze data 15 lipca 2011 r. oznaczała, iż przedmiotowa skarga została wniesiona z przekroczeniem 30-dniowego terminu dla jej wniesienia (v. art. 53 § 1 ppsa). Przedmiotowa skarga nie spełniała więc warunku formalnego skutecznego jej złożenia. W konsekwencji, podana na pracy egzaminacyjnej data spowodowałaby odrzucenie przez Sąd tejże skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ppsa. Tak więc działania zdającej było ewidentnie sprzeczne z interesem strony, którą hipotetycznie reprezentowała. W ocenie Sądu, powyższa okoliczność, w zestawieniu z innymi uchybieniami pracy wskazanymi przez Komisję II stopnia, dyskwalifikowała przedmiotową pracę egzaminacyjną (v. art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Argumentacja K. K., że data wskazana na skardze nie jest bezwzględnie równoznaczna z datą wniesienia skargi do Sądu, bo o tym decyduje data nadania skargi na poczcie lub na prezentacie Sądu (w przypadku złożenia skargi bezpośrednio na biurze podawczym) choć jest słuszna (co do zasady), nie może jednak odnieść pożądanego przez stronę rezultatu na gruncie rozpatrywanej sprawy. Zadanie z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, któremu poddała się skarżąca zawierało w założeniach pewną, hipotetyczną sytuację. Mianowicie w razie sporządzenia skargi do Sądu, należało się wykazać znajomością przepisu art. 53 § 1 ppsa (termin 30-dniowy do wniesienia skargi). Wskazuje na to podanie w założeniach konkretnej daty doręczenia postanowienia podlegającego zaskarżeniu. Skoro data pracy (egzaminacyjnej) powinna wynikać z przedstawionego stanu faktycznego, opatrzenie spornej pracy egzaminacyjnej datą 15 lipca 2011 r. świadczy o nieznajomości przez skarżącą terminu o jakim mowa w art. 53 § 1 ppsa. Podkreślenia również wymaga, iż z żadnego innego elementu spornej pracy egzaminacyjnej nie wynika, że w/w data była "oczywistą omyłką". W tym stanie rzeczy uznać należy, że w przedmiotowej sprawie ocena pracy skarżącej z zakresu prawa administracyjnego została dokonana przez pryzmat wymagań określonych w art. 36[5] ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie nosząc przy tym znamion dowolności. Sąd nie podziela przy tym stanowiska organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie miał obowiązek dokonywać weryfikacji opinii egzaminatorów także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia. W wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11 Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu wykładni przepisów regulujących postępowanie odwoławcze (art. 36(8) ust. 12 ustawy i art. 36(8) ust. 9, 36(8) ust. 14 ustawy o radcach prawnych) wskazał, że to postępowanie jest postępowaniem szczególnym, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania nie zaś skontrolowania całego przebiegu egzaminu. Mając na uwadze, że stwierdzone przez Sąd uchybienie organu w powyższym zakresie, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, nie może prowadzić do uwzględnienia niniejszej skargi. Z przytoczonych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na mocy art. 151 ppsa.