VI SA/Wa 3317/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej GITD) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2012 r., którą nałożył na S. C. (dalej skarżący) karę pieniężną w kwocie 3.000 złotych za wykonywanie przez niego przejazdu po drodze krajowej wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 260), dalej u.d.p. Jako podstawę skarżonej decyzji podano m.in. art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 i art. 13k ust. 4 u.d.p. oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (j.t. Dz. U. z 2011 r. nr 80, poz. 433 ze zm.), dalej rozporządzenie w sprawie dróg, a także art. 50 pkt 1 lit. j i art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1414), dalej u.t.d. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Dnia [...] października 2012 r. na autostradzie [...] inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego marki M. o nr rej. [...] wraz z naczepą marki K. o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Z kontroli tej sporządzono protokół, który skarżący podpisał bez uwag. Z jego zapisów wynika, że: 1. dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t.; 2. pojazd samochodowy był wyposażony w urządzenie viaBOX; 3. podczas kontroli, przy pomocy urządzenia DSRC (skanera) zainstalowanego w mobilnej jednostce kontrolnej, ustalono brak uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej za przejazd ww. zespołu pojazdów w dniu [...] października 2012 r. o godzinie [...] po drodze krajowej nr [...] (incydent nr [...], zarejestrowała bramownica nr [...], zlokalizowana na drodze krajowej nr [...], na odcinku granica m. K. – L. (skrzyżowanie z drogą krajową nr [...] i nr [...]) o treści "Brak środków na koncie Pre-Pay"); 4. w dniu [...] października 2012 r. kierowcą ww. pojazdu był skarżący. W oparciu o powyższe dane GITD nałożył na skarżącego karę pieniężną w kwocie 3.000 złotych na podstawie art. 13k ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Wskazał, że ww. odcinek drogi krajowej nr [...], po której poruszał się skarżący kontrolowanym pojazdem dnia [...] października 2012 r. został wyszczególniony w pkt 8 lit. c załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie dróg, a skarżący nie uiścił za ten przejazd stosownej opłaty. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że do ww. naruszenia doszło na skutek jego niezawinionego działania. Wyjaśnił, że nie jest właścicielem skontrolowanego pojazdu, a jedynie wykonywał nim zleconą pracę. Wskazał, że stan środków na koncie użytkownika pozwolił na uiszczenie opłat elektronicznych tylko do dnia [...] października 2012 r., i że nie miał możliwości zasilenia konta użytkownika ponieważ, cały czas przebywał w trasie. Zdaniem skarżącego za kontrolę stanu środków na koncie oraz ewentualne zasilenie ich odpowiedzialny jest właściciel pojazdu. Skarżący poinformował przy tym, że w punkcie dystrybucji, na stacji paliw [...], właściciel kontrolowanego pojazdu uzyskał informację "że nie ma możliwości sprawdzenia stanu konta, ani jego zasilenia, z uwagi na trwającą od dnia [...] października 2012 r. awarię systemu elektronicznego poboru opłat." W tej sytuacji zdaniem skarżącego, że użytkownik systemu nie powinien być obciążany negatywnymi konsekwencjami jego wadliwego działania. Mając na uwadze powyższe wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka właściciela pojazdu. Ponownie rozpoznając sprawę GITD wezwał podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, tj. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w szczególności do wskazania, czy opłata za przejazd określony w protokole kontroli została uiszczona. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. poinformowała, że za przejazd skontrolowanego pojazdu w dniu [...] października 2012 r. o godzinie [...] po drodze krajowej nr [...] opłata elektroniczna nie została uiszczona, ponieważ w chwili odnotowania incydentu nie było środków na koncie użytkownika. Stan salda konta użytkownika w chwili odnotowania tego incydentu wynosił 0 złotych. Nadto podano, że umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa do konta w trybie przedpłaconym). Do odpowiedzi załączono wykaz pobranych opłat oraz wykonanych doładowań dla ww. pojazdu w ww. dniu oraz dokumentację fotograficzną. GITD zawiadomił skarżącego o nowym materiale dowodowym i poinformował, że przed wydaniem decyzji ma on prawo do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań. W odpowiedzi skarżący nie kwestionując braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przedmiotowy przejazd wskazał, że zdarzenie to było przez niego niezawinione i nastąpiło w związku z awarią systemu elektronicznego poboru opłat. Raz jeszcze zażądał przesłuchania w charakterze świadka właściciela skontrolowanego pojazdu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji GITD, po powołaniu treści przepisów prawa stanowiących podstawę do nałożenia kary, odnosząc się do podniesionego przez skarżącego braku umyślnego działania, bądź zaniedbania w uiszczeniu opłaty wyjaśnił, że te okoliczności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia niniejszego postępowania. Ustawodawca nie przewidział żadnych przesłanek pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Organ wskazał, że z tego względu przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są istotne dla sprawy. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych nakładane są bowiem na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. W związku z powyższym ewentualna wina i stopień zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. W niniejszym postępowaniu przesłanką odpowiedzialności jest jedynie stwierdzenie nieprzestrzegania przez skarżącego nałożonych prawem obowiązków. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których skarżący dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla jej stan faktyczny. Bez wątpienia kontrolowany pojazd poruszał się w dniu [...] października 2012 r. o godzinie [...] po drodze krajowej nr [...], wymienionej w rozporządzeniu w sprawie dróg i za ten przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., gdyż na koncie użytkownika saldo wynosiło 0 złotych, a zawarta z nim umowa nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Organ nadmienił, że skoro Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. ustalił, że opłata nie została uiszczona, a skarżący nie przedstawił dowodów przeciwnych, to musiał dać wiarę tej informacji, jako pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat. Strona tego postępowania została ustalona prawidłowo - stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. jest nią skarżący, jako osoba, która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym w dniu [...] października 2012 r. GITD wyjaśnił, że prawidłowo działające urządzenie viaBOX w trakcie przejazdu informuje kierowcę czy posiada wystarczające środki na koncie użytkownika do poruszania się po płatnych odcinkach dróg krajowych poprzez odpowiednią liczbę potwierdzeń (sygnałów) dźwiękowych. Organ opisał szczegółowo sposób działania urządzenia viaBOX oraz podał, że dodatkowo kierowca może sprawdzić poziom środków pieniężnych na koncie użytkownika poprzez naciśnięcie przycisku na urządzeniu, w każdym punkcie Dystrybucji i Punkcie Obsługi Klienta lub za pośrednictwem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta viaTOLL. Wobec tego GITD uznał, że podczas spornego przejazdu skarżący miał dostateczną możliwość sprawdzenia stanu środków pieniężnych na koncie użytkownika viaBOX i posiadał informację o ich braku. GITD podał także, że odpowiedzialność kierującego pojazdem nie jest uzależniona od tego w czyjej prawnej dyspozycji znajduje się pojazd, za przejazd którym nie uiszczono opłaty elektronicznej. Nie ma bowiem znaczenia, czy kierujący pojazdem jest posiadaczem samoistnym lub zależnym pojazdu, jak również czy dysponuje tytułem prawnym do kontrolowanego pojazdu. Obowiązek posiadania urządzenia służącego do poboru opłaty elektronicznej zaopatrzonego w odpowiednią ilość środków pieniężnych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym. W przypadku, gdy na koncie użytkownika nie znajduje się wystarczająca ilość środków pieniężnych kierujący nie powinien poruszać się po drogach krajowych, za które pobierana jest opłata elektroniczna, a w przypadku wydania polecenia przez pracodawcę, powinien odmówić jego wykonania, jako sprzecznego z prawem. W przeciwnym razie świadomie naraża się na konsekwencje wymierzenia kary pieniężnej. Odnośnie zgłoszonego dowodu z przesłuchania właściciela pojazdu organ stwierdził, że nie miałoby to znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący S. C. zarzucił naruszenie art. 7 i art. 8 oraz art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie zgłoszonego przez niego wniosku dowodowego, a tym samym niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji GITD oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nie kwestionuje bezprawności swojego działania, jednak jego zdaniem ograniczenie rozpoznania tej sprawy jedynie do stwierdzenia nieprzestrzegania prawa, bez uwzględnienia przyczyn takiego stanu rzeczy, jest krzywdzące i narusza jego słuszny interes. Podniósł, że obciążenie go sankcją za naruszenie obowiązku, którego nie mógł z przyczyn obiektywnych spełnić, jest również sprzeczne z interesem społecznym. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Postanowieniem z 20 sierpnia 2013 r. Sąd zawiesił niniejsze postępowanie do czasu udzielenie przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na pytanie prawne: "Czy art. 13k ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (j.t. Dz. U. 2013 r., poz. 260) jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP". Postanowieniem z 6 października 2014 r. Sąd podjął niniejsze postępowanie, gdyż Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 10 września 2014 r. (sygn. P 36/14) umorzył postępowanie w sprawie ww. pytania prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowią przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 oraz art. 13k ust. 4 u.d.p. Z przepisu art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wynika dla korzystających z dróg publicznych obowiązek ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Opłata ta, w myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p., jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej. Należy podkreślić, że przepisy ustawy o drogach publicznych przewidują możliwość uiszczenia opłaty elektronicznej jedynie w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.). Zasadą jest, że pobranie opłaty następuje poprzez urządzenie na potrzeby pobierania tych opłat instalowane w pojeździe samochodowym. Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a u.d.p. jest obowiązany do: włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę (pkt 1); wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu (pkt 2); używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem (pkt 3). Zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych. Kary pieniężne, o których mowa w ust. 1 i 2, nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13l ust. 1 (art. 13k ust. 4 u.d.p.). W myśl art. 13l ust. 1 pkt 2 u.d.p. - do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, są uprawnieni inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego. W niniejszej sprawie na odcinku w dniu [...] października 2012 r. o godzinie [...] na drodze krajowej nr [...], na odcinku granica m. K. – L. (skrzyżowanie z drogą krajową nr [...] i nr [...]) stwierdzono brak środków na koncie Pre-Pay, co potwierdziły ustalenia dokonane przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. Z tego też powodu skarżący został zatrzymany do kontroli drogowej. Powyższe ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości w niniejszej sprawie, jak również skarżący ich nie kwestionował. Skarżący natomiast uważa, że nie miał możliwości zasilenia konta gdyż będąc kierowcą cały czas przebywał w trasie, zaś za kontrolę stanu środków na koncie i ewentualne ich zasilenie jest odpowiedzialny właściciel pojazdu. W związku z awarią systemu elektronicznego poboru opłat trwającą od [...] października 2012 r. konto nie mogło być w owym czasie doładowane przez właściciela pojazdu. Odpowiadając na te zarzuty skarżącego Sąd zauważa, że przytoczone powyżej przepisy ustawy o drogach publicznych mające zastosowanie w niniejszej sprawie, są jednoznaczne i nie uzasadniają przedstawionej argumentacji skarżącego w zakresie obowiązku ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej. Sąd podziela stanowisko Głównego Inspektora Transportu Drogowego, że skarżący wyjeżdżając na płatny odcinek drogi krajowej był obowiązany posiadać środki na koncie, zaś brak tych środków powinien spowodować wybór innej trasy przejazdu. Uwagi te dotyczą w równej mierze sytuacji, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie, a mianowicie w przypadku braku możliwości doładowania konta nawet z przyczyn niezależnych od kierującego, kierujący pojazdem powinien zmienić trasę przejazdu na drogę niepłatną. Należy przy tym wyjaśnić, że z obowiązujących przepisów prawa wynika bezspornie, że organy Inspekcji Transportu Drogowego, w toku postępowania administracyjnego, dokonują jedynie stwierdzenia faktów i jeżeli ustalą naruszenie przepisów prawa - mają obowiązek zastosowania ściśle określonych sankcji. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których skarżący dopuścił się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Sąd podzielił zatem stanowisko organu, uznając za trafne stwierdzenie, że skoro skarżący powziął informację o braku opłaty na koncie zatem, będąc w trasie i wiedząc o tym fakcie ( urządzenie Viabox emituje przecież sygnały dźwiękowe) powinien natychmiast zmienić trasę przejazdu na inną, nie czekając na doładowanie konta przez właściciela pojazdu. Uwagi te odnoszą się też do podnoszonej kwestii rzekomej awarii systemu opłat elektronicznych w dniu [...] października 2012 r. W takim wypadku również właściciel pojazdu jako pracodawca powinien kierującemu wydać dyspozycję zmiany trasy przejazdu na inną. Reasumując powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie organ działał w ramach i na podstawie prawa, dokonując właściwej interpretacji przepisów ustawy o drogach publicznych i ustawy o transporcie drogowym dotyczących opłaty elektronicznej. Ustosunkowując się z kolei do zarzutu skarżącego naruszenia przepisów art. 7 i art. 8 oraz art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie zgłoszonego przez wniosku dowodowego, a tym samym niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co miało istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie , to w świetle powyższego, Sąd uznał, że Główny Inspektor Transportu Drogowego przeprowadził rzetelne postępowanie wyjaśniające, umożliwiając skarżącemu przedstawienie swojego stanowiska, z czego strona skorzystała. Sąd podziela stanowisko organu, że w zaistniałej sytuacji uwzględnienie wniosku dowodowego skarżącego o przesłuchanie właściciela pojazdu na okoliczność awarii systemu opłat elektronicznych i niemożności doładowania konta nie było konieczne. W ocenie Sądu, nie został naruszony przepis art. 75 § 1 k.p.a., a także zasady i prawa gwarantowane stronie w pozostałych przepisach k.p.a. W ocenie Sądu, zebrana w sprawie dokumentacja oraz utrwalone w protokole kontroli twierdzenia kierowcy, uzyskane w wyniku jego przesłuchania w charakterze świadka, stanowią wystarczający materiał dowodowy dla wykazania naruszenia, o którym mowa w treści kwestionowanych decyzji. Ponadto należy uznać, że stanowisko wyrażone w obu spornych decyzjach Główny Inspektor Transportu Drogowego uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając wszelkich zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.